Η αφήγηση του σώματος

«Ο άνθρωπος είναι ακόμα στην αρχή. Είναι ένα προσχέδιο του εαυτού του» διακηρύττει με αλαζονεία ο Πάρκερ Χέιζ, μεγιστάνας της Σίλικον Βάλεϊ, ένθερμος υποστηρικτής του τρανσουμανισμού και ένας από τους ήρωες του Πιερ Ντικροζέ στο παρόν μυθιστόρημα. Φιλοδοξία του Χέιζ είναι να αλλάξει την πορεία του ανθρώπινου είδους, δημιουργώντας έναν βελτιωμένο και επαυξημένο άνθρωπο, που θα καταφέρει να υπερβεί τη σημερινή, οικτρά φθαρτή του κατάσταση, και κυρίως το πιο σημαντικό από τα πολλά εμπόδια που παρακωλύουν την εξέλιξή του: τη θνητότητα. Βιοτεχνολόγοι, χάκερ, κυβερνοτρομοκράτες, ιδιοφυΐες στην πληροφορική, Μεξικανοί φοιτητές και διακινητές παράνομων μεταναστών πρωταγωνιστούν στο μυθιστόρημα του Ντικροζέ, το οποίο τιμήθηκε το 2017 με το βραβείο de Flore και ήταν στη λίστα υποψηφιοτήτων για το λογοτεχνικό βραβείο της εφημερίδας Le Monde.

Ιγουάλα, Μεξικό, 26 Σεπτεμβρίου 2014. Η μεξικανική αστυνομία απάγει, βασανίζει και δολοφονεί σαράντα τρεις φοιτητές από την Αγιοτσινάπα της Πολιτείας Γκερέρο, οι οποίοι στόχευαν να συμμετάσχουν σε πολιτική διαδήλωση στην Πόλη του Μεξικού. Ο Αλβαρο, δεινός πειρατής του διαδικτύου, διδάσκει πληροφορική στην Παιδαγωγική Σχολή της Αγιοτσινάπα, συμμετέχει στη διαδήλωση και γίνεται μάρτυρας της αποτρόπαιης σφαγής των φοιτητών από την αστυνομία. Ο ίδιος, λαβωμένος, θα κατορθώσει να διαφύγει παράνομα στις ΗΠΑ. Εκεί θα συναντήσει τον Πάρκερ Χέιζ και θα δεχτεί έναντι αδράς χρηματικής αμοιβής να γίνει πειραματόζωο στις έρευνες για τη βελτίωση του ανθρώπινου σώματος, συναινώντας να πραγματοποιηθούν μια σειρά από βιοψίες και πειραματισμοί με τα κύτταρά του.

Η Αντέλ Καρά, κυτταρική βιολόγος και αυθεντία στα βλαστοκύτταρα, ηγείται της έρευνας, συνδέεται με τον Αλβαρο και ανατρέπει τα μεγαλεπήβολα πλην αρρωστημένα σχέδια του Χέιζ. Μια πληθώρα από γεγονότα και πρόσωπα έρχονται να συμπληρώσουν τον κύριο μίτο της αφήγησης: η φρίκη του Ολοκαυτώματος, η ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα στις 9 Αυγούστου 1945, η τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους το 2001, απαγχονισμοί, βιασμοί και πέρα από κάθε φαντασία πράξεις βίας συνυφαίνονται με τις ιστορίες για τη δημιουργία του διαδικτύου και του παγκόσμιου ιστού, την κυριαρχία της Google, το Facebook, το όραμα μιας εικονικής πραγματικότητας, όπου όλοι θα μπορούν να υιοθετήσουν μια καινούργια ταυτότητα και θα είναι ελεύθεροι από κάθε μορφής δέσμευση ή καταναγκασμό.

Ο Ντικροζέ, αξιοποιώντας τις συμβάσεις του αστυνομικού θρίλερ και σε συνδυασμό με στοιχεία της λογοτεχνίας του φανταστικού, αφορμάται από ένα έγκλημα και γράφει το αριστουργηματικό μυθιστόρημά του χωρίς κέντρο, με κατακερματισμένη αρχιτεκτονική, φαινομενικά χωρίς αρχή και τέλος, σαν «ρίζωμα», σαν «αρχιπέλαγος, με ελεύθερα σχήματα, εσωτερικές διασυνδέσεις, υπερκείμενα» (σ. 216). Χωρίζει την αφήγηση σε τρία κεφάλαια που τα τιτλοφορεί 1η, 2η και 3η Κίνηση, η οποία συμπληρώνεται από ένα επίμετρο με σημειώσεις του μεταφραστή Δημήτρη Δημακόπουλου, που παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για την ουσιαστική κατανόηση και απόλαυση του βιβλίου.

Παρά την αρχική εντύπωση πως το μυθιστόρημα, όπως άλλωστε και το ρίζωμα, δεν έχει σύστημα λογικής και συντεταγμένης ανάπτυξης, αλλά μια άναρχη άνθηση, ο συγγραφέας θέτει στο κέντρο της πολυδαίδαλης αφήγησής του το σώμα. Ο αναγνώστης ανακαλύπτει σώματα που σκάνε κάτω στην άσφαλτο με το κεφάλι και μετατρέπονται σε όγκους σάρκας, που ματώνουν, πονάνε, υποφέρουν, ουρλιάζουν, παραμορφώνονται και τελικά πεθαίνουν∙ άλλοτε είναι σώματα αρμονικά, που προεξέχουν και διαγράφουν καμπύλες και επίπεδα, γεμάτα ρώμη και ερωτισμό∙ άλλοτε, πάλι, είναι σώματα διεμφυλικά και διεθνικά, διαδικτυακά, υβριδικά, άυλα μα απόλυτα σαρκικά, άπιαστα και συνάμα παρόντα, που ταιριάζουν απόλυτα στον 21ο αι., έναν αιώνα εύπλαστο, όπου τίποτα δεν είναι πια αυτονόητο.

Ο συγγραφέας έντεχνα παρεμβάλλει στην αφήγησή του τον προβληματισμό του σύγχρονου ανθρώπου πάνω σε μείζονα κοινωνικά ζητήματα, όπως αυτό της αυτοδιάθεσης του σώματος και ειδικότερα του γυναικείου: «Το σώμα μιας γυναίκας ανήκει στην οικογένειά της, στο κράτος, στην κοινωνία, στον άντρα της, στους αδελφούς της, στα παιδιά της. Στους πάντες, εκτός από την ίδια. […] Στα μάτια σας, είμαι μόνο αυτό το σώμα που αντικρίζετε (καμπύλες, κοιλότητες, τα μάτια και η μύτη, αιδοίο, αιδοίο, κώλος, γάμπες και πόδια), δεν μπορείτε να κοιτάξετε αλλού, σας καίει, αυτό το σώμα είναι ο εαυτός μου, αλλά δεν ζω μέσα του, δεν θα μπορούσα ποτέ να ζήσω μέσα του, δεν είναι δικό μου» (σ. 263).

Ο Ντικροζέ υποβάλλει καίρια ηθικά, πολιτικά, φιλοσοφικά ερωτήματα για την ελευθερία, τον θάνατο, την αγάπη, τη βία, τη δημοκρατία και τον ολοκληρωτισμό, θεμελιώνοντας ταυτόχρονα τη μορφή του μυθιστορήματος στον 21ο αιώνα.