Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Κουδουνοκρούστης» συνεδρίων
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Κουδουνοκρούστης» συνεδρίων

  • A-
  • A+

Διανύουμε μια περίοδο στην οποία επιβάλλεται να κρούεται ο κώδωνας του «κινδύνου», προφανώς και στο πεδίο της επιστημονικής έρευνας που γνωστοποιείται και μέσω συνεδρίων (βλ. «Εφημερίδα των Συντακτών», 23.12.2019). Λίγο-πολύ ενδίδουμε όλοι μας στη συνεδριομανία που κατά τις τελευταίες δεκαετίες ενδημεί μετατρέποντας έναν θεσμό δημοσιότητας, ελέγχου και αυτοκριτικής σε βραχύβια εκτόνωση εντός και εκτός έδρας των πανεπιστημιακών δασκάλων και όσων τους ακολουθούν. Στην αγορά των ιδεών εκτίθεται προφορικά η πραμάτεια τους, όχι σπάνια χιλιοειπωμένη και αναμασημένη, με θιάσους κάποτε χειροκροτητών ή εκλαϊκευτών της. Από κάποιους, όμως, μπορεί να τιμάται το «κριτήριο αρμοδιότητας».

Για πολλοστή λοιπόν φορά επισκεφθήκαμε το νησί των Φαιάκων και για πρώτη Τμήμα του Ιονίου Πανεπιστημίου, το οποίο οργάνωσε με επιτυχία στις αρχές Δεκεμβρίου του 2006 διεθνές επιστημονικό συνέδριο με αντικείμενο τη ζωή και το έργο Ελληνα λογίου. Πράγματι, κατά την τριήμερη αυτή φιλοξενία, σε συνθήκες μάλιστα που δεν προοιωνίζονταν χειμώνα, διεκπεραιώθηκε αποτελεσματικά μια γόνιμη κατάθεση και ανταλλαγή απόψεων, με επίκεντρο τη σκέψη του και με ευπρόσδεκτη εξακτίνωση στα ευρύτερα ζητήματα που θέτει η έρευνα της εποχής του Διαφωτισμού. Από μια τέτοια διττή γωνία θα μπορούσα να σταθώ στις εξής εστίες προβληματισμού:

α) στην ανάγκη σύνθεσης μιας νέας μονογραφίας για τη ζωή του, με αρκετά ακόμη τα κενά ή τις ασάφειες ως προς τους κύριους και τους δευτερεύοντες σταθμούς της σταδιοδρομίας του·

β) στην προτεραιότητα συγκεντρωτικής έκδοσης των ευρισκομένων επιστολών του με την ελπίδα ότι θα φωτιστούν έτσι αρκετές πτυχές αυτών των σταθμών·

γ) στην πληρέστερη αποτύπωση του πολυσχιδούς συγγραφικού του έργου, πρωτότυπου και μεταφραστικού (εδώ ανήκουν οι παραφράσεις και η σύστοιχη επισήμανση των πηγών τους)·

δ) στην αξίωση ακριβούς συστοίχησης μερών και όλου της σκέψης του, ώστε οι μελετητές/τριες ειδικότερων πλευρών της να μην αυτοεγκλωβίζονται στη γοητεία του μέρους και έτσι να μην το προβάλλουν ως «πεμπτουσία» του συνολικού συγγραφικού τοπίου που συνέθεσε ο «κλεινός»·

ε) στην προσεκτικότερη περιοδολόγηση ενός πολυετούς έργου, πέρα από τους συμβατικούς χωρισμούς που έως τώρα γνώρισε·

στ) στην οριοθέτηση της παρουσίας του ως «διανοουμένου»·

ζ) στον καθορισμό των ορίων διακινδύνευσης του διδασκάλου που εμφανίστηκε και ως κοινωνός της σκέψης των «νεωτέρων»·

η) στην ακριβέστερη αποτίμηση της συζυγίας που θα μπορούσε να αποδοθεί στο έργο του ως «αρχαϊσμός» και αντίστοιχα ως «νεολογία»·

θ) στην κατανόηση των όρων άσκησης της κριτικής που δέχτηκε η πρακτική του «ευγενίζειν»·

ι) στην κατάδειξη της συμβολής του εγχειριδίου του ως προς την ανασύνταξη της Λογικής, σύμφωνα με την αποβλεπτικότητα και τη «μέθοδο των νεωτέρων»·

ια) στην ανάδειξη της λειτουργίας του «εκλεκτισμού» ως μηχανισμού άμυνας του φιλοσόφου που προσπαθεί ταυτόχρονα να παρακάμψει τους «ακρατώς δογματικούς» και τους «ακράτως σκεπτικούς»·

ιβ) στην αξιολόγηση των μεταφραστικών του επιλογών και στην αντιμετώπιση της οικείας διακινδύνευσης·

ιγ) στην ανασυγκρότηση της έννοιας και της διαίρεσης του φιλοσοφείν·

ιδ) στη διακρίβωση του τρόπου εισαγωγής στη σκέψη και τη δράση του μιας μορφής προβληματισμού για το εθνικό ζήτημα.

Συνολικά, δόθηκε για μιαν ακόμη φορά η δυνατότητα αναστοχασμού του επιπέδου που βρίσκονται σήμερα οι νεοελληνικές σπουδές, ιδίως σε ό,τι αφορά εκφάνσεις της θεματολογικής και μεθοδολογικής ανανέωσης όσων τις καλλιεργούν. Και τούτο έχει την αξία του, όταν συχνά επιλέγεται -να το επαναλάβω- ένας εφησυχασμός που υποβλέπει ή μια ματαιοδοξία που περιφρονεί ό,τι σκιαγραφεί μια διαφορετική επιστημονική συμπεριφορά. Τώρα μάλιστα που οι νεοελληνιστές έχουν πληθύνει, σε πανεπιστημιακά Τμήματα πρώτης και δευτέρας διαλογής, οι εξαιρέσεις που υπήρχαν συνεχίζουν να υπάρχουν, με αντοχές κυμαινόμενες ως προς τον κανόνα που τις περιβάλλει με την αδράνειά του.

Αν μια τέτοια εκτίμηση ανταποκρίνεται στα πράγματα, τότε απαιτείται μάλλον μια επιθετική τακτική. Δηλαδή, μια νέα ανασυσπείρωση όσων για παράδειγμα ερευνούν τον «νεοελληνικό Διαφωτισμό», εντός και εκτός του Πανεπιστημίου, εντός και εκτός της χώρας. Τώρα που η ψηφιοποίηση κειμένων και δεδομένων προχώρησε από το Ρέθυμνο ώς τα Ιωάννινα, που εξακολουθεί να τελεσφορεί η ανάδραση διδασκαλίας και έρευνας, που ευδοκιμεί μια αποτελεσματικότερη σχέση «πομπού» και «δέκτη», που γίνονται περισσότεροι οι «μαθητές της καχυποψίας», δεν χαρίζονται με ευκολία τα εύσημα της «αρμοδιότητας». Συναφώς, οι ευκαιρίες για να περάσουμε ξανά το «στάδιο του καθρέφτη» και να διακριβώσουμε τα όρια της αυτοδυναμίας μας συνεχίζουν να προσφέρονται. Ετσι, κατά το τριήμερο αυτό του Ιονίου Πανεπιστημίου δικαιώθηκε μάλλον αυτός που προέτρεπε: το «Σάββατο δεν είναι απλώς η μέρα της ανάπαυλας και της αναψυχής, θα πρέπει να κοιτάμε την εργασία μας όχι μόνο από μέσα, αλλά κι απ’ έξω»…

Θα μπορούσα τον Σεπτέμβρη του 2021 να εξασφαλίσω τη δυνατότητα μιας τέτοιας αποτίμησης σχεδιαζόμενου από τώρα συνεδρίου; Οταν δηλαδή ρωτώντας τον φίλο μου Μωυσή, τουλάχιστον τα εξής και παίρνοντας σύντομα τις ακριβείς απαντήσεις:

1. Από την εξαμελή «Επιστημονική Επιτροπή» ποιο μέλος της έγραψε βιβλία ή έστω μια μικρή εργασία για τον «Διαφωτισμό» (πλην ενός) «και την παιδεία στα Ιωάννινα»;

2. Αν όντως έτσι έχουν τα ερευνητικά και συγγραφικά «δεδομένα», ποιο θα ήταν το δημόσιο ελέγξιμο «κριτήριο αρμοδιότητας» για την επιλογή τους σ’ αυτήν τη σύναξη;

3. Αν ο τίτλος του συνεδρίου παραμείνει ως έχει, ο «προσωρινός», πώς διασώζεται εννοιολογικά επαρκής και δεν εμφανίζεται περιγραφικός, δηλαδή χωρίς ιστορική γείωση και με δύο θεματικές ενότητες που θα καθίστανται με ευκολία μία;

4. Η διατυμπανιζόμενη «συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων», εφόσον ο διοργανωτής είναι ο δήμος, πώς αποδεικνύεται, δηλαδή συγκεκριμένα με ποια Τμήματα και ποιους Τομείς και Εργαστήρια (όπως το «Εργαστήριο Ερευνών Νεοελληνικής Φιλοσοφίας» που παράγει έργο από το 1980) που μελέτησαν και μελετούν αυτή τη «διττή» θεματική;

5. Η «αφορμή» διεξαγωγής του σχεδιαζόμενου συνεδρίου πώς υπερβαίνει την οχληρή προχειρότητα των ομότροπων εκδηλώσεων για το «Εικοσιένα» (εφόσον στην πρόσκληση, από την αρχή, αναγράφεται ότι θα κινηθεί στο «πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια»);

Αν μου δοθεί πειστική απάντηση θα μετάσχω στο συνέδριο και για να διακριβώσω τι «νέο» θα συνεισφέρει στην έρευνα, κατά το παράδειγμα που μόλις κατέγραψα…

*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

ΝΗΣΙΔΕΣ
Να το απορρίψει η ακαδημαϊκή κοινότητα
Στην απόρριψη του «Σχεδίου Πισσαρίδη» πρέπει να προβεί η ακαδημαϊκή κοινότητα για να προασπίσει και να προωθήσει την αληθινή ποιότητα του πανεπιστημίου.
Να το απορρίψει η ακαδημαϊκή κοινότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για το Πανεπιστήμιο…
Διευρύνεται διαρκώς ο προβληματισμός για την υπόσταση του εγχώριου Πανεπιστημίου, με όρους παλαιότερης –και όχι της πρόσφατης- εκπαιδευτικής πολιτικής.
Για το Πανεπιστήμιο…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι σχεδιαστές των ανισοτήτων
Το βιβλίο του Wayne Au αναφέρεται στην πολιτική οικονομία της σχολικής φοίτησης που ακολουθείται στις ΗΠΑ και πως αντανακλάται και σε άλλα εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως.
Οι σχεδιαστές των ανισοτήτων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κυνήγι της αρμονίας
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο της Μπετίνας Ντάβου με τίτλο «Μην πεις τίποτα του Φώντα» με θέμα το συλλογικό τραύμα του Εμφυλίου που διαπλέκεται με το ατομικό τραύμα των απογόνων.
Το κυνήγι της αρμονίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ασπίδα προστασίας για τις κοινωνικές επιστήμες
Το Πάντειο Πανεπιστήμιο αναλαμβάνει πρωτοβουλία για να δικτυώσει και να συσπειρώσει τις σχολές σε όλη την Ελλάδα, ώστε να αναδειχθεί η σημασία των κοινωνικών επιστημών στην Ελλάδα σήμερα.
Ασπίδα προστασίας για τις κοινωνικές επιστήμες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας