Μερίδιο στο φως και στην αγάπη

Διαβάζοντας κανείς τον τίτλο της νέας ποιητικής συλλογής του Δημήτρη Αγγελή, φέρνει στον νου του ένα από τα προηγούμενα βιβλία του με τον τίτλο Ενα ελάφι δακρύζει πάνω στο κρεβάτι μου (2015). Και στις δυο περιπτώσεις υπάρχει ένα ζώο σε ένα «υγρό» περιβάλλον, που στη μία περίπτωση είναι η βροχή και στην άλλη τα δάκρυα. Οσοι γνωρίζουμε την ποίηση του Αγγελή, έχουμε παρατηρήσει στους στίχους του την παρουσία των ζώων, τα οποία πολλές φορές έχουν έναν κομβικό ρόλο, καθώς γίνονται οι καταλύτες συνειδητοποιήσεων ή κρυφών πτυχών του ανθρώπινου ψυχισμού. Το υγρό στοιχείο, από την άλλη πλευρά, σηματοδοτεί τη ζωή, τη ροή, την αλλαγή, στοιχεία που μοιάζει να καταγράφει ο ποιητής μέσα από στιγμιότυπα, εικόνες και αφηγήσεις.

Αναφέρω τα παραπάνω ως μια γενική θεώρηση επί των ποιητικών αναζητήσεων του Αγγελή, για να έρθω στο πρόσφατο βιβλίο του. Σε αυτό ο σκύλος είναι ο σύντροφος που αγαπά χωρίς να έχει τη βεβαιότητα ότι αγαπιέται, εκείνος που παραμένει μονίμως ατάιστος / πλάι σου («Αντιμπουκόφσκι»), εκείνος που φέρνει τα μυστικά μηνύματα ενός ποθητού ερχομού (άκουγα τα σκυλιά να γαβγίζουν / και έλεγα πως έρχεσαι, «Λίγο πριν ξημερώσει»), ενώ άλλοτε γίνεται η λεπτομέρεια ενός σκηνικού που αποκαλύπτει τη μοναξιά και την ερήμωση: Στη σκάλα έχουν κρεμάσει μια ομπρέλα σε αποσύνθεση. Βρέχει πάντα στο κεφάλι του σκύλου, καθώς αναφέρεται στο ποίημα που δίνει τον τίτλο στη συλλογή.

Ο σκύλος του Αγγελή δεν είναι ούτε ο μαύρος σκύλος του Φάουστ ούτε ο σκύλος του Οδυσσέα, είναι ένα πλάσμα που έχει εξέλθει από την ασφάλεια του μυθικού σύμπαντος και περιπλανιέται στον σύγχρονο κόσμο αναζητώντας ένα νόημα, μια βεβαιότητα, ένα στέρεο έδαφος να πατήσει, ενώ καθρεφτίζει συχνά τη συνομιλία της ποιητικής φωνής με ένα άπιαστο εσύ. Ετσι, ξεκινά μια περιπλάνηση με χρονική αφετηρία εκείνο που αναζητά κανείς στο σκοτάδι (ενότητα «Αν ήμουν η νύχτα σου»), με ποιήματα που προσπαθούν να φωτίσουν τα πράγματα και να αναιρέσουν τα εμπόδια των καιρών μας: την πανδημία, τους φόβους, τον θάνατο.

Είναι χαρακτηριστική η επιμονή στο όνομα των πραγμάτων, με στίχους όπως εγώ να κοιτάζω ανυπόμονα προς την πόρτα, μετρώντας/πέντε κύκλους, δυο αιώνες και δεκατέσσερα Χριστούγεννα πριν τ’ όνομά σου («Μην έρθεις σήμερα») ή νομίζω επίσης πως φώναζε διαρκώς ένα όνομα («Παρίσι-Αθήνα»). Γιατί το όνομα είναι ο φορέας της αλήθειας, για να θυμηθούμε τους καβαλιστές ή τον πλατωνικό Κρατύλο.

Είναι η δύναμη της γλώσσας να φέρνει στο φως τις κρυμμένες ισορροπίες του κόσμου. Και στους στίχους η ποιητική φωνή αναζητά αγωνιωδώς το όνομα που θα δώσει νόημα στην προσμονή και στην αγάπη. Στη δεύτερη ενότητα («Οι καθ’ ημέραν λύπες») μεταφερόμαστε από το σκοτάδι στο φως, στην επιθυμία της ελευθερίας και στην πραγμάτωσή της μέσα από τον άλλο και μέσα από το θάρρος διαμόρφωσης ενός αληθινού εαυτού: λίγη υπομονή και θα βγούμε, κλείνει το ποίημα «Πού κρύβουμε τα πράγματα».

Στην τρίτη ενότητα «Στη χώρα του ποτέ» κυριαρχεί το ονειρικό στοιχείο, η μνήμη που τροφοδοτεί το παρόν, οι άλλοι τόποι που έχουν μετατραπεί σε τόπους εσωτερικούς, ενώ στην τελευταία ενότητα του βιβλίου «Τα άλογα του Ταρκόφσκι» ο ποιητής μάς μεταφέρει στον κόσμο των ταινιών του Ρώσου σκηνοθέτη. Οποιος γνωρίζει τις ταινίες, κατανοεί τους υπαινιγμούς και την πολυεπίπεδη ανάγνωση των στίχων.

Τα ποιήματα αυτά δεν δρουν σχολιαστικά στα κινηματογραφικά έργα, αλλά διαθέτουν αυτονομία, γίνονται νέος κόσμος που συναντά τον δικό μας αγγίζοντας το παρόν. Θα κλείσω παραθέτοντας μια φράση από το ποίημα «Στάλκερ»: Παντού υπάρχει ένα υπόλοιπο νύχτας. Το βιβλίο στο σύνολό του μας προτρέπει να δούμε το «υπόλοιπο της νύχτας» μέσα και γύρω μας και να ελευθερώσουμε τις δυνάμεις που ζητούν μερίδιο στο φως και στην αγάπη.