Ενας καθρέφτης της ζωής, όπως είναι το θέατρο, θα είναι αυτές οι σελίδες, το πρώτο Σάββατο του μήνα στην «Εφ.Συν.», από συνδημιουργούς του θεάτρου: ηθοποιούς και σκηνοθέτες.
Θα μαθαίνουμε ιστορίες του χώρου μέσα από τις αφηγήσεις, τις εμπειρίες, τις γνωριμίες τους. Η συνεργασία ηθοποιού-σκηνοθέτη είναι μια δημιουργική επαφή. Διερευνούν έναν κόσμο που δεν θα μπορούσε κανείς να τον ανακαλύψει από μόνος του. Ζευγαρώνουν. Οι δύο γίνονται ένα. Στόχος τους είναι η αναπαραγωγή. Η γέννηση μιας παράστασης. Μέσα απ’ αυτήν τη σχέση γνωρίζουν τον εαυτό τους καλύτερα. Δεν είναι απέναντι, αλλά μαζί. Με αυτούς θα κουβεντιάζουμε, που γνωρίστηκαν από μια αυθεντική συνύπαρξη, ουσιαστική επικοινωνία, ελεύθερη εξέλιξη. Δεν θα συμπεριλάβουμε αυτούς που συνυπήρξαν σε περιστασιακές ή αναγκαστικές συνεργασίες.
Το δικό μας σκηνικό, ο τόπος συνάντησής μας, θα είναι χώροι τέχνης. Εκεί όπου εικονογραφείται η ιστορία μας, εικαστικά και πνευματικά.
Ξεκινάμε από την Πινακοθήκη Χατζηκυριάκου-Γκίκα, παράρτημα του Μουσείου Μπενάκη, επί της οδού Κριεζώτου. Εδώ, ο εμπνευσμένος Αγγελος Δεληβορριάς συγκέντρωσε όλους τους πνευματικούς θησαυρούς των ανθρώπων της Γενιάς του ’30. Ευχαριστούμε θερμά το Μουσείο που μας φιλοξένησε για τις συνεντεύξεις.
ΣΥΝ-δημιουργοί στη σκηνή: Νένα Μεντή – Πέτρος Ζούλιας
Μαραθωνοδρόμος στο θέατρο, επί μισό αιώνα. Ακαταπόνητη στη σκηνή με έργα τιτάνια. Η Νένα Μεντή, με ανάστημα ενάμισι μέτρο, γίνεται γίγαντας επί σκηνής, σηκώνοντας πάνω της μυθικές ζωές: «Μαρίκα Κοτοπούλη», «Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου», «Γυναίκες του Παπαδιαμάντη» κ.ά.
Είναι αυθόρμητη, αυθεντική, με χειμαρρώδη λόγο, με γλυκιά μορφή, με παιδιάστικο χαμόγελο, ειδικά όταν μιλάει για τη γιαγιά της, Ελένη Μεντή. Στη συνάντησή μας ήταν οικεία, απλή, ανεπιτήδευτη, λες κι έπαιζε παράσταση.
Ο συγγραφέας, σεναριογράφος, σκηνοθέτης Πέτρος Ζούλιας, δίπλα της, την άκουγε με θαυμασμό και αναγνώριση. Η ματιά του είναι ήρεμη και γλυκιά, όμως το βλέμμα του σε ακτινογραφεί, σε καταγράφει, σε καθηλώνει.
● Είναι ένας θεατρικός γάμος αυτή η συνεργασία σας;
Μεντή: Είναι πιο προχωρημένη από τον γάμο. Τώρα είμαστε μαζί επειδή θέλουμε. Γνωριστήκαμε πριν από 18 χρόνια στην παράσταση «Οι δύο ορφανές» με την Αννα Παναγιωτοπούλου στο θέατρο «Αναλυτή». Απ’ την πρώτη στιγμή -είναι πολύ νεότερός μου, θα μπορούσε να είναι και γιος μου- ταιριάξαμε πάρα πολύ καταρχήν ως άνθρωποι, ως χαρακτήρες, στο χιούμορ. Τα πράγματα που μας ενδιέφεραν ήταν κοινά και στον χώρο της δουλειάς και στο σχόλιο που γινόταν μεταξύ μας κι επίσης κατάλαβα ότι στη σκηνή ο Πέτρος με θαύμαζε.
Είμαι 54 χρόνια στον χώρο και μια μέρα μού κάνει μία πρόταση να παίξω την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Πώς σου ‘ρθε αυτό; τον ρώτησα. Μου λέει, νομίζω μπορείς να την κάνεις. Θυμήθηκα εκείνη τη στιγμή τον πατέρα μου, Σπήλιο Μεντή, που έγραφε τραγούδια. Ο αδελφός μου έγινε πιανίστας, η μαμά μου τραγουδούσε υπέροχα. Μεγάλωσα, δηλαδή, σ’ ένα περιβάλλον με μεγάλη αγάπη στη μουσική. Οταν άκουσα ότι ήθελε, μάλιστα, μονόλογο, ενώ στην αρχή σοκαρίστηκα γιατί το θεωρούσα δύσκολο είδος, τελικά όλα αυτά τα βιώματά μου λειτούργησαν θετικά και βρήκα εύκολα το νήμα του μονόλογου της «Ευτυχίας».
Αρχίσαμε να ψάχνουμε για χώρο. Δεν μας εμπιστευόταν κανείς. Αυτό κράτησε ένα χρόνο. Εγώ, όμως, είχα πάθος πια μ’ αυτό το έργο και κάποια στιγμή τού είπα: «Πέτρο, εγώ θα την κάνω την Παπαγιαννοπούλου ακόμη κι αν παίζω σε μια πλατεία της Κυψέλης, αρκεί να έχω ένα κασετοφωνάκι με τα τραγούδια της κι ένα φωτάκι». Και το εννοούσα. Θα το έκανα. Σ’ αυτά είμαι πολύ τολμηρή. Σε λίγες μέρες εμφανίστηκε ο παραγωγός και μας πρότεινε το θέατρό του.
Ζούλιας: Θυμάσαι, Νένα, όταν πήραμε το βραβείο, το 2008, της καλύτερης παράστασης ότι ένιωσα την ανάγκη να ευχαριστήσω έναν άνθρωπο που δεν τον γνώρισα ποτέ; Ηταν κάποιος Βασίλης που είχε ένα μπαράκι. Ακούγοντας, λοιπόν, αυτός το σίριαλ πια της «Ευτυχίας», μου πρότεινε με όλη του την καρδιά να διαθέσει τον χώρο που είχε. Αυτό για μένα ήταν κάτι πολύ ενθαρρυντικό.
● Την Ευτυχία την έμαθε ο περισσότερος κόσμος μέσα απ’ αυτήν την παράσταση. Γιατί γνωρίζανε τα τραγούδια της αλλά όχι τη ζωή της.
Μεντή: Φυσικά δεν τη γνώριζαν. Τραγουδούσαν τα τραγούδια της αλλά αυτή τη γυναίκα, που ήρθε απ’ τη Σμύρνη με δυο παιδιά, και όλη την ιστορία της την έμαθαν μέσα από το έργο. Η Ευτυχία ήταν βατό πρόσωπο. Και, φυσικά, δεν απέδιδα καθόλου την Ευτυχία, εμένα έπαιζα.
● Τι είναι αυτό που σας κρατάει τόσο δεμένους;
Μεντή: Ο Ζούλιας είναι ο μόνος άνθρωπος που έχει βρει έναν μαγικό τρόπο μαζί μου να με αφήνει ν’ ανθίζω. Να νιώθω, δηλαδή, ευτυχισμένη.
Ζούλιας: Φτιάχνω την περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
Μεντή: Ναι, αυτό το πράγμα είναι μοναδικό.
Ζούλιας: Νένα, είμαστε κι οι δυο αντίθετοι άνθρωποι. Εχουμε όμως, νομίζω, μια λύσσα –δεν θα πω αγάπη– για το καλό λαϊκό θέατρο. Κι εκεί μπαίνει πολύ ωραία, δημιουργικά ο ένας μέσα στον άλλο. Εχουμε το όραμα να φτάσουμε κάτω στην πλατεία και να πούμε κάτι. Οχι να κάνουμε απλά μια παράσταση μόνο για το ανέβασμα. Εδώ γίνονται παραστάσεις για εμάς τους ίδιους σε μεγάλο βαθμό, για να απαντήσουμε σε θέματά μας, σε μανίες μας, σε απωθημένα μας, σε φιλοδοξίες μας.
Μεντή: Ναι, Πέτρο, αυτό όμως μας απογειώνει δημιουργικά τον έναν για τον άλλον.
● Για να υπάρχει αυτή η επιτυχία, πέρα από τη μεταξύ σας χημεία και εμπιστοσύνη, όταν γράφετε, κ. Ζούλια, έναν ρόλο έχετε πάντα στο μυαλό σας ποιος θα τον ερμηνεύσει;
Ζούλιας: Η Νένα είναι εμπνευστική. Πολλές φορές όταν γράφω ακούω τη φωνή της. Είναι ο μόνος άνθρωπος που λειτουργεί σε μένα δημιουργικά για να μπορώ να σκεφτώ και να γράψω. Αυτό πιστεύω ότι οφείλεται και στην κοινή μας αγάπη, το λαϊκό θέατρο. Τόσο στις αξίες που γέννησε όσο και στις μεγάλες επιτυχίες του.
● Για το παλιό θέατρο ποια είναι η γνώμη σας;
Μεντή: Κρατάμε το νήμα από μια παλαιότερη εποχή. Γιατί πάει να χαθεί το θέατρο αυτό. Εδώ και χρόνια με όλη αυτή τη μεταμοντερνιά, τις αποδομήσεις, συμβαίνει μια τεράστια σύγχυση στο θέατρο. Παίρνουνε έργα κλασικά, Τσέχοφ, Ιψεν, Σέξπιρ και τα κάνουνε όπως σκεφτεί ο καθένας ώστε να μην τα καταλαβαίνει κανείς.
Ζούλιας: Είμαστε ένας λαός που προτιμάει να κάνει ρήξεις κι όχι να χτίζει γέφυρες. Δηλαδή, αυτό που λέει η Νένα το έλεγα και με τον Τσιάνο, αυτόν τον θεατράνθρωπο, πως δεν τολμούσαμε να αναφέρουμε καν -κι απ’ το Πανεπιστήμιο ακόμα- τους κλασικούς ενώ ο Παπαδιαμάντης π.χ., που ασχολήθηκα μαζί του στο θέατρο, αποδείχτηκε διαχρονικός και η Κοτοπούλη μια γυναίκα πιο μπροστά από το 2020.
● Με το έργο για τη Μαρίκα Κοτοπούλη τι δυσκολίες συναντήσατε;
Ζούλιας: Δεν διασώζεται καταρχάς τίποτα. Οπτικοακουστικό υλικό δεν υπάρχει, για να ξέρει κανείς πώς ήταν η Μαρίκα. Εγώ εμπνεύστηκα λόγω της προσωπικότητας της ηθοποιού και συγκεκριμένα ήξερα ότι η Νένα διέθετε πάρα πολλά κοινά με τη Μαρίκα: ατάκες, στάσεις, συμπεριφορές, που αυτές τις βρήκα μετά από έρευνα.
Μεντή: Οντως, ως ηθοποιό δεν την ξέρουμε. Εγώ πάνω στο σώμα μου, στη φωνή μου, στον ψυχισμό μου, στο αίσθημά μου, στην κίνησή μου, ράβω κομμάτια άλλων ανθρώπων. Αυτό δεν οφείλεται μόνο σε ικανότητα. Πρέπει να έχεις εμπειρία, γνώση, αφοσίωση και αγάπη σε ό,τι κάνεις.
● Πόσο βοηθάνε οι θεατρικές σχολές στην εξέλιξη ενός ηθοποιού;
Μεντή: Ηθοποιός γίνεσαι πάνω στο σανίδι. Παίρνεις πέντε πράγματα μέσα στη σχολή και μετά δουλεύεις σκληρά γι’ αυτό που σε νοιάζει. Στις επάλξεις που λέει κι η Μαρίκα, στη μάχη.
Εγώ άφησα το θέατρο τεσσεράμισι χρόνια γιατί δεν άντεχα άλλο. Δεν έχει αξιοκρατία ο χώρος, όπως και τίποτα σ’ αυτόν τον τόπο. Μετά όμως επειδή γέννησα το παιδί μου και δεν είχα να ζήσω, έπρεπε να πάρω ένα μισθό, γι’ αυτό ξαναβγήκα στο θέατρο.
Θέλω να πω ότι η σχέση των ηθοποιών και των σκηνοθετών κι όλων των καλλιτεχνών είναι πολύ υποκειμενική. Τι νιώθει ο καθένας. Δεν είμαστε όλοι οι ηθοποιοί ίδιοι. Ούτε η αφετηρία μας ούτε η πορεία μας είναι ίδια. Ούτε κουβαλάμε όλοι οι άνθρωποι μία περιουσία από το σπίτι μας.
Εγώ, ας πούμε, κουβαλάω ένα μεγάλωμα από τους γονείς μου πολύ σπουδαίο που άργησα να το συνειδητοποιήσω και να το καταλάβω. Που δεν αφορά μόνο τη δουλειά μου στο θέατρο, αφορά την αγάπη μου για τη μουσική, για το διάβασμα, για όλο αυτό που λέγεται τέχνη και που σε σώζει τελικά. Αυτό είναι το οξυγόνο μας.
Ζούλιας: Ενώ είναι η μεγάλη διαφυγή μας, για όσους ανθρώπους προσπαθούν να διατηρήσουν πέντε αρχές και δυο αξίες υπάρχει τεράστιο κόστος. Και δεν έχει αλλάξει τίποτε, ίσα ίσα μέσα στα χρόνια τα πράγματα γίνονται πολύ δύσκολα, ακόμα και για περιπτώσεις όπως της Μεντή που είναι αναγνωρισμένες αξίες. Πώς εντάσσονται σ’ αυτό το σημερινό γίγνεσθαι.
Αρα, λοιπόν, άνθρωποι που έχουν αυτό το αξιακό σύστημα, άσχετα αν έχουν διαφορά ηλικίας, συναντιούνται. Κι εγώ στον ίδιο θεό πιστεύω που πιστεύει και η Μεντή. Η χαρά μας είναι απέραντη γιατί από κάτω η μέθεξη είναι μεγάλη.
Μεντή: Πέτρο, αυτό που κάνουμε, που θέλουμε, που προσπαθούμε είναι αυτό που αφορά και τη συλλογική μνήμη. Αυτό είναι πολύ σπουδαίο.
Ζούλιας: Οι παραστάσεις μας είναι στοχευμένες. Δεν πάμε να βρούμε κάτι στις πρόβες, ήδη το ‘χουμε βρει από πριν. Εχει σημασία αυτό.
● Είναι υπάκουη, συνεργάσιμη η κ. Μεντή;
Ζούλιας: Η Νένα είναι σύνθετος χαρακτήρας. Είναι ένας άνθρωπος που έχει πολύ φως, πολύ σκοτάδι, έχει πολλά στοιχεία, μπορώ να πω ακόμα κι αντίθετα μεταξύ τους.
Μεντή: Εγώ προτιμώ η δουλειά που κάνω με τον Πέτρο να συγκινεί τον κόσμο. Υπάρχουν και αντίθετες απόψεις μερικές φορές.
Ζούλιας: Θα ήταν ύποπτο αν δεν υπήρχαν. Είναι, όμως, ένας άνθρωπος η Νένα που όταν πειστεί γι’ αυτό που λες, που της ζητάς, γίνεται στρατιώτης.
Μεντή: Εχουμε φοβερή συνεργασία γιατί ό,τι ζητάει είναι πάντα κοντά στη Νένα ως άνθρωπο, ηθοποιό.
● Υπάρχει, δηλαδή, μια αμοιβαία αποδοχή!
Μεντή: Απόλυτη. Και αλληλοϋποστήριξη.
Ζούλιας: Η σχέση χτίστηκε μέσα από δουλειά, από συγκρούσεις, από πολλή κουβέντα και επαφή.
● Τα παιδικά σας χρόνια, κ. Μεντή, πόσο σας επηρέασαν σ’ αυτήν την αυθεντικότητα που κουβαλάτε;
Μεντή: Εγώ με τ’ αδέρφια μου μεγαλώσαμε μ’ ένα μεγάλο δέσιμο. Μεγάλωσα μ’ έναν σπουδαίο πατέρα και μια σπουδαία μάνα, είχα αυτήν την τύχη.
Εχω μαζέψει, λοιπόν, μια περιουσία τέτοια, από λόγια, από τραγούδια, από βιώματα, από μια ελευθερία που υπήρχε μέσα στο σπίτι. «Πάλι τον Καζαντζίδη ακούς Νενούλα;», με ρωτούσε ο πατέρας μου. «Ρε μπαμπά», απαντούσα, ήμουν τότε 8 χρόνων, «μ’ αρέσει η φωνή του». Δεν μου έφερνε αντίρρηση. Από 6 χρόνων πήγαινα δυο φορές την εβδομάδα σινεμά. Με επηρέασαν καθοριστικά αυτά.
Είχα μια γιαγιά, του πατέρα μου τη μάνα, Ελένη Μεντή, η οποία ήταν ένας ρόλος τεράστιος. Δηλαδή, η Εκάβη από το «Τρίτο Στεφάνι», η Ευτυχία, η Μαρίκα που έχω παίξει έχουν μέσα σπέρματα από τη γιαγιά μου. Εχω βαλιτσάκι που κουβαλάω. Η γιαγιά μου 85 χρόνων μου είπε: «Αχ, γιατί δεν έγινα ηθοποιός, αυτό ήθελα να κάνω στη ζωή μου» κι ανέβαινε στο μπαούλο κι έπαιζε ρόλο. 86 χρονών, πριν πεθάνει μου είπε: «Μωρέ όχι, δεν έπρεπε να γίνω ηθοποιός, πιλότος έπρεπε να γίνω».
● Γιατί, κ. Ζούλια, δεν γράφετε ένα σενάριο για τη ζωή της Νένας Μεντή;
Ζούλιας: Πριν το αποφασίσω, τώρα σκέφτομαι εδώ ότι συμβαίνει κάτι μεταφυσικό. Στην προηγούμενη δουλειά, ο βασικός ζωγράφος που μελέτησα ήταν ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας για τον Παπαδιαμάντη. Τόση ώρα είμαι μπροστά στους πίνακές του και νιώθω ότι η αίσθησή τους είναι παπαδιαμαντική.
Μεντή-Ζούλιας: Τι υπέροχος χώρος. Θυμίζει την ωραία Ελλάδα μας. Ο καθένας την Ελλάδα την έχει μέσα του αλλιώς.
*Τον επόμενο μήνα Δημήτρης Μαυρίκιος – Λυδία Φωτοπούλου
-320x213.jpg)
