Στιγμές ανάτασης και ευφροσύνης

Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές.

Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Ξεχωριστή φωνή της ποιητικής γενιάς του ’70, λεπταίσθητος μεταφραστής, κυρίως γαλλικής ποίησης, ο Χριστόφορος Λιοντάκης, βραβευμένος από το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας, από την Ακαδημία Αθηνών, για το σύνολο του έργου του, αλλά και με το Βραβείο Καζαντζάκη.

Κατάσαρκη παιδική μνήμη, μυθολογικοί αντικατοπτρισμοί σε αρχαιοελληνικά μοτίβα, αλλά και συστηματικός θηρευτής του αναπάντεχου, του ανείπωτου, του θαυμαστού και του τερατώδους του σύγχρονου βίου, ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας ξεδιπλώνει την πλούσια και ερεθιστική αναγνωστική του βεντάλια: από τον μικρό Χριστόφορο του Ηρακλείου (που διάβαζε «Κλασσικά Εικονογραφημένα», «Μίκυ Μάους» και «Μικρό Ηρωα») ώς τον ώριμο ποιητή των Εξαρχείων (που διασταυρώνει τα πολλαπλά αναγνωστικά αποστάγματα εντός κι εκτός γραφής).

Επιμέλεια: Μισέλ Φάϊς

Ελάχιστα ήταν τα παιδικά μου αναγνώσματα. Πώς να φτάσουν σ’ ένα απόμερο χωριό της Κρήτης τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, ο Μίκυ Μάους, ακόμη και ο Μικρός Ηρωας;

Ξεφύλλιζα τα αναγνωστικά Γυμνασίου του αδελφού μου και της αδελφής μου, που ήταν πολύ μεγαλύτεροί μου, και κάτι διάβαζα.

Διάβαζα επίσης κάποια ινδικά παραμύθια με μαχαραγιάδες που μας μοίρασε ο δάσκαλός μας στο Δημοτικό Σχολείο, τα οποία δεν ξέρω πώς έφτασαν ώς εκεί.

Στο Γυμνάσιο, το Β’ Αρρένων Ηρακλείου, το οποίο στεγαζόταν στο ιστορικό κτίριο του «Καπετανάκειου», η πρώτη επαφή με τον Παπαδιαμάντη: Σταχομαζώχτρα και Φόνισσα.

Πολύ αργότερα μελέτησα το έργο του σε βάθος και κατάλαβα τα προσωπικά του πάθη και τους αγιάτρευτους καημούς του, κατάλαβα γιατί ο ίδιος ένιωθε αμαρτωλός.

Οι αδαείς ωστόσο τον έχουν ανακηρύξει άγιο. Συνειδητοποίησα επίσης ότι στο πεζογραφικό του έργο υπάρχουν σπαράγματα ποίησης, εφάμιλλης του Κάλβου και του Σολωμού.

Στη Γ Γυμνασίου με συγκλόνισε το εκτενές ποίημα του Κωστή Παλαμά «Ο Τάφος

». Στην ογδόη –τη σημερινή Γ Λυκείου– ο χαρισματικός καθηγητής μου Δημήτρης Πλάκας με μύησε στην ποίηση του Κ. Π. Καβάφη. Μια ποίηση που με στοιχειώνει εσαεί.

Στην Αθήνα, φοιτητής της Νομικής, οι νεανικές μου αναζητήσεις χτύπησαν φλέβα στα Ποιήματα του Κ. Γ. Καρυωτάκη – βάλσαμο στους μώλωπες της εφηβείας μου.

Μεγάλη παρηγορία και ο λυρισμός του Λόρκα.

Αργότερα άρχισα να μπαίνω στα βαθιά νερά της ποίησης.

Με τις Ελεγείες του Ντουίνο του Ράινερ Μαρία Ρίλκε κατέβηκα στα άδυτα του οραματικού λόγου.

Ο αδύναμος άνθρωπος μπροστά στον Τρομερό Αγγελο.

Το Μια εποχή στην κόλαση του Αρθούρου Ρεμπό με καθήλωσε.

Ενας μετά βίας εικοσάχρονος, με την αστραπή της ποίησής του, ανέτρεψε το ποιητικό κατεστημένο.

Ανεβαίνει σε μια κατοστάρα μηχανή, την τρέχει με χίλια, την καίει και χάνεται. The rest is silence.

Η μαθητεία μου στα Τέσσερα κουαρτέτα του μεγάλου τεχνίτη Τ.Σ. Ελιοτ μου αποκάλυψε τα μυστικά της μοντέρνας γραφής.

Οριακός σταθμός η Βοή και το πάθος του Ουίλιαμ Φόκνερ.

Το αγαπημένο μυθιστόρημα του συγγραφέα, επειδή, όπως έλεγε, ήταν το πιο προβληματικό.

Η μεγάλη τομή στη σύγχρονη γραφή. Η πλήρης ανατροπή του χρόνου, καθώς στην αφήγηση καταργούνται τα όρια ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Θέματα οικουμενικά: οι αδύναμοι, οι περιθωριακοί, οι διαφορετικοί, οι μαύροι μεγαλύνονται στις σελίδες του. Καταδικασμένοι έρωτες.

Η απληστία και η παρακμή των λευκών του αμερικανικού Νότου.

Οι Αδελφοί Καραμαζόφ έσπειραν μέσα μου την αμφιβολία.

Ερωτήματα αμείλικτα, όπως το τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται, που θέτει ο Ιβάν Καραμαζόφ.

Οι εντελώς αντίθετοι χαρακτήρες των τριών αδελφών, που ο καθένας τους εκπροσωπεί κι έναν διαφορετικό κόσμο.

Η επιστροφή, έπειτα από τις μεγάλες δραματικές συγκρούσεις, στην καθημερινή απλότητα, στην αγάπη.

Στα Ποιήματα του Φρίντριχ Χέλντερλιν ένιωσα το ρίγος του Υψηλού. Απόκρημνα νοήματα ντυμένα με λέξεις.

Το Μπουβάρ και Πεκισέ του Γκιστάβ Φλομπέρ με βοήθησε να συνειδητοποιήσω το ατελέσφορο και εντέλει μάταιο κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας.

Με το Αστείο, όπως και με τα άλλα του έργα, ο Μίλαν Κούντερα, αποφεύγοντας κάθε λογοτεχνικότητα, και χρησιμοποιώντας με ιδιαίτερη μαεστρία το χιούμορ και τον σαρκασμό, ανανεώνει την τέχνη του μυθιστορήματος.

Χωρίς φόβο και πάθος τραβάει την κουρτίνα και μας αποκαλύπτει μια πραγματικότητα διαφορετική από την εικόνα που είχαμε για τις σοσιαλιστικές χώρες.

Ο Σκοινοβάτης του Ζαν Ζενέ με δίδαξε μια διαφορετική ποιητική τέχνη, χωρίς κανόνες, μια ποιητική αυταπάρνησης και αφοσίωσης.

Εγκόλπιο για όλους όσοι ασχολούνται με την τέχνη.

Δυστυχώς πολλά δεν χώρεσαν εδώ. Πολλά που μου χάρισαν μοναδικές στιγμές ανάτασης και ευφροσύνης.

➩ Τελευταίο βιβλίο του Χρ. Λιοντάκη είναι η συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα 1982-2010» (Γαβριηλίδης, 2015).