• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.4°C / 25.6°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.3°C / 24.5°C
    2 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.0°C / 23.8°C
    0 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    0 BF
    72%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.1°C / 20.9°C
    0 BF
    83%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 23.2°C
    1 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.4°C / 19.5°C
    2 BF
    59%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.6°C / 22.6°C
    1 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 24.7°C
    5 BF
    65%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.1°C / 23.9°C
    3 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.9°C
    4 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    2 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.5°C / 24.5°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 21.2°C
    0 BF
    88%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.5°C / 24.4°C
    0 BF
    62%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.8°C
    2 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 25.4°C
    0 BF
    60%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.1°C / 21.1°C
    2 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.7°C / 23.9°C
    2 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    2 BF
    70%

Δημήτρης Νόλλας: Ματούλα Μυλλέρου, πάροικος και παρεπίδημος, Νουβέλα, Ικαρος, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σιμωνίδεια αφηγήματα προς τη μεριά του αφρισμένου πελάγου

  • A-
  • A+
Η έννοια της παραποίησης και της επισφάλειας βρίσκεται στον θεματικό πυρήνα της νουβέλας και εξακτινώνεται και στα τέσσερα (επίσης ασαφώς παρουσιαζόμενα ως προς τα όριά τους) χρονικά επίπεδα που την αρθρώνουν.

Ο Χάρι γύρισε πάλι τη φωτογραφία από την καλή κι είδε πως η μορφή του Ντάμπλντορ είχε εξαφανιστεί. “Χάθηκε!” είπε κατάπληκτος. “Ε, τι περιμένεις; Εχει πολλές ασχολίες, δεν μπορεί να περάσει εδώ ολόκληρη τη μέρα του”, αποκρίθηκε ο Ρον. […] “Ξέρεις κάτι, όμως; Στον κόσμο των Μαγκλ οι άνθρωποι μένουν για πάντα στις φωτογραφίες τους”. “Αλήθεια;” ρώτησε κατάπληκτος ο Ρον. “Δηλαδή δεν κουνιούνται καθόλου; Απίστευτο!”».

Αν και οι δύο προσδιορισμοί στο κύριο όνομα του τίτλου της ανά χείρας νουβέλας συνδέονται μεταξύ τους με στενή σημασιολογική συγγένεια, αυτή η ηθελημένη αναδίπλωση της έννοιας της «διαμονής σε ξένη χώρα» στρέφει, αναπόφευκτα ίσως, την προσοχή της αναγνώστριας/του αναγνώστη (οπωσδήποτε μετά την ολοκλήρωση μιας πρώτης ανάγνωσης) στην περιοχή πέραν του υλικού κόσμου τούτου, εκεί όπου ακόμα και άνθρωποι απαθανατισμένοι σε «χειροπιαστές» φωτογραφίες («δίπλα σ’ ένα γερμένο αρμυρίκι προς τη μεριά του αφρισμένου πελάγου») δύνανται να παρατείνουν τη διαμονή τους στην ξένη πλέον για την ψυχή τους γη (το θέμα της «ξενότητας» εμφανίζεται ήδη από την αρχή της συγγραφικής πορείας του Δ. Νόλλα, στη συλλογή αφηγημάτων «Πολυξένη», δεδομένης της πολυσημίας με την οποία έχει ο ίδιος επενδύσει τον τίτλο του) και μετά τον θάνατό τους, ως φάσματα ή φαντάσματα, όπως εκείνα που κυκλοφορούν στις συναρπαστικές σελίδες των έργων της J. K. Rowling.

Ετσι, παρόλο που το κείμενο της νουβέλας οριοθετείται σαφώς από ένα ιστορικό πλαίσιο με εκκίνηση το 1918 και τερματισμό το 1967 (ή, σε ό,τι αφορά τον αφηγητή, «μισόν αιώνα αργότερα»), διάστημα το οποίο αναμφισβήτητα βρίθει «ευκαιριών» προκειμένου για αναφορές σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, πολέμους και εξορίες, τα βασανιστικά «γιατί και πώς» του εγκιβωτισμένου ήρωα που εμφανίζεται στις τελευταίες σελίδες δεν είναι «πολιτικά» και καθόλου δεν μοιάζουν με τον αντίστοιχο απέλπιδα βασανισμό του Ουίνστον Σμιθ στο «1984» του Τζορτζ Οργουελ (η ανάγνωση, δε, της νουβέλας μπορεί να επιβεβαιώσει ότι η αναφορά μου στο «1984» δεν είναι τυχαία). Διότι, στα προκείμενα «πώς και γιατί» δεν είναι απαραίτητο να δοθεί λογική εξήγηση, χωρίς, μάλιστα, εξαιτίας αυτού να μειώνεται η χαρά ή/και η γαλήνη που μπορεί να προσφέρει ένα συγκεκριμένο συμβάν.

Η «ομιχλώδης υφή» (ας μην ξεχνάμε ότι η γραφή του Δ. Νόλλα αγαπά την αμφισημία), η οποία, από τα μέχρι τώρα λεχθέντα, φαίνεται, αν όχι να καλύπτει, τουλάχιστον να θολώνει αρκετές από τις σελίδες, ενισχύεται και από το αντικείμενο του ενδιαφέροντος του Εγγλέζου δημοσιογράφου Μάικλ Στιούαρτ (ερωτευμένου, παρεμπιπτόντως, με την ηρωίδα του τίτλου, μια «αέρινη ύπαρξη», σκουρόξανθη και λυγερή, «που πηγαινοερχόταν όπως πλανάρουν τα πέταλα μιας παπαρούνας στις πρωινές ηλιαχτίδες»), στο οποίο εισαγόμαστε άμα τη ενάρξει σχεδόν του βιβλίου: τον Στιούαρτ έχει γοητεύσει η «μυστηριώδης» προσωπικότητα του Κωνσταντίνου Σιμωνίδη, διαβόητου παραχαράκτη και πλαστογράφου του 19ου αιώνα, δημιουργού κίβδηλων κειμένων της αρχαίας ελληνικής και της εκκλησιαστικής γραμματείας και θείου του συνεπώνυμου Ροδόλφου/Ρούντι, εργοδότη της Ματούλας/Ματίλντε.

Η έννοια της παραποίησης και της επισφάλειας βρίσκεται, λοιπόν, στον θεματικό πυρήνα της νουβέλας και εξακτινώνεται και στα τέσσερα (επίσης ασαφώς παρουσιαζόμενα ως προς τα όριά τους) χρονικά επίπεδα που την αρθρώνουν: στο τότε του προγόνου Σιμωνίδη, στο τότε του απογόνου του Ροδόλφου, της Ματούλας Μυλλέρου και του Αγγλου δημοσιογράφου, όπως και στο (μεταγενέστερο κατά «40τόσα χρόνια», τοποθετημένο στη δεκαετία του ’60) τότε του αφηγητή και του φίλου του Αντωνάκη, γιου του τέως αρραβωνιαστικού της Ματούλας, Κλεάνθη Παπαντινόπουλου, γραμματέα, παλαιότερα, του Ρούντι Σιμωνίδη, αλλά και στο τώρα του δραματοποιημένου αφηγητή, τοποθετημένο κάπου στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, σε μια, για πολλοστή φορά, τραγικά αντίστοιχη συγκυρία πολέμων και προσφύγων.

