Λόφος Φιλοπάππου

Ούτε είναι όλοι οι πρόσφυγες από τη Συρία το ίδιο ούτε τα μνημεία γι’ αυτούς είναι τα ίδια. Οι σύγχρονοι, που θαλασσοπνίγηκαν για να φτάσουν στην Ελλάδα, άφησαν πίσω τους εν είδει τραγικού μνημείου βουνά ολόκληρα από πλαστικά σωσίβια. Αλλοι όμως, πολύ παλιότεροι από αυτούς, μας παρέδωσαν μαρμάρινα μαυσωλεία. 

Ο λόγος για τον Φιλόπαππο, όπως είναι γνωστός ο Ιούλιος Αντίοχος Φιλόπαππος, εγγονός του Αντίοχου Δ’, του τελευταίου βασιλιά της Κομμαγηνής, που είναι η σημερινή Συρία. Οταν λοιπόν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Βεσπασιανός κατέλυσε το βασίλειο της Κομμαγηνής, ο Φιλόπαππος με την οικογένειά του βρήκε καταφύγιο στην Ελλάδα. Αλλά, όπως τραγούδησε και η Λάιζα Μινέλι στο Καμπαρέ, money makes the world go round, το χρήμα κινεί τον κόσμο. 

Ο Φιλόπαππος λοιπόν, αυτός ο «Σύρος», όπως τον έλεγε περιφρονητικά ο Παυσανίας, έφερε πολλά λεφτά μαζί του, τόσα που του εξασφάλισαν την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη και τον ζηλευτό τίτλο του Υπατου της Αθήνας. Και για να μείνει το όνομά του αξέχαστο στο διηνεκές, το 115 μ.Χ. κατασκεύασε το ταφικό του μνημείο στον Λόφο των Μουσών, απέναντι από την Ακρόπολη, λες και ήταν κανένας φαραώ. 

Αν και οι Αθηναίοι στραβομουτσούνιασαν, τόσο από το ακαλαίσθητον του μαυσωλείου όσο και από την ιερή θέση όπου ανεγέρθηκε αυτό, δεν έδωσαν συνέχεια στο ζήτημα, καθώς τα μπικικίνια και η πολιτική δύναμη, ως γνωστόν, κυβερνούν τον κόσμο. Αυτή, συνοπτικά, είναι η ιστορία του ονοματοδότη του μνημείου, του λόφου και μετά της συνοικίας του Φιλοπάππου, ενός πρόσφυγα από τη Συρία… Αλλά είπαμε, δεν είναι όλοι οι πρόσφυγες το ίδιο. 

Λυκαβηττός 

Ο Λυκαβηττός είναι ένας κατάφυτος λόφος της Αθήνας, ανάμεσα στο Κολωνάκι, τα Εξάρχεια και τους Αμπελόκηπους, το δεύτερο ψηλότερο σημείο της πόλης μετά τα Τουρκοβούνια. Το ύψος του είναι 277 μέτρα από τη θάλασσα και 227 μέτρα πάνω από την πρωτεύουσα. Στην κορυφή του έχει το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, ενώ πέριξ του λόφου έχει αναπτυχθεί η ομώνυμη συνοικία, που θεωρείται μια από τις ακριβές οικιστικές περιοχές της πόλης. 

Ο λόφος διαθέτει τελεφερίκ, ή επί το ελληνικότερον «σχοινιοκίνητο σιδηρόδρομο», που συνδέει από το 1965 το Κολωνάκι με την κορυφή του λόφου. Επίσης έχει πυροβολείο, με ένα μικρό κανόνι, που τιμά με είκοσι έναν κανονιοβολισμούς τις εθνικές επετείους – οι είκοσι μία βολές του πυροβόλου παραπέμπουν στο έτος της Ελληνικής Επανάστασης, το 1821. Και μια που μιλάμε για κανόνια, να σημειώσω πως κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο, ο Λυκαβηττός ήταν ένα από τα κύρια σημεία αεράμυνας της Αθήνας, με εκτεταμένες υπόγειες εγκαταστάσεις. 

Από πού όμως βγαίνει η λέξη Λυκαβηττός; Χμ, εδώ μπερδεύονται τα πράγματα. Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως η λέξη είναι αγνώστου ετύμου. Αναφέρει δε πως το επίθημα «-ηττός» δηλώνει πως το τοπωνύμιο είναι προελληνικό. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η λέξη συνδέεται με το αρχαίο ουσιαστικό «λυκάβας», που σημαίνει «ετήσιος», με τη σημασία «ετήσια εορτή προς τιμήν ενός θεού». Αυτή είναι η επίσημη ετυμολόγηση του Λυκαβηττού. 

Βέβαια, στο Διαδίκτυο κυκλοφορούν και άλλες. Από κάποια μάλλον γελοία, που λέει πως ο λόφος πήρε το όνομά του από τους λύκους που ζούσαν εκεί πάνω, μια λιγότερο φαιδρή, που θέλει τον Λυκαβηττό να έχει πάρει το όνομά του από τα κρινάκια, που ο λαός ονόμαζε «λύκους», και μία ας πούμε αληθοφανή, που ετυμολογεί τον Λυκαβηττό από το «λύκη», δηλαδή το λυκαυγές, το φως της αυγής, και το «βαίνω», δηλαδή «προχωρώ, εξελίσσομαι», καθώς οι Αθηναίοι έβλεπαν κάθε πρωί, από το κέντρο της πόλης, βόρεια του Παρθενώνα και στα ανατολικά τους, τον ήλιο να ανατέλλει, να ανεβαίνει πάνω από τον Λυκαβηττό. 

Η μυθολογία, από την άλλη, θέλει τον Λυκαβηττό να είναι ένας βράχος τον οποίο κρατούσε η θεά Αθηνά. Οταν όμως ένα κοράκι τής έφερε κάποια άσχημα νέα, ο βράχος τής έφυγε από τα χέρια και προσγειώθηκε στη σημερινή του θέση, ενώ από τότε τα κοράκια έγιναν όλα μαύρα… 

Τώρα θα μου πείτε πως όλα αυτά είναι ψιλά γράμματα γι’ αυτούς που ανεβαίνουν στον λόφο για να απολαύσουν τη θέα –η Αθήνα φαίνεται όντως «πιάτο» από κει πάνω– ή για να παρακολουθήσουν κάποια συναυλία ή θεατρική παράσταση στο ανοιχτό αμφιθέατρο που λειτουργεί εκεί από το 1964.

Πάντως, προσωπικά, έχω απολαύσει και την αυγή και το ηλιοβασίλεμα από τον Λυκαβηττό, δηλαδή το λυκαυγές και το λυκόφως, ενώ αν ήμουν λίγο πιο αλαφροΐσκιωτος, θα μιλούσα ακόμα και για την παρουσία αυτής της μυστηριώδους προελληνικής θεότητας. Και κρινάκια έχω δει, αλλά λύκο όμως όχι, μέχρι στιγμής τουλάχιστον.