Πρωτοβουλίες και ελπιδοφόρα μηνύματα

Οχι μία, όχι δύο, αλλά τρεις πολύ ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες για τις προκλήσεις και τις προοπτικές των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό έλαβαν χώρα το Σαββατοκύριακο 29-30 Ιουνίου στην Ελλάδα, καταδεικνύοντας το ενδιαφέρον αλλά και τη βαθύτερη ανάγκη για σοβαρό διάλογο σχετικά με το μέλλον της μελέτης, της έρευνας και της διδασκαλίας της νέας ελληνικής γλώσσας, της λογοτεχνίας, της ελληνικής Ιστορίας και των τεχνών στο εξωτερικό (ενδεικτικά: Αμερική, Αυστραλία, Ευρώπη, Κίνα).

Τα τελευταία χρόνια, τα Τμήματα Νεοελληνικής Γλώσσας των πανεπιστημίων του εξωτερικού στα οποία η διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας προσφέρεται παράλληλα με μαθήματα πολιτισμού, τεχνών και ελληνικής Ιστορίας και διδάσκεται είτε ως δεύτερη (για τους Ελληνες και τις Ελληνίδες της διασποράς) είτε ως ξένη γλώσσα, μειώνονται με ρυθμό που προβληματίζει. Οι λόγοι, αν και διαφοροποιούνται ανά χώρα και ανά ήπειρο, σχετίζονται σε σημαντικό βαθμό με την υποβάθμιση των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών σπουδών ανά τον κόσμo.

Με εξαίρεση την Αμερική, όπου τα πανεπιστημιακά Τμήματα Νεοελληνικών Σπουδών φαίνεται να μην αντιμετωπίζουν τόσο μεγάλες προκλήσεις, και την Κίνα, στην οποία τα Τμήματα και τα προσφερόμενα Προγράμματα Νεοελληνικής Γλώσσας αυξάνονται, καταγράφεται μείωση στις εγγραφές και στη ζήτηση. Το ελληνικό κράτος, παρά την επιθυμία να στηρίξει το έργο των Τμημάτων και των Προγραμμάτων Νεοελληνικής Γλώσσας, αδυνατεί να ανταποκριθεί. Η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών και ενίοτε η αδυναμία βαθύτερης κατανόησης της συμβολικής αξίας των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό και των εξελίξεων στα διάφορα κράτη συνιστούν ορισμένους από τους λόγους στους οποίους ανάγεται αυτή η ανεπάρκεια.

Εκκινώντας από την κοινή πεποίθηση ότι η μελέτη, η έρευνα και η διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας, της λογοτεχνίας, της ελληνικής ιστορίας και των τεχνών στο εξωτερικό έχουν υψηλή συμβολική αξία, καθώς προάγουν την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό, καλλιεργούν την κριτική σκέψη και οδηγούν συνολικά στην ενδυνάμωση της δημόσιας σφαίρας, το Σαββατοκύριακο 29-30/6 είχαμε τρεις πολύ ελπιδοφόρες πρωτοβουλίες πανεπιστημίων και φορέων της Ελλάδας και του εξωτερικού, οι οποίες αξίζει να συζητηθούν μελλοντικά περισσότερο.

Αρχικά, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών (ΕΕΝΣ) και το Διδασκαλείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας του ΕΚΠΑ** διοργάνωσαν στις 27-29/6 ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον συνέδριο, με περισσότερους από εξήντα ομιλητές και δεκατέσσερις συνεδρίες, με θέμα «Η διδασκαλία της νέας ελληνικής στα πανεπιστήμια του εξωτερικού: Προκλήσεις και προοπτικές».¹

Για όλους/ες όσους/ες είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τις εντατικές εργασίες του, το συνέδριο έβαλε ένα πολύ γερό λιθαράκι στην προσπάθεια διάδοσης της νέας ελληνικής, η οποία συγκαταλέγεται στις λεγόμενες «μικρές» (από την άποψη του αριθμού των ομιλούντων της) γλώσσες. Η υψηλή ποιότητα των εισηγήσεων, η στοχοθεσία και το όραμα των διοργανωτών –οι οποίοι/ες δημιούργησαν πολλές ευκαιρίες για από κοινού αναζήτηση των κατάλληλων απαντήσεων στην αντιμετώπιση των προκλήσεων– και η συμμετοχή ακαδημαϊκών και ερευνητών/τριών της νέας γενιάς, η οποία ήταν καταρτισμένη, συγκροτημένη και έτοιμη να παρουσιάσει όχι μόνο το διδακτικό και ερευνητικό έργο της αλλά και αξιόλογες προτάσεις για το μέλλον των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό, συντέλεσαν στη διαμόρφωση αυτής της αισιόδοξης εικόνας.

Παράλληλα με τις εργασίες του συνεδρίου της ΕΕΝΣ και του Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής Γλώσσας του ΕΚΠΑ, στις 29/6 πραγματοποιήθηκε το 4ο συνέδριο με τίτλο «Συγχρονικές και Διαχρονικές Οψεις της Ελληνικής Διασποράς»,² που συνδιοργάνωσαν τα Πανεπιστήμια Charles Darwin (Αυστραλία), Αιγαίου και Μακεδονίας, φέρνοντας σε επικοινωνία επιστήμονες, ερευνητές και παιδαγωγούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ώστε να συζητήσουν ζητήματα ελληνικής γλώσσας, λογοτεχνίας, ταυτότητας και ελληνικού πολιτισμού, καθώς η ελληνική γλώσσα διδάσκεται και προσφέρεται από τα Τμήματα Νεοελληνικών Σπουδών εξωτερικού ως δεύτερη γλώσσα σε αποδήμους.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Θεματικό Δίκτυο για την Ελληνική Διασπορά του Ινστιτούτου ΕΝΑ δημοσίευσε την πρώτη συνέντευξη της σειράς «Διασπορικοί Διάλογοι» με τον καθηγητή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο και κάτοχο της Εδρας «Μιλτιάδης Μαρινάκης» Γιώργο Αναγνώστου, με σκοπό να συμβάλει στη ζωηρή δημόσια συζήτηση που διεξάγεται ήδη στη χώρα μας και στο εξωτερικό γύρω από το μέλλον των νέων ελληνικών.³

Τους επόμενους μήνες αναμένεται να δημοσιοποιηθούν τα πορίσματα και τα πρακτικά των παραπάνω συνεδρίων. Κοινός στόχος όλων μας είναι να δημιουργηθούν ευκαιρίες για τη διάδοσή τους στην κοινωνία, σε εμπλεκόμενους φορείς και πολιτικές ηγεσίες. Οπως τονίστηκε επανειλημμένα από τους διοργανωτές των συνεδρίων: «Κάθε Τμήμα/Πρόγραμμα Νεοελληνικών Σπουδών που κλείνει, δεν ανοίγει ξανά, όσα κεφάλαια και αν ανευρεθούν ή όσες ενέργειες και αν γίνουν εκ των υστέρων». Χρειάζεται λοιπόν εγρήγορση, κινητικότητα γύρω από το ζήτημα, διάλογος και σχέδιο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων.

** Οργανωτική Επιτροπή ΕΕΝΣ και Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής Γλώσσας, ΕΚΠΑ: Σαμπατακάκης Βασίλης, αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο της LUND, Σουηδία, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Καραδήμας Δημήτρης, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, πρόεδρος του Δ.Σ. του Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής Γλώσσας, ΕΚΠΑ, Μόζερ Αμαλία, καθηγήτρια Γλωσσολογίας, μέλος του Δ.Σ. του Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής Γλώσσας, ΕΚΠΑ, Στασινοπούλου Μαρία, καθηγήτρια Νεοελληνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο της Βιέννης, Αυστρία, αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών

* Συντονίστρια, Θεματικό Δίκτυο για την Ελληνική Διασπορά, Ινστιτούτο ΕΝΑ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

1.https://www.greekcourses.uoa.gr/anakoinoseis_kai_ekdiloseis/proboli_anakoinosis/i_didaskalia_tis_neas_ellinikis_sta_panepistimia_toy_exoterikoy_simera_prokliseis_kai_prooptikes/

2. https://hellenic-diaspora.cdu.edu.au

3. https://www.enainstitute.org/wp-content/uploads/2024/06/ENA_Diasporikoi-Dialogoi_01_06_2024_FINAL.pdf