Η μουσική βιομηχανία έγινε βιοτεχνία χειροποίητη

Παρασκευή απόγευμα και χτυπάω το κουδούνι στην πολυκατοικία που βρίσκεται το διαμέρισμα της Ελευθερίας Αρβανιτάκη. Με περιμένει η ίδια, φυσικά, αλλά δεν είναι μόνη της. Εκεί είναι επίσης ο Θέμης Καραμουρατίδης και η Λήδα Ρουμάνη. Η μαγική τριάδα: Ελευθερία («Ελευθερία ή θάνατος», όπως λέγαμε παλιά) στο τραγούδι, Θέμης στη μουσική και Λήδα στον στίχο. Η μαγική τριάδα που έβγαλε έναν πολύ καλό καινούργιο δίσκο, τα «Μεγάλα Ταξίδια» στην Panik Records.

«Είναι εποχή για δίσκους;» θα αναρωτηθείτε καχύποπτα. Σας καταλαβαίνω, αν όμως ακούσετε τα «Μεγάλα Ταξίδια» θα αναθεωρήσετε εν μέρει. «Είχαμε χρόνο να δουλέψουμε με τον Θέμη και ελευθερία από την Ελευθερία, δύο χρόνια το δουλεύαμε» λέει η Λήδα Ρουμάνη.

«Η ιδέα μας αρχικά ήταν να κάνουμε έναν αμιγώς λαϊκό δίσκο, αλλά όταν φτιάξαμε το ομώνυμο κομμάτι, καταλάβαμε πως δεν υπήρχε περίπτωση να περιοριστούμε σε μία νόρμα» συμπληρώνει ο Θέμης Καραμουρατίδης

● Πώς ξεκινάει το στήσιμο ενός άλμπουμ;

Θέμης: Πάντα από τους στίχους. Δεν έχω γράψει ποτέ τραγούδι χωρίς να υπάρχει ένα σενάριο, ένας στίχος κι ένας πρωταγωνιστής.

● Επομένως ένας στίχος από το συγκεκριμένο άλμπουμ θα ακουγόταν διαφορετικά αν δεν ήταν να το πει η Ελευθερία;

Θέμης: Ναι. Εχεις μέσα σου γράφοντας μουσική έναν άνθρωπο, μία φωνή, μία αίσθηση.

Λήδα: Κι εγώ έγραψα τους στίχους ειδικά για την Ελευθερία. Δουλεύαμε και οι δύο με την Ελευθερία στον νου μας.

Θέμης: Αυτό είναι το παραγωγικό μιας συνεργασίας. Κουβέντες, φιλία, συναισθηματικές στιγμές. Ο,τι νιώθει ο καθένας μας αποτυπώνεται. Το τελικό αποτέλεσμα εμπεριέχει συναισθηματικά τους πάντες, τη σχέση, τις συνθήκες και τα θέλω τους.

● Τα δώσατε έτοιμα τα κομμάτια δηλαδή στην Ελευθερία…

Ελευθερία: Αποτελούσε απόφασή μου να μην αναμιχθώ γιατί αισθάνθηκα πολύ ήσυχη. Μου άρεσε το βλέμμα τους.

● Και αν σου παρουσίαζαν κάτι που δεν σου άρεσε;

Ελευθερία: Θα έλεγα όχι. Οτι δεν είναι για μένα.

● Πότε καταλαβαίνεις ότι ένα τραγούδι είναι καλό;

Ελευθερία: Σε κάποια κομμάτια έχω πέσει μέσα, σε κάποια όχι. Σε σχέση με την ανταπόκριση που γνώρισαν εννοώ. Το «Κόκκινο φουστάνι» δεν μου φάνηκε να έχει μέλλον.

Θέμης: Εκανες ένα ψιλολαθάκι… (γέλια)

● Ο συνθέτης, από τη μεριά του, το καταλαβαίνει για ένα τραγούδι αν είναι μεγάλο;

Θέμης: Ο συνθέτης δεν έχει την παραμικρή ιδέα και όσο ωριμάζεις βλέπεις πως τα πράγματα είναι απρόβλεπτα. Για το μόνο που είμαι σίγουρος είναι ότι τα τραγούδια που μας καλύπτουν συναισθηματικά ακολουθούν μια διαδρομή, τουλάχιστον αξιοπρεπή. Το καλοφτιαγμένο πράγμα φαίνεται. Οποιο έχει αλήθεια μέσα του αποδίδει εμπορικά.

● Ενιωθες άγχος που θα συνεργαζόσουν με την Ελευθερία;

Θέμης: Πολύ μεγάλο. Για δύο λόγους. Επειδή, καταρχάς, είναι η πρώτη μας ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά και αισθανόμουν ευθύνη. Ο άλλος λόγος είναι αυταπόδεικτος: η ίδια η Ελευθερία. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία όταν σου λέει η ίδια «ορίστε, προχωρήστε, φτιάξτε τον δίσκο». Πρέπει να βγάλεις εις πέρας κάτι που θέλεις να το υπογράψεις με χέρια και με πόδια.

● Λειτούργησε απελευθερωτικά ή όχι;

Θέμης: Μου έδινε καύσιμο. Τη φωνή της Ελευθερίας την ξέρω απ’ έξω κι ανακατωτά.

Ελευθερία: Ξέρει και όσα δεν ξέρω εγώ.

Θέμης: Ξέρω που έχει κάνει δεύτερες φωνές και η Ελευθερία δεν το θυμόταν. Ξέρω την τεχνική της ικανότητα ενώ έχω και συναισθηματική επαφή με τη φωνή της. Είναι από τις φωνές που με διαμόρφωσαν ως καλλιτέχνη. Ηθελα να γίνω συνθέτης επειδή υπάρχουν τέτοιες φωνές.

Οι άνθρωποι που έβλεπαν το τραγούδι εμπορικά εξαφανίστηκαν κι έμειναν οι άνθρωποι που πραγματικά το αγαπούν

● Ετσι δούλευες πάντα στους δίσκους σου, Ελευθερία;

Ελευθερία: Παλιότερα ήμουν πολύ πιο επεμβατική. Τώρα όμως τους έδωσα απόλυτη ελευθερία. Συνήθως δεν το κάνω. Ενώ τώρα έφτασαν τα τραγούδια σε μένα και οι παρατηρήσεις που είχα να κάνω, αν είχα, ήταν ελάχιστες. Και σε έναν δίσκο με τον Σταμάτη Σπανουδάκη, που τον εμπιστευόμουν, λειτούργησα έτσι. Αλλά πολύ παλιότερα, ήμουν και μικρή τότε. Από το «Μένω εκτός» και μετά επενέβαινα στα κομμάτια με απόλυτο τρόπο.

Λήδα: Πάρα πολύ θα έλεγα. Στο πρώτο τραγούδι που κάναμε μαζί, ήμουν και ψαρωμένη τότε, όλο το δεύτερο κουπλέ έφαγε «Χ». Το έγραψα ξανά από την αρχή.

● Αγχώθηκες, τώρα;

Λήδα: Αγχώθηκα πολύ. Η αρχική ιδέα ήταν του Θέμη και δεν πίστευα ότι θα τα καταφέρω. Ευτυχώς το πίστεψε η Ελευθερία. Νιώθω, αν και συνεργάζομαι 20 χρόνια με την Ελευθερία, πως περνάω διαρκώς εξετάσεις.

Θέμης: Αν θυμάστε πάντως το πρώτο-πρώτο τραγούδι που έκανε η Λήδα για την Ελευθερία ήταν το «Πάρε με αγκαλιά και πάμε» και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της.

● Εσύ Θέμη που δουλεύεις συνήθως με τη Νατάσα Μποφίλιου και τον Γεράσιμο Ευαγγελάτο, πώς το βλέπεις που μπήκες για ένα διάστημα σε άλλο δίδυμο, Αρβανιτάκη και Ρουμάνη;

Θέμης: Είναι χαρά. Ετσι δουλεύω εγώ, με ανθρώπους που νιώθω δικούς μου.

● Μέχρι πόσο καιρό μπορεί να συνδεθεί ένας τραγουδιστής με έναν συνθέτη;

Θέμης: Μέχρι εκεί που έχουν κάτι να πουν.

● Και ποιες είναι οι αλλαγές μέσα σου όταν δουλεύεις με διαφορετικούς τραγουδιστές;

Θέμης: Πάρα πολλές. Επειδή μου αρέσει πολύ το παιχνίδι της μουσικής και η αλληλεπίδραση προκύπτουν πολύ διαφορετικά πράγματα και αυτό είναι το γοητευτικό. Οι διαφορετικοί συνδυασμοί σού δίνουν την ευκαιρία να ανοίξεις.

● Να ανοίξεις; Πόσο τοις εκατό, δηλαδή;

Θέμης: Είμαι πολύ ανοιχτός. Μόνο το 33% παραμένει σταθερό. Βαριέμαι εύκολα και θέλω να αποδομώ εκείνο που περιμένουν οι άλλοι από μένα. Μου αρέσει να ψάχνω προκλήσεις, να είμαι μαθητής. Αν μου έλεγε η Ελευθερία να γράψω δύο τσάμικα θα μου κινούσε το ενδιαφέρον να το κάνω.

● Ο Θέμης Καραμουρατίδης θα ήταν μεγάλο όνομα ως συνθέτης στις παλιές και πιο απαιτητικές εποχές του ελληνικού τραγουδιού;

Ελευθερία: Ναι, θα ήταν. Γιατί έχει καλούς δασκάλους. Ξέρει το ελληνικό τραγούδι πολύ καλά και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Διαθέτει μία πλήρη εικόνα του ελληνικού τραγουδιού, κάνοντας και κοινωνιολογικές παρατηρήσεις. Είδαμε μετά από πολύ καιρό έναν καλό συνθέτη στο τραγούδι. Εναν πολύ ώριμο συνθέτη που δεν μοιάζει με κανέναν, φτιάχνοντας δική του σχολή χωρίς να μιμείται. Διαθέτει προσωπικότητα, αυτό που κάνει έχει σφραγίδα και το ακούς. Είναι και οι δυο τους, Λήδα και Θέμης, μία καινούργια γενιά. Και είναι πρόκληση να δουλεύεις μαζί τους.

● Εσύ Θέμη, τι συνειδητοποίησες για σένα από τη συνεργασία σου με την Ελευθερία;

Θέμης: Την κυτταρική μνήμη που έχω με τη φωνή της. Με το που την ακούω να λέει λέξεις, ξυπνάει ένα κομμάτι ελληνικότητας που αγαπάω. Σαν ένα κομμάτι της Ελλάδας που βρίσκεται στην καρδιά μας. Εχω συνδυάσει τη ζωή μου με τη φωνή της, μου φέρνει μνήμες και βαθιά συγκίνηση. Δεν είμαι αντικειμενικός.

● Κι εμείς πιτσιρικάδες που ακούγαμε μόνο ξένη μουσική, με την Ελευθερία συνέβαινε κάτι μαγικό και συγκινούμασταν…

Θέμης: Το έκανε το crossover η Ελευθερία σε όλους σε μία εποχή που ήταν αδιανόητο.

● Εχεις δυσκολευτεί να βρεις συνθέτες τα τελευταία χρόνια;

Ε: Εσύ τι λες; Υπάρχουν;

Ελευθερία: Αυτή τη θέση έχει πάρει τώρα ο Θέμης. Ζει, πορεύεται με χαρακτήρα και τη δική του ευαισθησία. Βέβαια ο Θέμης, αν και νέος στην ηλικία, στη μουσική δεν πρέπει να θεωρείται και τόσο νέος… Στο εξωτερικό νέους καλλιτέχνες θεωρούν τους εικοσάρηδες ενώ στην Ελλάδα νέοι είναι στα 35 χρόνια τους. Στην Ελλάδα η μουσική βιομηχανία κινείται πιο αργά..

Θέμης: Είναι άλλος ο ρυθμός στην Ελλάδα. Ο καλλιτέχνης εδώ καθιερώνεται όταν δημιουργήσει ένα σύμπαν. Εξω βλέπουν από νωρίς ποιος το έχει το σύμπαν και το βγάζουν κατευθείαν. Ποντάρουν πάνω του. Στην Ελλάδα ωστόσο όταν ένας καλλιτέχνης παίρνει τον χώρο του, τον κατακτά πλέον. Εξω είναι πιο ποπ σταρ το πράγμα και μπορεί να εξαφανιστείς μετά από τρία χρόνια…

● Η έμπνευση σε έναν συνθέτη έχει ημερομηνία λήξεως;

Θέμης: Είναι κατά περίπτωση και συνδυάζεται με τη διάθεση και την αντοχή που δείχνει ο καθένας. Η έμπνευση πηγάζει από τις αναφορές, το ψάξιμο. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι όσο μεγαλώνει ένας συνθέτης αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να παγιώσει τον εαυτό του στο μυαλό του και να μην μπορεί να ξεφύγει. Οταν πιστεύεις ότι είσαι κάτι συγκεκριμένο είναι δύσκολο να ξεφύγεις ώστε να παρατηρήσεις τον κόσμο από άλλη σκοπιά. Το μυστικό για τη διάρκεια είναι να έχεις ανοιχτές κεραίες και να μη χάνεις ποτέ τη διάθεση να παίξεις με τη μουσική. Να ανακαλύψεις πράγματα και να βάζεις στοιχήματα χωρίς να έχεις κάτι βαρύγδουπο στο κεφάλι σου. Οι πιο πολλοί χάνουν το παιχνίδι όταν αυτοπροσδιορίζονται με το βάρος που κουβαλάνε, ότι «εγώ είμαι ο τάδε και θα είμαι ο τάδε για τα επόμενα τριάντα χρόνια».

● Την ξεπεράσαμε την κρίση;

Ελευθερία: Νομίζω ότι τη συνηθίσαμε. Και οι συναυλίες πάνε καλύτερα τα τελευταία χρόνια. Οταν μάθαμε να ζούμε με αυτό, ο κόσμος ζήτησε ξανά την τέχνη, να τη δει και να την ευχαριστηθεί. Σαν βάλσαμο. Γι’ αυτό και πηγαίνει ο κόσμος ξανά στις συναυλίες. Παρακολουθεί και βλέπει.

● Είναι και φτηνό το εισιτήριο των συναυλιών βέβαια, σκανδαλωδώς φτηνό…

Θέμης: Είναι συρρικνωμένη και η προσφορά πια. Οι παραγωγές, οι δίσκοι, τα τραγούδια. Οι άνθρωποι που το έβλεπαν εμπορικά εξαφανίστηκαν κι έμειναν οι άνθρωποι που πραγματικά το αγαπούν. Η αγορά μαζεύτηκε πολύ, δημιουργήθηκε μία νέα κατάσταση, μία νέα συνθήκη. Η μουσική βιομηχανία στην Ελλάδα έχει γίνει πια βιοτεχνία και είναι χειροποίητη.

Λήδα: Και ο κόσμος είναι πιο συμπιεσμένος. Στα θεάματα που θα βγει, στα CD που θα αγοράσει. Ποιος αγοράζει δίσκους πια;

● Το κακό είναι ότι στην Ελλάδα μία γενιά, ίσως και παραπάνω, έχουν εθιστεί στο δωρεάν, στη τζάμπα μουσική…

Λήδα: Και στην κακή ποιότητα. Οι νέοι μάλιστα έχουν συνδυάσει τη μουσική με την εικόνα, θέλουν να βλέπουν βίντεο κλιπ μόνο.