Και όμως. Παρ’ όλη την «ομιχλώδη» διήγηση, παρ’ όλη τη χωρική μετατόπιση των ηρωίδων και των ηρώων (στα εκτενέστερα από τα κείμενα του Δ. Νόλλα η περιπλάνηση στον έξω χώρο αλλά και στον έσω εαυτό είναι συνήθης), που χρειάστηκε να ταξιδέψουν πρώτα από την Αθήνα στο Αιάκιο της Κορσικής του 1918, μαζί με τους υπόλοιπους εξορίστους (κατά πλειοψηφία αντιφρονούντες φιλοβασιλικούς) και από εκεί στη Λουκέρνη και στη Βαυαρία, τόπο καταγωγής του πατέρα της Ματούλας, για να γυρίσουν στη Μηχανιώνα της Θεσσαλονίκης, μαζί με τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής (οι φροντίδες της για τους οποίους ενέπλεξαν τη Ματούλα, στις αρχές της δεκαετίας του ’30, στη δίκη των παράνομων σχολείων), και να καταλήξουν πάλι στην Αθήνα – παρ’ όλα αυτά, ο ηθικός στόχος παραμένει ευκρινής για όσες και όσους ακολουθήσουν την κατευθυντήρια γραμμή της (δημοσιοποιούμενης πλην ιδιωτικής) Αφιέρωσης του βιβλίου, με την οποία συμπλέει και το πρώτο από τα δύο μότο (το δεύτερο, μια απρόσμενη επιλογή, προσιδιάζουσα, ίσως, στη σκληρά ειρωνική στάση του συγγραφέα, αφορά την πολιτικοκοινωνική πλευρά του συγκειμένου), εκείνο που έχει αντληθεί από τη «Νοσταλγό» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η πνευματική προσωπικότητα του οποίου αποτελεί πάγια αναφορά του Δημήτρη Νόλλα.

Επιπλέον, αν η προερχόμενη από το ως άνω διήγημα φράση: «από καταβολής κόσμου, ποτέ δεν έπαυσε να είναι γυναικοκρατία» συνδυαστεί και με τα λόγια του Αντωνάκη (για τον οποίο η Ματούλα είχε σταθεί μια δεύτερη μάνα): «οι γυναίκες μπορεί να ανήκουν σε ένα διαφορετικό, εκλεκτό είδος ανθρώπου…», είναι πιθανόν να υποδεικνύει την ξενότητα ή/και τον παραγκωνισμό ως τις πάγιες αντιξοότητες απέναντι στις οποίες καλείται να ορθώσει το ανάστημά της η γυναίκα, όλων των εποχών. Η «Ματούλα Μυλλέρου» κλείνει έναν συγγραφικό κύκλο, καθώς συναντά τα αφηγήματα της «Πολυξένης» του 1974 και επιπροσθέτως «προσωποποιεί», μέσω της Αφιέρωσης του βιβλίου, ένα χάρτινο/διηνεκές «αντίο».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»
Μέσα σε 200 σελίδες ανασυνθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία, κρυμμένα στον φακό του σκηνοθέτη ή στο μυαλό του συγγραφέα, τα οποία μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα που θέτει στον τίτλο του βιβλίου.
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Εγραψα για την οικογένειά μου με θάρρος, ενσυναίσθηση και νηφαλιότητα»
Με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα, η Ρέα Γαλανάκη μας μιλά για το έργο αλλά και για τόπους και πρόσωπα που έπρεπε να προσκαλέσει η μνήμη στο συγγραφικό εργαστήρι.
«Εγραψα για την οικογένειά μου με θάρρος, ενσυναίσθηση και νηφαλιότητα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
H Ελληνική Επανάσταση και η σημασία της
Στο νέο του βιβλίο ο Αλέξης Ηρακλείδης ασχολείται με τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, στο «Βορειο- ηπειρωτικό», στην ελληνική μειονότητα στην Αλβανία και στο ακανθώδες ζήτημα των Τσάμηδων.
H Ελληνική Επανάσταση και η σημασία της
ΝΗΣΙΔΕΣ
Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους
Η ίδια η κυριολεξία των λέξεων στο βιβλίο του Αλμπάτη αρκεί για να ενδυναμώσει τα νοήματα, κάτι αρκετά δύσκολο ειδικά στη συγγραφή, καθώς απαιτεί ταλέντο στη γραφή.
Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενας συλλέκτης στιγμών
Ο συγγραφέας του βιβλίου «Στους κόλπους των πόλεων» συλλαμβάνει θραυσματικές εικόνες τεσσάρων πόλεων και παρουσιάζει μικρά στιγμιότυπα ζωής στην αιχμή μιας αστραπής.
Ενας συλλέκτης στιγμών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας