Η δύναμη του νου συνθέτει μουσική

Οι τετραπληγικοί αντιμετωπίζουν μια σωρεία προβλημάτων στην καθημερινότητά τους.

Ενα απ’ αυτά είναι και το γεγονός ότι δεν μπορούν να παίξουν κάποιο μουσικό όργανο ή να συνθέσουν μια μελωδία, ακόμη κι αν πριν περιέλθουν σε αυτή την πολύ δύσκολη κατάσταση, μπορούσαν να κάνουν και τα δύο.

Ωστόσο η αλματώδης πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας κατάφερε να τους βοηθήσει να το επιτύχουν -έστω μερικώς- υπερπηδώντας τα τεράστια εμπόδια που τους επέβαλε η φυσική τους κατάσταση.

Το αποτέλεσμα είναι πραγματικά εντυπωσιακό καθώς τέσσερις άνθρωποι με βαριάς μορφής αναπηρία κατάφεραν, χάρη στην τεχνολογία, να εκφράσουν τα μουσικά τους συναισθήματα.

Τον περασμένο Οκτώβριο ένα μουσικό κομμάτι το οποίο έχει συντεθεί μ’ έναν μοναδικό τρόπο ακούστηκε στο Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής της Peninsula Arts του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η σύνθεση με τον τίτλο «Activating Memory» (Ενεργοποιώντας τη Μνήμη) αποτελεί τον καρπό ενός δεκαετούς σχεδίου επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Πλίμουθ και του Τμήματος Νευρολογίας του Βασιλικού Νοσοκομείου του Λονδίνου.

Εκεί τέσσερις μουσικοί που δεν μπορούν να μιλήσουν ή να περπατήσουν χρησιμοποίησαν ηλεκτρικά σήματα του εγκεφάλου τους για να «παίξουν» τμήματα του μουσικού κομματιού.

Και χάρη στο πολύπλοκο σύστημα διάδρασης, τους δόθηκε η δυνατότητα να εκφράσουν τη μουσική τους δημιουργικότητα χωρίς να τραγουδήσουν ή να παίξουν κάποιο μουσικό όργανο.

Πώς όμως επιτεύχθηκε αυτό;

Οι εμπνευστές και επικεφαλής του εντυπωσιακού όσο και φιλόδοξου σχεδίου, καθηγητές Εντουάρντο Μιράντα και Τζόελ Ιτον, δημιούργησαν έναν πρόγραμμα μουσικής απεικόνισης για τον εγκέφαλο, το οποίο αναλύει ένα εγκεφαλογράφημα συνδυαστικά με έναν υπολογιστή, ο οποίος με τη σειρά του έχει τη δυνατότητα να μετρά την εγκεφαλική λειτουργία του οπτικού φλοιού.

Ο υπολογιστής προβάλλει στην οθόνη του υπολογιστή που έχουν μπροστά τους τέσσερις ακολουθίες μουσικών επιλογών. Κάθε μία αντιστοιχεί σε ισάριθμα φωτάκια που αναβοσβήνουν.

Στη συνέχεια το κουαρτέτο των τετραπληγικών επιλέγει την ακολουθία που επιθυμεί βλέποντας τα φωτάκια. Η επιλογή τους αποστέλλεται σ’ έναν μουσικό (χωρίς κινητικά προβλήματα ή προβλήματα ομιλίας) ο οποίος εκτελεί τη μουσική σύνθεση.

Οπως επισημαίνει ο Τζούλιαν Κέλι, καθηγητής Μουσικοθεραπείας του Βασιλικού Νοσοκομείου του Λονδίνου, ένα από τα πολύ σημαντικά σημεία-κλειδιά του νέου αυτού συστήματος είναι ότι δεν παρέχει μόνο τη δυνατότητα διάδρασης ή ελέγχου του οργάνου στους χρήστες του, αλλά επιπροσθέτως τους επιτρέπει να συγχρωτιστούν όλοι μαζί ταυτοχρόνως με κάτι μουσικό.

Κάθε μουσικός του «Παραμουσικού συνόλου» (έτσι ονομάζεται η ιδιότυπη αυτή ορχήστρα) φοράει μια κάσκα με ηλεκτρόδια, ένα εκ των οποίων τοποθετείται ακριβώς πάνω από τον οπτικό φλοιό.

Οταν ο εγκέφαλος αποτυπώσει μια εικόνα, ο οπτικός φλοιός παράγει ένα ηλεκτρικό ερέθισμα το οποίο αναγνωρίζει το εξελιγμένο σύστημα μουσικής διάδρασης υπολογιστή-μουσικής.

Στη συνέχεια το σύστημα «διαβάζει» και «μεταφράζει» την εγκεφαλική λειτουργία σε μουσικές εντολές.

Η πρώτη δημόσια εκτέλεση του «Παραμουσικού συνόλου» έγινε τον περασμένο Ιούλιο στο Σέφιλντ με τη βοήθεια του μουσικού κουαρτέτου εγχόρδων «Μπέργκενσον» το οποίο παρείχε τον ήχο των φυσικών οργάνων.

Από την πλευρά τους τα μέλη του «Παραμουσικού συνόλου» επέλεγαν με τη βοήθεια του συστήματος ολιγόλεπτα «περάσματα» των συνθέσεων στα οποία προσέθεταν στον ήχο των μουσικών οργάνων δημιουργώντας μια συνεκτική ολοκληρωμένη μουσική σύνθεση.

Ενα από τα μέλη του «Παραμουσικού συνόλου», η Ροζμαρί Τζόνσον, βιολονίστρια της Ορχήστρας της Εθνικής Οπερας της Ουαλίας, τραυματίστηκε πολύ σοβαρά σε αυτοκινητικό ατύχημα πριν από 27 χρόνια μένοντας παράλυτη.

Τώρα πλέον χάρη στο νέο αυτό σύστημα μπορεί να μεταβιβάζει τις σκέψεις της και να εκφραστεί μουσικά ξανά!

«Την πρώτη φορά που η Ροζμαρί δοκίμασε τη δημιουργία μας έκλαιγε από συγκίνηση», είπαν περιχαρείς οι επιστήμονες στη βρετανική εφημερίδα Daily Mail.