Οι ερωτήσεις στο κεφάλι μας ήταν ατελείωτες: Τι σημαίνει για εσάς η «Ανοιχτή Πρόβα»; Είναι ένα καλλιτεχνικό γεγονός ή μια πράξη διαφάνειας προς το κοινό; Πόσο «πειραματική» μπορεί να είναι μια Ανοιχτή Πρόβα όταν γίνεται υπό την ομπρέλα του Εθνικού; Πού σταματά η ελευθερία και πού αρχίζει η ευθύνη απέναντι σε έναν θεσμό; Μπορεί το θέατρο να γίνει ξανά χώρος ασφάλειας και ελευθερίας, χωρίς να χάσει την έντασή του; Πώς αντιλαμβάνεστε το κοινό της Πειραματικής; Είναι μια «μικρή πρωτοπορία» ή μια κοινότητα σε διαμόρφωση; Τι θέλετε να δείτε να αλλάζει μέσα από αυτήν τη διαδικασία, όχι μόνο στο θέατρο αλλά και στον τρόπο που «κοιτάμε» ο ένας τον άλλον ως κοινωνία; Μετά από μια εποχή θεσμικής κρίσης, πώς μπορεί η Πειραματική να επανασυστήσει την έννοια της εμπιστοσύνης; Ο πειραματισμός συχνά ταυτίζεται με την αισθητική αναζήτηση – εσείς τον αντιμετωπίζετε και ως πολιτική πράξη; Πώς μπορεί ένας καλλιτεχνικός θεσμός να διατηρήσει τη ριζοσπαστικότητά του όταν χρηματοδοτείται από το κράτος; Μπορεί να υπάρξει αληθινή ελευθερία μέσα σε μια κρατική δομή; Ποια είναι η ευθύνη του καλλιτέχνη απέναντι στο τραύμα που κουβαλά μια κοινωνία: να το αναπαραστήσει, να το ξορκίσει ή να το κατανοήσει; Αν η Πειραματική είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας, τι καθρεφτίζει σήμερα; Ενα σώμα που αναρρώνει ή ένα σώμα που ακόμα αντιστέκεται;… Πραγματικά ατελείωτα ερωτήματα. Οχι μόνο γιατί πρόκειται για την πρώτη συνέντευξη των νέων καλλιτεχνικών υπευθύνων της Πειραματικής του Εθνικού αλλά και γιατί είναι αυτοί οι δύο συγκεκριμένοι άνθρωποι: ο Ακύλλας Καραζήσης και η Νεφέλη Μαϊστράλη. Η Νεφέλη Μαϊστράλη και ο Ακύλλας Καραζήσης. Μια νέα κοπέλα, με διαδρομή πίσω της στο ελεύθερο θέατρο ως συγγραφέας και ηθοποιός, βασικό μέλος της ομάδας 4Frontal, έχοντας γράψει κατά βάση πολιτικό θέατρο, από τις «Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης» έως τις «Σπυριδούλες», και ο Ακύλλας Καραζήσης, ένας πραγματικός αναρχικός, σοβαρός αναρχικός, του θεάτρου όχι μόνο ως φιλοσοφία αλλά και ως χειραφετική διαδικασία – του ηθοποιού, αλλά και του κοινού. Και φυσικά και οι δύο καταρρίπτουν εν τη πράξει και απορρίπτουν ως πολιτικές και καλλιτεχνικές οντότητες την ιεραρχία και τις εξουσιαστικές δομές και στο θέατρο. Και αυτοί οι άνθρωποι ανέλαβαν την Πειραματική Σκηνή του μεγαλύτερου θεατρικού θεσμού της χώρας, του Εθνικού, έπειτα από απόφαση της νέας του διευθύντριας, Αργυρώς Χιώτη. Μια Πειραματική ενός Εθνικού που είναι τουλάχιστον πολύπαθο (ειδικά μετά το σκάνδαλο Λιγνάδη, αλλά και πιο πριν και πιο μετά).
Παρακολουθήσαμε την «Ανοιχτή Πρόβα». Αλλά ήταν κάτι τελείως διαφορετικό από ό,τι μπορούσαμε να φανταστούμε: Και πώς να φανταστούμε ότι στην Ελλάδα του 2025, με αυτή την κυβέρνηση αυτής της Ν.Δ. αυτού του Κυριάκου Μητσοτάκη, θα ήταν ποτέ δυνατόν να δούμε από αυτό το Εθνικό μία ας πούμε παράσταση, που μας εμπεριέχει όχι μόνο πρακτικά αλλά και υπαρξιακά: ελεύθερη πλήρως, βαθιά πολιτική, αντιφασιστική, να μιλάει για περιστατικά από τον Εμφύλιο και τους αντάρτες έως τη δικτατορία και το σήμερα, στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως; Να δούμε θέατρο μπήκαμε, αλλά πολύ γρήγορα καταλάβαμε πως πρόκειται για ένα άλλο σύμπαν – που τόσο επιθυμούσαμε, ίσως είχαμε απολέσει την ελπίδα ύπαρξής του, αλλά ήταν εκεί. Πραγματικό. Δώρο. Από αυτούς τους ανθρώπους. Με τόση ευγένεια, απλότητα και τόλμη. Με τέτοιο μεγαλείο – και έγινε δικό μας. Εμείς. Αυτοί. Ενα.
Οι δυο τους, ο Ακύλλας και η Νεφέλη, απάντησαν σε όλα. Σχεδόν μαζί – ένα «μαζί» ήταν, κι ας συμπλήρωνε ο ένας τον άλλο. Και όλα τα είπαν απλά, τονίζοντας πως δεν θεωρούν ότι κάνουν κάτι ρηξικέλευθο ή καινούργιο, αλλά ό,τι κι αν κάνουν τέλος πάντων, γίνεται με βαθιά αίσθηση ευθύνης και σοβαρότητας. Γνήσιας, όχι επισφαλούς ούτε ματαιόδοξης. «Η Ανοιχτή Πρόβα συλλαμβάνεται ως διαδικασία που ανοίγει το έργο και τους συντελεστές στην κοινωνία και το κοινό χωρίς τελική επιφάνεια ετοιμότητας. Η αισθητική αναζήτηση είναι ένας χώρος πειραματισμού που επιτρέπει την εξερεύνηση νέων καλλιτεχνικών εκφράσεων πέρα από τα δεδομένα του έτοιμου θεάτρου. Και ως πολιτική πράξη, αν θες, αποτελεί αντίθεση στις εμπορευματικές και θεσμοθετημένες συνθήκες τέχνης, αναδεικνύοντας την τέχνη ως κοινωνικό και πολιτικό εργαλείο» μας λέει ο Ακύλλας.
«Από την αρχή αποφασίσαμε πως ο χρόνος είναι αυτός που θα πραγματευτούμε: αυτός που δεν πληρώνεται στις πρόβες, που δεν υπάρχει στην κοινωνία, που εργαλειοποιείται από τους παραγωγούς αλλά και ευρύτερα από τους εξουσιαστικούς παράγοντες. Η διαχείριση των προβών και του χρόνου δημιουργίας συγκρούεται με τις απαιτήσεις της αγοράς και των παραγωγών. Εμείς θέλαμε να αντισταθούμε στην επιτάχυνση: Η επιδίωξη δοκιμών και δημιουργίας που δεν πιέζονται από το “sold out” ή άμεσες εμπορικές ανάγκες. Οσο για τον πειραματισμό, δεν επανεφηύραμε κάτι που δεν υπήρχε. Πήραμε τα εργαλεία που γνωρίζαμε ήδη από τις πορείες του ο καθένας μας και θελήσαμε να απαλλάξουμε και εμάς και το κοινό από τα στερεότυπα του κλασικού θεάτρου – το οποίο φυσικά δεν απορρίπτουμε. Ταυτόχρονα, όλο αυτό γίνεται προσεγγίζοντας δημιουργούς όλων των γενιών ισότιμα χωρίς αποκλεισμούς ή αυστηρά όρια ηλικίας ή ό,τι άλλο» λέει η Νεφέλη.
«Η αντίθεσή μας σε ιεραρχίες είναι στάση: απόρριψη της παθητικότητας και των αυθεντιών, προώθηση της ελεύθερης έκφρασης εντός δημιουργικού πλαισίου. Το κοινό αντιμετωπίζεται ως ενεργός συνομιλητής και συνδημιουργός. Το ίδιο και ο ίδιος ο θεσμός, στον οποίο υπάρχουμε πλέον: Ο ρόλος του Εθνικού Θεάτρου είναι η προσφορά χώρου για πολυμορφικότητα και πειραματισμό μέσα σε θεσμικά πλαίσια, χωρίς αφομοίωση σε συντηρητικά πρότυπα. Με στόχο το άνοιγμα σε ποικίλες καλλιτεχνικές εκφράσεις και την αποποίηση της σοβαροφάνειας.
Οσο για τον θεσμικό μας ρόλο, άκου: Δεν είμαστε ιδιοκτήτες του. Ιδιοκτησιακές ή εσωστρεφείς λογικές είναι μακριά από εμάς» συνεχίζει η ίδια, με τον Ακύλλα να λέει περίπου τα ίδια και να τονίζει: «Υπάρχει ανάγκη για δημιουργική χειραφέτηση: Η τέχνη οφείλει να αντισταθεί και να διεκδικήσει την ελευθερία της έκφρασης. Εξάλλου, μην ξεχνάμε πως το θέατρο είναι πυλώνας δημοκρατίας. Δεν είναι πολυτέλεια, αλλά, ξαναλέω, πυλώνας της δημοκρατίας. Τέχνη και θέατρο θεωρούνται θεμελιώδη για την κοινωνική συμμετοχή και τον ουσιαστικό διάλογο. Χρειαζόμαστε και θέλουμε να δημιουργήσουμε συλλογικότητες. Και στον λόγο και στη δράση: Η τέχνη ενισχύεται μέσα από κοινές βάσεις και συλλογική προσπάθεια. Αν αυτό το πάμε και σε κοινωνικό επίπεδο, τότε, ναι, έρχεται η αλλαγή. Νησίδες – αυτό μπορούμε όλοι μας, καλλιτεχνικά, διαπροσωπικά, κοινωνικά να δημιουργήσουμε». «Μικροσύνολα που λειτουργούν ως παραδείγματα κοινωνικής και πολιτισμικής μεταμόρφωσης» συμπληρώνει η Νεφέλη. «Ενθαρρύνοντας την προσωπική έκφραση και αυτονομία, σε ένα ασφαλές περιβάλλον (εδώ είναι η ίδια η θεατρική πράξη), τότε ακόμα και η εκπαίδευση γίνεται μέσο διαμόρφωσης ολοκληρωμένων, ελεύθερων καλλιτεχνών, άρα και πολιτών. Η καινοτομία ζητεί ουσιαστικό νόημα, όχι απλή ανατροπή για την ανατροπή. Κοινή μας θέση είναι πως η πειραματική δουλειά στοχεύει στο μέλλον και όχι στον άμεσο εντυπωσιασμό και θέλουμε έναν “χώρο” και “χρόνο” όπου οι καλλιτεχνικές πρακτικές δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες».
«Ο Ακύλλας γνωριζόταν από πριν με την Αργυρώ (σ.σ. Χιώτη). Εμένα απλώς χτύπησε κάποια στιγμή το τηλέφωνό μου και ήταν η ίδια. Και μου πρότεινε αυτή τη συνύπαρξη. Γιατί ως τέτοια βλέπω τη θέση μου εδώ, στην Πειραματική» ξεκαθαρίζει η Νεφέλη Μαϊστράλη. «Κανείς δεν παντρεύεται τις καρέκλες. Πρόκειται για μια δυναμική διαδικασία που είναι κάθε μέρα διαφορετική και πάμε κάθε μέρα να δοκιμάσουμε αυτό που έχουμε συμφωνήσει να δοκιμάσουμε. Αν έρθει η μέρα που δεν θα μπορούμε να το δοκιμάσουμε, τότε ξαναμιλάμε… Εως τότε ισχύουν αυτά που είπα. Ετσι βλέπουμε τον θεσμικό μας ρόλο. Ως ελεύθεροι όλοι να πραγματοποιήσουμε αυτό που σκεφτόμαστε. Εως ώρας δεν μας έχει σταματήσει κάποιος».
«Δεν είμαστε εκτελεστές ρόλων. Είμαστε εδώ και ως ενεργοί πολίτες για την προώθηση της ιδιότητας του ηθοποιού ως φορέα συλλογικής εμπειρίας και χειραφέτησης. Η καλλιτεχνική (ή και πολιτειακή εν τέλει, αν το θες) ολοκλήρωση γίνεται μέσω της απόρριψης της παθητικής εκτέλεσης: οι ερμηνευτές δεν περιορίζονται να αναπαράγουν, αλλά συμμετέχουν δημιουργικά στη διαμόρφωση του έργου. Το ίδιο δεν είναι να κάνουν και οι πολίτες;» δηλώνει ο Ακύλλας. «Οσο για τη θέση μας εδώ, το Εθνικό, όπως και κάθε κρατική δομή ή δημόσιος χώρος, δεν είναι προσωπικό τσιφλίκι κανενός. Ανήκει στους πολίτες – αυτοί είναι οι “ιδιοκτήτες”. Οπότε αυτή η θεσμική θέση που έχουμε ως καλλιτεχνικοί υπεύθυνοι της Πειραματικής του Εθνικού είναι για μας ένα εργαλείο, όχι μια θέση εξουσίας. Το έργο, τώρα, της Πειραματικής δεν σταματά αλλά εκκολάπτεται μέσα από τη διαρκή αλληλεπίδραση. Η ζωντανή και δυναμική τέχνη, που για μένα προσωπικά μπορεί να υπάρξει ως τρόπος ζωής και σκέψης -και είναι όσον με αφορά- έγκειται στην παραγωγή (από τους καλλιτέχνες) και παρακολούθηση (από το κοινό) μιας βιωμένης εμπειρίας που εξελίσσεται μέσα στον χρόνο. Και, ναι, μέσα από τη δημιουργία κοινοτήτων είναι που το όραμα παίρνει νόημα. Αν θα γίνει πράξη, είναι στο χέρι μας. Στη δύναμη του να συνεχίζεις, παρά τις δυσκολίες. Και να υπάρχεις ξεκάθαρος, ολόκληρος και δημιουργικός. Ολόκληρος συναισθηματικά αλλά και χειραφετημένα» ξεκαθαρίζει ο Ακύλλας.
«Μας λένε πώς να πούμε κάτι, πότε να μιλήσουμε, πώς να κάνουμε το ένα ή το άλλο. Στο θέατρο και στην κοινωνία. Ως δημιουργοί και ως κοινό. Για μένα η απάντηση είναι αυτό που είδες στην Ανοιχτή Πρόβα: η γλώσσα της εξέγερσης. “Στοχάσου, διάβασε” λέει ο Ακύλλας στην παράσταση. Ξανά και ξανά. Και σκεφτόμουν ότι αυτό που κάνουμε είναι η απάντηση στο “τι να κάνουμε”. Πολλές φορές χανόμαστε στο μεγάλο συνολικά, αφού όλα είναι κάπως έτσι χάλια, και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Και καταλήγουμε, ως απάντηση στο “τι να κάνουμε;”, πως “δεν θα κάνουμε”. Ενώ βλέπεις ότι μπορείς και ένα βήμα να κάνεις τη φορά, κάτι μπορεί να αλλάξει, έστω και λίγο, ή να μην κάνεις κανένα βήμα πίσω. Υπάρχει εναλλακτική. Ο Ακύλλας το ξέρει καλύτερα: υπάρχει εναλλακτική στην εκφραστικότητα (εδώ καλλιτεχνικά, γενικά κοινωνικοπολιτικά), υπάρχει χειραφέτηση της εκφραστικότητας και φυσικά το ανθρώπινο δικαίωμα στη δημιουργία. Που σημαίνει ύπαρξη», καταλήγει η Νεφέλη… Ναι. Με τα όσα έχουν κάνει έως τώρα και οι δύο το έχουν αποδείξει: Δημιουργία σημαίνει ύπαρξη. Και όταν χειραφετείται ορθά, γίνεται αλλαγή.
ℹ️ Η «Διαρκής Ανοιχτή Πρόβα» είναι ένα πειραματικό πρόγραμμα που παρουσιάζεται στο Θέατρο Δίπυλον (Σαμουήλ Καλογήρου 2 και Διπύλου, Θησείο, τηλ. 210-3229771 – εδώ πλέον θα στεγάζεται η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού), όπου το κοινό μπορεί να παρακολουθεί μια συνεχώς εξελισσόμενη πρόβα, η οποία βασίζεται στο μυθιστόρημα «ΚΑΠΟΥΤ» του Κούρζιο Μαλαπάρτε και όχι μόνο. Το κοινό μπορεί να συμμετέχει αν θέλει. Κάθε Τετ., Πέμπ. από τις 18.00 έως τις 22.00, με ελάχιστο εισιτήριο (5 ευρώ). Ταυτόχρονα, κάθε Παρ., Σάββ., Κυρ. στις 20.30 θα γίνονται τα λεγόμενα «Σκίτσα», που θα παρουσιάσουν έξι καλλιτέχνες, από διαφορετικά πεδία (θέατρο, χορός, μουσική, performance), με επίκεντρο τη γλώσσα. Πληροφορίες και προπώληση: www.ticketservices.gr
-320x213.jpg)
