Μία νέα, ανατρεπτική και πρωτοποριακή για τα δεδομένα της χώρας μας μπιενάλε σύγχρονης τέχνης παρουσιάζεται εκτός των τειχών της Αθήνας και συγκεκριμένα στην Πάτρα.
To «RΕ-culture 4» ξεκίνησε πριν από λίγες ημέρες και φέρει ως γενικό πλαίσιο τον τίτλο «Τέχνη-Μη Τέχνη» (Art-Non Art).
Αν η τέχνη είναι για αρκετούς μία έννοια δυσνόητη, η τέχνη-μη τέχνη τι είναι άραγε;
Με αυτό το ερώτημα ξεκίνησε η συνομιλία με έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς Τέχνης, τον καθηγητή Θανάση Μουτσόπουλο, που έχει αναλάβει χρέη καλλιτεχνικού διευθυντή του RΕ-culture 4.
«Δυστυχώς, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως, αυτό που ονομάζουμε “ιστορία της τέχνης” τείνει να γίνει ένα κλειστό σύστημα, με ανορθόδοξους κανόνες. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα δεν έχουν παρουσιαστεί ποτέ σε έκθεση σύγχρονης τέχνης έργα ανώνυμων καλλιτεχνών (ή ίσως και επώνυμων, που όμως να μην έχει αναγνωρισθεί η ταυτότητά τους), που έχουν βρει κάποιοι συλλέκτες που ψάχνουν τέτοια έργα. Επίσης, η ιστορία της τέχνης δεν αποδέχεται έργα ψυχικά ασθενών, καθώς δεν τους αναγνωρίζει συνειδητότητα. Τουλάχιστον όχι με την έννοια που αυτή αναγνωρίζεται στην τέχνη. Θα μου πείτε, τόσοι και τόσοι καλλιτέχνες έχουν βρεθεί σε ψυχιατρικά άσυλα. Αλλο να είσαι ήδη καλλιτέχνης και να νοσηλευτείς και άλλο να είσαι ήδη σε άσυλο και να δημιουργήσεις. Ολα αυτά τα “περίεργα” είναι που ανατρέπονται μέσα από αυτή την μπιενάλε».
Πράγματι, τo RΕ-culture 4 προσπαθεί να ξεφύγει από το πλαίσιο μιας ακόμη έκθεσης σύγχρονης τέχνης, προωθώντας θέματα-ταμπού για τον κόσμο των εικαστικών.
Με θεματικές όπως «τέχνη του περιθωρίου» (ανώνυμη τέχνη, η τέχνη των απέξω: από το περιθώριο στην ισοτιμία), «τέχνη και μαζική κουλτούρα», «τέχνη και ψυχεδέλεια», «σεξομανία», «τέχνη και εξουσία» (προπαγανδιστικές αφίσες από τη Βόρεια Κορέα), καθώς και θεματικά αφιερώματα (Τέχνη και ψυχεδέλεια – Ενας εκπρόσωπος του ελληνικού underground: Παντελής Παντελόπουλος) αλλά και αφιερώματα καλλιτεχνών (Αντώνης Βάθης, Τάκης Γερμενής, Τζούλιο Καΐμη), κατορθώνει να εμβαθύνει και ταυτόχρονα να διευρύνει αυτό που ονομάζουμε καλλιτεχνική δημιουργία.
Πράγματι, το RΕ-culture 4 επιλέγει να διερευνήσει περιοχές της καλλιτεχνικής δραστηριότητας που παραμένουν αδιευκρίνιστες, ανήσυχες, αχαρτογράφητες.
Κατά πόσο μπορούμε, όμως, να μιλάμε για πρωτοπορία σήμερα;
«Καταρχήν, από το περίφημο ουρητήριο του Marcel Duchamp και εντεύθεν, η τέχνη, η φιλοσοφία της και το σύστημά της (εμπόριο, μουσεία, ακαδημίες) έχει θεμελιώσει την παραδοχή πως ό,τι εκτίθεται σε έναν εκθεσιακό χώρο δεν μπορεί παρά να είναι τέχνη», μας απαντά ο Θ. Μουτσόπουλος.
«Και αφού εξαντλήσαμε την γκάμα της μπαναλιτέ των αντικειμένων -ουρητήρια, σκαμνιά, καρέκλες, κάρβουνα, πέτρες, άχυρα, χώμα, καρχαρίες, πρόβατα κ.λπ.- στη συνέχεια εξερευνήσαμε κάθε πιθανό εναπομείναν ταμπού στο αισθητικό, ηθικό ή θρησκευτικό επίπεδο. Και έπειτα, εξαντλήσαμε και τα εκφραστικά μέσα: μετά τη ζωγραφική και τη γλυπτική υιοθετήσαμε τις εγκαταστάσεις, την περφόρμανς, τη φωτογραφία, το βίντεο, τα πολυμέσα… Και, παράλληλα, η συρρικνούμενη έμπνευση της καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά και της θεωρίας της, εμπλουτίστηκε από συγγενείς ή μη γνωστικές περιοχές, την πολιτική επιστήμη, την κοινωνιολογία, την ανθρωπολογία, την ψυχανάλυση, τη θεωρία των μέσων. Και έτσι λίγο πολύ το πεδίο διευρύνθηκε τόσο πολύ, ώστε να χωρέσει, πρακτικά, τα πάντα. Και μαζί μ’ αυτή τη διεύρυνση φτάσαμε σε ένα σημείο όπου κάθε νεωτερική δυνατότητα έχει πια εξαφανιστεί. Είναι κρίση, ασφαλώς. Είναι αδιέξοδο, προφανώς, όμως δεν είναι πολλοί διατεθειμένοι να το παραδεχτούν» τονίζει.
Οπότε, ποια θα ήταν η λύση;
«Οχι ασφαλώς η επιστροφή σε ένα ένδοξο παρελθόν όπου όλα ήταν ωραία. Οχι ασφαλώς η χρήση της Ιστορίας ως zapping, όπου ο καθένας ανάλογα με τα γούστα του, θέλει να γυρίσει στην “κορυφαία στιγμή της”, είτε αυτή η “κορύφωση” είναι η Αναγέννηση, ο Εμπρεσιονισμός, η Ρωσική Πρωτοπορία, το Νταντά, το Fluxus, ή… στον Χρυσούν Αιώνα του Περικλή, που σ’ αυτή τη χώρα πολλοί νοσταλγούν! Ασφαλώς και δεν γίνεται να επιστρέψουμε σε κάτι από όλα αυτά γιατί το έχουμε ήδη κάνει στα πλαίσια της μεταμοντέρνας κατάστασης που βιώνουμε εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Εχουμε ήδη επιστρέψει σε βίλες με κίονες στην ελλαδική επαρχία και σε κάθε μορφής αναβίωση, νεο-νταντά, νεο-φλούξους, νεο-περφόρμανς» διευκρινίζει.
«Σε αντιδιαστολή όλων αυτών, το RE-Culture 4, από την περιφερειακή Πάτρα, με πενιχρές οικονομικές δυνατότητες, αλλά με μια εντυπωσιακή κινητοποίηση νέων ανθρώπων και συσπείρωση στην τοπική κοινωνία, επιχειρεί κάτι λίγο διαφορετικό: να διερευνήσει την περιφέρεια της τέχνης. Πράγματα που, αν δεν είναι ακριβώς ταμπού, ωστόσο παραμένουν, λίγο ή περισσότερο, εκτός. Πράγματα όπως η Ανώνυμη Τέχνη, η Τέχνη των Ψυχικά Ασθενών, η Προπαγανδιστική Τέχνη, το Σεξ, η Ψυχεδέλεια ή η Μαζική Κουλτούρα» εξηγεί ο κ. Μουτσόπουλος.
«Παράλληλα, το RE-culture 4, αντί να αναζητά αδυσώπητα το καινούργιο, το φρέσκο, όπως κάνουν οι κατά τόπους μπιενάλε ή οι κυνηγοί ταλέντων και οι συλλέκτες, καταδύεται σε μια ενδοσκόπηση περιφερειακών στιγμών της καλλιτεχνικής δραστηριότητας σ’ αυτή τη χώρα τα τελευταία πενήντα χρόνια. Πράγματα που περάσανε (αδίκως) απαρατήρητα, πράγματα που ενοχλήσανε υπερβολικά στην εποχή τους, πράγματα που αξίζουν (πολύ) μεγαλύτερη προβολή».
Πέραν των παραπάνω, οι διοργανωτές του RΕ-culture 4 (η ομάδα Art in Progress) δηλώνει πως στις προθέσεις τους είναι η μπιενάλε αυτή να λειτουργεί εκπαιδευτικά και σε αλληλεπίδραση με την κοινωνία.
«Και βέβαια, μακριά από μας οποιοσδήποτε τοπικισμός» δηλώνει ο κ. Μουτσόπουλος. «Το ρητό “σκέψου παγκόσμια, δράσε τοπικά” (Think Globally, Act Locally) δίνει το στίγμα μας. Κάτι μας λέει ότι, γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, εδώ ένας αλλοδαπός επισκέπτης θα βρει κάτι διαφορετικό απ’ ό,τι στα προηγούμενα καλλιτεχνικά ταξίδια του. Τέχνη ή μη τέχνη…»
Info
RE-culture 4: «ART-NON ART | ΤΕΧΝΗ-ΜΗ ΤΕΧΝΗ»
21 Οκτώβρη – 9 Δεκέμβρη 2016, Πάτρα
Σκαγιοπούλειο Κέντρο: 11.00-14.00 & 18.00-21.00 καθημερινά
Αγορά Αργύρη: 10.00-14.00 & 18.00-21.00 καθημερινά
Δημοτικά Λουτρά: 10.00-13.00 & 18.00-21.00 καθημερινά εκτός Κυριακής.
