• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    19°C 15.6°C / 20.7°C
    0 BF
    74%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.5°C / 16.6°C
    1 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 15.0°C / 20.5°C
    2 BF
    79%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.3°C
    1 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.1°C / 14.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.8°C / 15.9°C
    2 BF
    81%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.2°C / 13.4°C
    1 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.7°C / 20.1°C
    1 BF
    89%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.3°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 11.9°C / 16.9°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.1°C / 20.8°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    2 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    2 BF
    73%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.5°C / 13.9°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.5°C / 15.6°C
    1 BF
    77%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 14.8°C / 18.8°C
    2 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.8°C / 20.9°C
    1 BF
    71%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.7°C / 16.6°C
    0 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.2°C / 16.7°C
    1 BF
    80%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.8°C / 13.8°C
    2 BF
    72%

Βάλτερ Μπένγιαμιν: Ημερολόγιο Μόσχας, Mετάφραση: Εμη Βαϊκούση, Επίμετρο: Κώστας Καλφόπουλος, Εκδόσεις Καστανιώτης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας αδιέξοδος έρωτας

  • A-
  • A+
Το «Ημερολόγιο Μόσχας» δεν είναι μόνο ένας πολιτισμικός και πολιτικός χάρτης της ρωσικής πρωτεύουσας, πάνω από όλα πρόκειται για μια προσωπική και απόλυτα και ανελέητα ειλικρινή μαρτυρία όπου ο Μπένγιαμιν.

«Βγαίνοντας απ' τον σταθμό Μπελορούσκι έπεσα κατευθείαν επάνω στον Ράιχ. Το χιόνι έλιωνε τη μέρα εκείνη, έκανε ζέστη. Διασχίσαμε για λίγα λεπτά τη φαρδιά λεωφόρο Τβερσκάγια, χιόνι μαζί και βρόμα γυάλιζαν στο οδόστρωμα, όταν φάνηκε η Ασια που μας χαιρετούσε από μακριά. Ο Ράιχ κατέβηκε και προχώρησε με τα πόδια προς το ξενοδοχείο, εμείς συνεχίσαμε με το έλκηθρο. Στις ομορφιές της δεν ήταν, το πρόσωπό της έδειχνε άγριο κάτω από το ρωσικό γούνινο καπέλο, και σαν να είχε κάπως πλαδαρέψει από την παρατεταμένη παραμονή στο κρεβάτι…».

Είναι οι πρώτες φράσεις που γράφει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στο ημερολόγιό του κατά τη διάρκεια της δίμηνης διαμονής του στη Μόσχα, από τις 6 Δεκεμβρίου ώς τα τέλη Ιανουαρίου του 1927. Πρόκειται για ένα ημερολόγιο που μπορούμε να το διαβάσουμε καθώς κυκλοφόρησε στα ελληνικά: «Βάλτερ Μπένγιαμιν-Ημερολόγιο Μόσχας» (Καστανιώτης) σε μετάφραση από τα γερμανικά της Εμης Βαϊκούση και επίμετρο του Κώστα Καλφόπουλου.

Πρόκειται για ένα μοναδικό ιστορικό ντοκουμέντο.

Το «Ημερολόγιο Μόσχας» δεν είναι μόνο ένας πολιτισμικός και πολιτικός χάρτης της ρωσικής πρωτεύουσας, πάνω από όλα πρόκειται για μια προσωπική και απόλυτα και ανελέητα ειλικρινή μαρτυρία όπου ο Μπένγιαμιν καταγράφει με επιμονή και οδύνη τη μάταιη προσπάθειά του να κατακτήσει την Ασια Λάτσις.

Το ημερολόγιο της διαμονής του εκεί γράφτηκε σε μια περίοδο όπου ο Στάλιν δεν εξουδετερώνει μόνο τον Τρότσκι και την «αντιπολίτευση» στον αγώνα για τη διαδοχή του Λένιν, αλλά βάζει τέλος στην επαναστατική ρωσική τέχνη, στις πειραματικές της καινοτομίες στο θέατρο και στη λογοτεχνία. Ο Μπένγιαμιν έρχεται σε επαφή με σημαντικούς εκπροσώπους της ρωσικής πρωτοπορίας. Ομως λιγότερο επιτυχημένη είναι η επαφή του με κρατικούς παράγοντες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ότι η νέα Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια απορρίπτει το λήμμα που συνέταξε για τον Γκέτε.

Στο επίμετρο του Κώστα Καλφόπουλου ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να δει από πολλές πλευρές την προσωπικότητα του σπουδαίου Γερμανού φιλοσόφου.

«Η Μόσχα θα αποτελέσει το ενδιάμεσο καταφύγιό του, έστω πρόχειρο, έστω πρόσκαιρο και πάντως επώδυνο. Ο δρόμος προς τη γενέτειρα του Πούσκιν, "που σαν μηχανικός διάνοιξε ειδικά για εκείνον" η Ασια Λάτσις, "μια μπολσεβίκα Λεττονή από τη Ρίγα", η οποία θα αναστατώσει τη ζωή του, θα αποδειχτεί Μονόδρομος! Αυτό είναι το Χειμωνιάτικο ταξείδι του Βάλτερ Μπένγιαμιν, με τη μοίρα του ήρωά του αναπόδραστη: ξένος να έρχεται και ξένος να φεύγει, στο άξενο της πόλης και, πρωτίστως, της καρδιάς που πόθησε˙ αυτό είναι και το τελευταίο του συναισθηματικό ταξείδι».

Οπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, το ημερολόγιο αυτό είναι ένα κείμενο-κλειδί για την κατανόηση της ψυχοσύνθεσης ενός πολυσχιδούς συγγραφέα που πράγματι αντιστέκεται στις προσπάθειες φιλολόγων και θεωρητικών να διεμβολίσουν το μπενγιαμινικό σύμπαν. Δεν είναι τυχαίο πως αυτό το ημερολόγιο παρέμεινε παραμελημένο, σχεδόν αγνοημένο από τους μελετητές. Αρχικά δεν γράφτηκε για να δημοσιευτεί και αυτό προκαλεί αμηχανία.

Υπάρχει έντονη η πολιτικο-ιδεολογική στροφή του Μπένγιαμιν προς τον μαρξισμό κι έπειτα υπάρχει και η επίσημη σύζυγος που αντιδρά, η Ντόρα Μπένγιαμιν.

Η επιμέλεια του πρωτότυπου κειμένου ανήκει στον Γκάρι Σμιθ, στο βιβλίο θα βρείτε τις δικές του σημειώσεις που είναι πολύτιμες στο να καταλάβει ο αναγνώστης το πολιτικό, πολιτισμικό και ιστορικό πλαίσιο που υπάρχει κατά την αφήγηση του Μπένγιαμιν.

Στην πιο «ραφιναρισμένη» επιλογή των κειμένων της Μόσχας έχουμε την πραγματικά μεγάλη ευκαιρία να διαβάσουμε τις απολαυστικές περιγραφές του Μπένγιαμιν.

«Η Μόσχα του χειμώνα είναι μια πόλη σιωπηλή. Στα σιωπηλά γίνεται και η τρομακτική κίνηση στους δρόμους. Σ' αυτό φταίει το χιόνι. Αλλά και η παντελής απουσία κυκλοφοριακών ρυθμίσεων. Τα φώτα των αυτοκινήτων κυριαρχούν στην ορχήστρα της μητρόπολης. Ομως στη Μόσχα δεν υπάρχουν πολλά αυτοκίνητα. Τα αυτοκίνητα τα έχουν για γάμους και κηδείες και για επείγουσες κυβερνητικές υποθέσεις. Οταν νυχτώνει ανάβουν τα μεγάλα φώτα, κάτι που σε άλλες μεγαλουπόλεις απαγορεύεται. Αν τύχει και πέσουν πάνω σου οι κωνικές τους δέσμες κοκαλώνεις επιτόπου, δεν τολμάς να κάνεις βήμα. Μπροστά στην πύλη του Κρεμλίνου στέκουν, επίσης κάτω από το εκτυφλωτικό φως, οι φρουροί˙ το κόκκινο φανάρι που ρυθμίζει την είσοδο και την έξοδο σπινθηρίζει επάνω στην προκλητικά έντονη ώχρα της γούνας τους. Ολα τα χρώματα της Μόσχας συγκλίνουν πρισματικά εδώ, στο κέντρο της ρώσικης εξουσίας».

Ομως πάνω από όλα είναι συγκινητικό να διαβάζεις τον ερωτευμένο Μπένγιαμιν. Το πώς σκέφτεται και γράφει για τις καθημερινές στιγμές της αγαπημένης του αλλά και την αγωνία του για αυτόν τον αδιέξοδο έρωτα: «Είναι αλήθεια πως αυτό μου συμβαίνει συχνά: την κοιτάζω με τέτοια ένταση, που σχεδόν δεν ακούω τι λέει». Οπως σημειώνει ο Κ. Καλφόπουλος, προσπαθεί άλλοτε μάταια και άλλοτε αμήχανα, σαν «νευρικός εραστής», να τιθασεύσει την ερωτική του απόγνωση, αλλά και να αντιπαρατεθεί στη σαγήνη που του προξενεί αυτή η μαχητική, απόμακρη αλλά και κυκλοθυμική Λετονή κομμουνίστρια, συνήθως υπό το άγρυπνο βλέμμα του συζύγου της Μπέρνχαρντ Ράιχ.

Πώς ξεκίνησε όμως αυτή η γνωριμία ώστε ο Γερμανός φιλόσοφος και διανοούμενος να διασχίσει τόσα μίλια για να φτάσει κοντά της;

Από μια σύμπτωση. Το 1924, στο Κάπρι, ο Μπένγιαμιν θα μεσολαβήσει ώστε η Ασια να αγοράσει αμύγδαλα από κάποιον λιανοπωλητή. Από τότε την πολιορκεί στενά, όπως θα γράψει η ίδια στα απομνημονεύματά της.

Διαβάζοντας το «Ημερολόγιο Μόσχας» αναπόφευκτα μπήκα και πάλι στο μεγάλο κρίσιμο ερώτημα που αφορά όλα τα ημερολόγια σπουδαίων ανθρώπων που δεν γράφτηκαν για να δημοσιοποιηθούν: Είναι σωστό να εκδίδονται; Σαφώς έχουν πολλά να μας δώσουν για την ψυχοσύνθεση του ατόμου που τα γράφει, αλλά θα ήθελε άραγε ο «ερωτευμένος» Μπένγιαμιν να μάθουμε τούτη τη μεγάλη του αδυναμία προς την Ασια; Η ερώτηση φυσικά δεν μπορεί να απαντηθεί. Μπορώ μόνο να διακρίνω μια απάντηση στο ποίημα του πιο αγαπημένου του φίλου και ποιητή Σαρλ Μποντλέρ: Ἔρωτα ἀμόλυντε πῶς νὰ σοῦ γράψει ὁ νοῦς τὶς χαρές της ἀληθινά; Σπόρος τοῦ μόσχου ῾ναι ποὺ ῾χουνε θάψει μέσα στοῦ τάφου μου τὴ σκοτεινιά. Στὴν πολυαγάπητη, στὴν πιὸ ὄμορφή μου πού ῾ναι ἡ χαρά μου κι ὅλη μου ἡ ὑγειά, στὸ ἀθάνατο εἴδωλο, στὸ σεραφείμ μου, ἕνα μου "χαῖρε" παντοτινά!».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
Με τα διηγήματα «Η πιστολιά» και «Η χιονοθύελλα» του Πούσκιν αρχίζει τη μύηση του αναγνώστη ο Γιάννης Μότσιος στο πραγματικά εντυπωσιακό δίτομο έργο του «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» (από το 1830 έως το...
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Βάγγος στον Παράδεισο
Ο Πειραιώτης καραγκιοζοπαίχτης Βάγγος αφηγείται μπροστά στο κασετόφωνο τις Αναμνήσεις του. Και ο Λευτέρης Ξανθόπουλος τις μεταφέρει σε μας στο βιβλίο « Ο Βάγγος στον Παράδεισο».
Ο Βάγγος στον Παράδεισο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
Στο «Εικονογραφημένος Ανθρωπος» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1951 ο Ρέι Μπράντμπερι χρησιμοποιεί ως καμβά το σώμα ενός ανθρώπου και διαγαλαξιακά σκηνικά για να αναδείξει τις «παράξενες γωνιές» του ανθρώπινου...
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο φίλος που φεύγει
Το σπαρακτικό σε πολλά σημεία εναλλάσσεται με το χιουμοριστικό στο πρώτο βιβλίο της Σίγκριντ Νιούνεζ όπως η ίδια η ζωή που συνήθως τα περιέχει όλα.
Ο φίλος που φεύγει
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τοιχογραφία της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας
Η αλήθεια της γλώσσας που χρησιμοποιεί ο Α. Λιάκος, η σωστή χρήση της και ο σεβασμός που την αντιμετωπίζει, κάνουν συμμέτοχους τους αναγνώστες στην κατανόηση της ιστορικής αφήγησης.
Η τοιχογραφία της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η εθνεγερσία στη μικροκλίμακα
Το νέο βιβλίο του Ανδρέα Κυτέα ασχολείται με την «μικροϊστορία» δίνοντας λεπτομέρειες για το τι συμβαίνει στο μικροεπίπεδο της κοινωνικής, πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής ζωής.
Η εθνεγερσία στη μικροκλίμακα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας