Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια δολοφονία με φόντο τις χαρτοπαικτικές λέσχες

Σχέδιο με τη δολοφονία Δηλιγιάννη. Από την «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», τόμος ΙΔ, σελ. 181

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια δολοφονία με φόντο τις χαρτοπαικτικές λέσχες

  • A-
  • A+

Οι δεσμοί της πολιτικής εξουσίας με ανθρώπους της νύχτας και η διαμόρφωση ενός διάτρητου κομματικού κρατικού μηχανισμού ήρθαν στην επιφάνεια με τη δολοφονία του πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη. Ιδιαίτερα στη δίκη που ακολούθησε, «φωτίστηκαν» πολλές πλευρές του κράτους που λειτουργούσε ανάλογα με τις διαθέσεις του κυβερνώντος κόμματος.

«Η δολοφονία του αρχηγού του συντηρητικού κόμματος εκτός του ότι υπήρξε γεγονός εκδηλωτικόν μιας αποτροπαίας σήψεως, ήτις κατέτρωγε τα σπλάχνα της τότε κοινωνίας, επήλθεν εις εποχήν εξαιρέτου πολιτικής, κρισιμωτάτης και από εσωτερικής και από εξωτερικής απόψεως», είχε γράψει ο ιστορικός Γεώργιος Ασπρέας, ενώ ο θεωρούμενος πατέρας της ελληνικής δημοσιογραφίας Βλάσης Γαβριηλίδης, σε άρθρο του στην «Ακρόπολη», έγραφε: «[…], τονούται πλειότερον και χρωματίζεται ευκρινέστερον ο χαρακτήρ του τέρατος αυτού του κομματισμού, όπερ υποκατέστησεν, εστραγγάλισεν, απέπνιξε το αληθές κράτος».

Η δολοφονία του Δηλιγιάννη έγινε το απόγευμα της 31ης Μαΐου 1905, κατά την άφιξή του στη Βουλή (Παλαιά Βουλή, στην οδό Σταδίου).

Ο δράστης, ένας 38χρονος υπάλληλος χαρτοπαικτικής λέσχης, είχε καταφέρει ένα καίριο χτύπημα με μαχαίρι στην κοιλιά, στον πρωθυπουργό, ο ο οποίος εξέπνευσε περίπου δύο ώρες αργότερα.

Το όνομά του ήταν Αντώνης Κων. Γερακάρης ή Γερακαράκος, γνωστός ως «Κωσταγερακάρης».

Παρότι, δε, από την πρώτη στιγμή, ο ίδιος ομολόγησε ότι θέλησε να εκδικηθεί τον πρωθυπουργό για την απόλυση του πατέρα του από το Τελωνείο και το κλείσιμο των χαρτοπαικτικών λεσχών, κάποιες εφημερίδες, όπως η εφημερίδα «Αθήναι» του μετέπειτα «βενιζελικού» βουλευτή Γεώργιου Πωπ, διαπίστωναν «αναρχικά κίνητρα»!

Συμπτωματικά (;) η ίδια εφημερίδα εμφανιζόταν, αργότερα, να προβάλλει την υπερασπιστική γραμμή του συγκατηγορούμενου του Κωσταγερακάρη, του ιδιοκτήτη χαρτοπαικτικών λεσχών Γιώργου Μητσέα. Και δεν ήταν η μόνη…

Αλλωστε, στο δικαστήριο ο 40χρονος Μητσέας είχε πολύπλευρη υπεράσπιση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι είχε τέσσερις δικηγόρους, μεταξύ των οποίων έναν εν ενεργεία βουλευτή και τον πρώην πρωθυπουργό, Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο, που έπειτα από ολιγόμηνη (18.2.1892-10.6.1892) διακυβέρνηση με «διορισμό» από το Παλάτι, προσπαθούσε, ανεπιτυχώς, να σχηματίσει ένα ισχυρό τρίτο κόμμα.

Επίσης, ως μάρτυρες υπεράσπισης είχαν καταθέσει βουλευτές, ένας εν ενεργεία δικαστικός, αξιωματικοί, εκδότες κ.ά., προφανώς θαμώνες στις λέσχες του Μητσέα.

Συνήθως ο «καλός κόσμος» πήγαινε στη λέσχη της πλατείας Ομονοίας, ενώ οι «λαϊκοί» στη δεύτερη λέσχη του ίδιου, στην οδό Κρατίνου, στην πλατεία Κοτζιά.

Η απόφαση του Δηλιγιάννη να κλείσει τα χαρτοπαίγνια λήφθηκε μετά τις νικηφόρες εκλογές της 20ής Φεβρουαρίου 1905 (σ’ αυτές τις εκλογές ο Πειραιάς αποτέλεσε, πρώτη φορά, ξεχωριστή από την Αττική εκλογική περιφέρεια).

Ο Δηλιγιάννης εμφανίστηκε, με αυτή την απόφαση, ως προστάτης της ηθικής τάξης και του λαϊκού εισοδήματος.

Ομως, ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι στην πραγματικότητα η κίνηση αυτή αποσκοπούσε στο να αποσπάσει την προσοχή του κόσμου από τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα.

Ετσι, στις 3 Μαρτίου ο αστυνομικός διευθυντής Αθηνών Αναστάσιος Παπούλας κάλεσε στο γραφείο όλους τους ιδιοκτήτες χαρτοπαικτικών λεσχών και τους ζήτησε να τις κλείσουν, καθώς στο εξής θα απαγορευόταν η χαρτοπαιξία.

Από την άλλη μέρα, ορισμένες εφημερίδες εμφανίζονται να αντιδρούν στην απαγόρευση της χαρτοπαιξίας, «ανακαλύπτοντας» ότι η πόλη θα έμενε αφύλακτη, αφού οι αστυνομικοί θα διετίθεντο για την επιτήρηση των λεσχών…

Μάλιστα, μια απ’ αυτές, ο «Χρόνος» του Κωστή Χαιρόπουλου, δημοσιεύει, στις 7 Μαρτίου, πρωτοσέλιδο ρεπορτάζ με τίτλο «χαρτοπαικτικό σκάνδαλο», σύμφωνα με το οποίο, ενώ οι λέσχες του Μητσέα και άλλων ήταν κλειστές, υπήρχε μία για την οποία η αστυνομία έκανε τα «στραβά μάτια».

Ηταν η λέσχη κάποιου Καλφακάκου, που φαίνεται ότι «χρεωνόταν» στην κυβερνητική παράταξη και εθεωρείτο πως εκείνο το διάστημα κινούσε τα… νήματα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη δίκη εμφανίστηκαν ακόμα και βουλευτές να καταθέτουν ότι «η καταδίωξη του Μητσέα γινόταν λόγω της έχθρας του με τον Καλφακάκο» (εφημ. «Αστυ» 23.12.1905).

Στη δίκη κατατέθηκε ακόμα ότι μετά το ρεπορτάζ ο Μητσέας είχε στείλει ανθρώπους να φυλάνε τα γραφεία της εφημερίδας από τους «μπράβους» του Καλφακάκου!

Παράλληλα, μέρα με τη μέρα φαινόταν καθαρά η δυσώδης διαπλοκή του πολιτικού συστήματος με τους ανθρώπους της νύχτας και η επίδραση στο κρατικό μηχανισμό.

Οπως έγραψε, χαρακτηριστικά, σε άρθρα της η «Ακρόπολις», ο πρόεδρος πρωτοδικών Αθηνών οριζόταν βάσει κομματικών προτιμήσεων.

Την επιλογή χαρακτήριζαν «ως τοπική κομματικήν ανάγκην». «Θα έπαυον αι ασχημίαι, […] θα έληγεν η κυριαρχία των μπιλιέτων και των συστάσεων, […] θα είχομεν προς παντός δικαστήν διά τους υποπίπτοντας εις παραπτώματα».

Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν, μέχρι σήμερα, πολλά σκοτεινά σημεία στην υπόθεση και κυρίως βρισκόταν τελικά κάποιος πίσω από την πράξη του «Κωσταγερακάρη» ή όχι;

Στη δίκη ακούστηκε ότι μετά τη σύλληψή του ο δράστης παρέμεινε κρατούμενος σε πλήρη απομόνωση και, με βασανιστήρια όπως στέρηση νερού κ.λπ., άφησε τον αρχικό ισχυρισμό του και ομολόγησε ότι έκανε την πράξη του κατ’ εντολήν του Μητσέα.

Μάλιστα, ισχυρίστηκε ότι ο Μητσέας τού είχε ζητήσει να δολοφονήσει, ακόμα, τον υπουργό Στρατιωτικών Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, αλλά αρνήθηκε φοβούμενος τη «βεντέτα».

Ακόμα, του είχε πει να σκοτώσει τον Παπούλα και έναν ακόμα αστυνομικό, αλλά για διάφορους λόγους δεν πραγματοποίησε τις ενέργειες.

Τις επόμενες μέρες, στις συσκέψεις των «Δηλιγιαννικών» βουλευτών για την επιλογή του διαδόχου του πρωθυπουργού εκφράζεται από ορισμένους η άποψη ότι η κυβέρνηση πρέπει να παραμείνει στην εξουσία για να κάνει η Δικαιοσύνη το καθήκον της και να προχωρήσει «εις την αποκάλυψιν των αληθινών ενόχων της στυγεράς δολοφονίας».

Η σχεδόν ευθεία μομφή για προσπάθεια συγκάλυψης προκαλεί αντιδράσεις. Ετσι, την επόμενη μέρα (6 Ιουνίου) ο ανακριτής που χειριζόταν την υπόθεση παραιτείται, προκαλώντας δικαιολογημένη αίσθηση. Ο ίδιος, μιλώντας στην εφημερίδα «Αθήναι» (φ. 8.6.1905), επικαλείται υπηρεσιακούς λόγους για να προσθέσει, με νόημα, ότι θα σταματήσουν πλέον οι διαδόσεις «διότι την ανάκρισιν ανέλαβε συγγενής του μακαρίτου πρωθυπουργού».

Οι δύο κατηγορούμενοι προφυλακίζονται στις Φυλακές Συγγρού, στη σημερινή περιοχή του Ταύρου, με εντολή να βρίσκονται σε αυστηρή απομόνωση.

Ωστόσο, στη δίκη θα αναφερθεί, πολλές φορές, ότι με λίγα χρήματα οι φύλακες όχι μόνο επέτρεπαν επισκέψεις αλλά απελευθέρωναν για 24 ώρες κρατούμενους…

Ηταν, λοιπόν, αναμενόμενο στη διάρκεια της δίκης ο δράστης να ανακαλέσει, ξανά, την απολογία του και να εμφανίσει αθώο τον Μητσέα, που εκατηγορείτο για ηθική αυτουργία στη δολοφονία του Δηλιγιάννη και στα σχέδια για τις δολοφονίες του Μαυρομιχάλη και των δύο αστυνομικών.

Η δίκη στο Κακουργιοδικείο ξεκίνησε στις 17 Δεκεμβρίου 1905. Στη διάρκεια της διαδικασίας ο εισαγγελέας χαρακτήρισε αρκετούς μάρτυρες αναξιόπιστους, ενώ αμφισβητήθηκαν έντονα και οι πρακτικές του ανακριτή.

«[...] διά μέσου των συγκρουόμενων μαρτυριών και διά μέσου των σαλατοποιημένων ανακρίσεων και προανακρίσεων δικάζεται η Ελληνική Πολιτεία» έγραψε, χαρακτηριστικά, σε άρθρο της η εφημερίδα «Αστυ» (φ. 29.12.1905).

Ετσι, έπειτα από 11 ημέρες δίκης και ενώ φαινόταν ότι το «κλίμα» διαμορφωνόταν υπέρ της αθώωσης του Μητσέα, ο εισαγγελέας ζήτησε αναβολή και το δικαστήριο το αποδέχτηκε.

«Η αναβολή της δίκης η τόσον απροσδοκήτως γενομένη, προξένησεν εντύπωσιν, την οποίαν δεν θα προξένει ούτε κεραυνός πίπτων εν τω μέσω του Δικαστηρίου. Οι συνήγοροι αποτεθαρρημένοι περικύκλωσαν τον πελάτην των, Μητσέαν, ο οποίος απελπιστικώς εκίνει την κεφαλήν […]» έγραφε σε άρθρο της η εφημερίδα «Ακρόπολις».

«Δεν έλειψαν οι ισχυριζόμενοι ότι από συστήματος εγένετο η αναβολή διότι θα ηθωούτο ο Μητσέας», έγραψε, ξεκάθαρα, η εφημερίδα «Εμπρός».

Η νέα δίκη άρχισε στις 15 Φεβρουαρίου 1906, με διαφορετική σύνθεση του δικαστηρίου αλλά τον ίδιο εισαγγελέα.

Ομως, ορισμένες καταθέσεις προκαλούν αίσθηση, αφού μεταξύ άλλων ειπώθηκε ότι τα μέτρα για το χαρτοπαίγνιο λήφθηκαν επειδή ο Μητσέας διαπόμπευσε έναν ταγματάρχη, στενό φίλο του Κυρ. Μαυρομιχάλη και γι’ αυτό τοποθέτησαν ως αστυνομικό διευθυντή τον «αντιτρικουπικό» Παπούλα.

Οι αποθρασυμένοι «μπράβοι» του Μητσέα, που «χρεωνόταν» στους «Θεοτοκικούς» (ο Θεοτόκης είχε αναλάβει το κόμμα του Τρικούπη) εμπόδιζαν και απειλούσαν (!) αστυνομικούς για να μην μπαίνουν στις λέσχες του. Εστάλησαν απειλητικές επιστολές σε ενόρκους.

«Το κράτος των κακοποιών και επικινδύνων στοιχείων πρέπει να καταρρεύση παταγωδώς» είχε πει, μεταξύ άλλων, στην αγόρευσή του ο εισαγγελέας Α. Τσέλος, που πρότεινε να κηρυχθούν ένοχοι και οι δύο κατηγορούμενοι, σύμφωνα με το κατηγορητήριο.

Τελικά, οι ένορκοι έκριναν ένοχο τον «Κωσταγερακάρη» για τη δολοφονία του Δηλιγιάννη και τον Μητσέα μόνο για τα σχέδια της δολοφονίας των δύο αστυνομικών, αλλά αθώο για την ηθική αυτουργία στη δολοφονία Δηλιγιάννη.

Ετσι, στον πρώτο επιβλήθηκε η ποινή του θανάτου, που εκτελέστηκε αργότερα στις Φυλακές Ναυπλίου, και στον δεύτερο κάθειρξη 8 ετών.

Θεόδωρος Παν. Δηλιγιάννης

Ο δημαγωγός που έγινε πέντε φορές πρωθυπουργός

Ο Θεόδωρος Παν. Δηλιγιάννης, από τη Γορτυνία της Αρκαδίας, ήταν ένας από τους πολιτικούς που σημάδεψαν την ελληνική πολιτική ζωή από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού.

Διετέλεσε πέντε φορές πρωθυπουργός (1885-1886, 1890-1892, 1895-1897, 1902-1903 και 1904-1905) και υπήρξε ο μεγάλος αντίπαλος του Χαρίλαου Τρικούπη.

Η σταδιοδρομία του σημαδεύτηκε από την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 και από την τραγωδία του 1897 με τον ατυχή Ελληνοτουρκικό Πόλεμο και τη χρεοκοπία της χώρας.

Η ημερομηνία γέννησης του Δηλιγιάννη δεν έχει προσδιοριστεί. Πιθανότερο θεωρείται να γεννήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1820 ή στις 19 Μαΐου 1824.

Μια τρίτη εκδοχή, που γράφτηκε μετά τη δολοφονία του (31.5.1905), ανέφερε ως χρονολογία γέννησης το 1819.

Ο Δηλιγιάννης εξελέγη πρώτη φορά βουλευτής το 1862. Ομως, η χρονιά-σταθμός ήταν το 1883, καθώς μετά τον θάνατο του πρώην πρωθυπουργού και τότε αρχηγού του δεύτερου μεγάλου κόμματος, Αλέξανδρου Κουμουνδούρου, κατάφερε να συσπειρώσει την αντιπολίτευση του Τρικούπη γύρω από το Εθνικόν Κόμμα, του οποίου ηγείτο.

Παράλληλα, ασκώντας δριμεία αντιπολίτευση στον Μεσολογγίτη πρωθυπουργό, κυρίως στο θέμα της υπερφορολόγησης, κέρδισε τα μικροαστικά στρώματα.

Οι αντιλήψεις του ήταν συντηρητικές, ο πολιτικός λόγος του δεινός και χαρακτηριζόταν από έλλειψη συγκεκριμένων και μακρόπνοων σχεδίων, σε σύγκριση με τον Τρικούπη και εν συνέχεια με τον Γ. Θεοτόκη.

Οι περισσότεροι ιστορικοί θεωρούν ότι ο Δηλιγιάννης ήταν απλά ένας δημαγωγός και οι επιλογές του είχαν πάντα λαϊκίστικο προσανατολισμό.

Μάλιστα, αναφέρουν ότι επί των ημερών του έγιναν αλόγιστοι διορισμοί, με συνέπεια τη δυσλειτουργία του κράτους.

Η πολιτική διορισμών και οι συνέπειες από τον ατυχή πόλεμο με τη Τουρκία (1897), λόγω υιοθέτησης της επιθετικής «μεγαλοϊδεατικής» πολιτικής, οδήγησαν, τελικά, την Ελλάδα στη χρεοκοπία…

Ωστόσο, πιο σύγχρονοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Δηλιγιάννης είχε σταθερές δημοσιονομικές απόψεις και επί μία εικοσαετία εξήγγειλε τις ίδιες οικονομικές πολιτικές.

Αυτό έρχεται σε αντίφαση με το κυριότερο χαρακτηριστικό του δημαγωγού, δηλαδή την έλλειψη αρχών και την κολακεία προς τις στιγμιαίες απαιτήσεις του πλήθους.

Οι ίδιοι σημειώνουν ότι ο Δηλιγιάννης απέδιδε στο κράτος πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλους τους τομείς. Ετσι, κατά την τελευταία πρωθυπουργική θητεία του φάνηκε πιο κοντά στην προσαρμογή του ελληνικού λαϊκίστικου συντηρητισμού προς την ιδέα του «κράτους πρόνοιας» σε αντίθεση με τις κλασικές φιλελεύθερες θεωρίες για τον σκοπό της ύπαρξης του κράτους. [¹]

Οι θέσεις του και η παρουσία αντιμοναρχικών στους συνδυασμούς του «Δηλιγιαννικού» κόμματος, όπως ο Ανδρέας Ρηγόπουλος και ο Ρόκος Χοϊδάς, προκαλούσαν πολλές φορές συγκρούσεις με το Παλάτι.

Ταυτόχρονα, όμως, πολλοί «Δηλιγιαννικοί» βουλευτές φορούσαν στις συνεδριάσεις της Βουλής φουστανέλα.

Κατά τον ιστορικό Τάσο Βουρνά, το κόμμα του Δηλιγιάννη αποτελούσε, κατά κάποιο τρόπο, τη συνέχεια του «γαλλικού» κόμματος του Κωλέττη ενώ το «Τρικουπικό» κόμμα, καθαρά προσωποκεντρικό, ήταν η εξέλιξη του «αγγλικού» κόμματος του Μαυροκορδάτου.

«Στο πρόγραμμα των δύο αυτών κομμάτων δεν υπάρχει γύρω στο 1880, καμμία ουσιαστική κοινωνική διαφορά. Δεν είναι πολιτικοί οργανισμοί, με τη σημερινή σημασία του όρου, αλλά τυχαία συγκροτημένες ομάδες συμφερόντων, που σπαράσσονται από τις εσωτερικές αντιθέσεις των ιθυνόντων τους. Μέθοδοι δράσης είναι ο τραμπουκισμός, το ρουσφέτι, η οξεία και άγονη κοινοβουλευτική λογοκοπική κωλυσιεργία, οι ατέλειωτες επιθέσεις από τις στήλες του Τύπου, οι θορυβώδεις, επ’ αμοιβή των συμμετεχόντων, διαδηλώσεις, ο εντυπωσιακός χαρτοπόλεμος και η θεσιθηρία. Η ύπαιθρος, διαιρεμένη σε κομματικά φέουδα, ταλανίζεται από τους κομματάρχες, […] Κάθε κόμμα που κατακτά την εξουσία, αποστελεχώνει τον κρατικό μηχανισμό από τους αντιπάλους του, για να τον επανδρώσει εν συνεχεία με πειθήνια κομματικά του όργανα» αναφέρει ο Βουρνάς. [²]

⚑ Πηγές:
¹ «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», τόμος ΙΔ΄, Εκδοτική Αθηνών, σσ. 181-182.
² Τάσος Βουρνάς, «Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας», τόμος Α΄, Εκδόσεις Πατάκη, σσ. 493, 581.
ΝΗΣΙΔΕΣ
100 χρόνια από τη δολοφονία της «Κόκκινης Ρόζας»
Στις 15 Ιανουαρίου 1919 δολοφονήθηκε η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Ηταν 48 ετών. Ηταν σπουδαία επαναστάτρια. Ηταν φιλόσοφος και μαρξίστρια πολιτική θεωρητικός. Μαζί με τον Καρλ Λίμπκνεχτ είχαν δημιουργήσει τους...
100 χρόνια από τη δολοφονία της «Κόκκινης Ρόζας»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χαρτοπαιξία με... εθνική διαπαιδαγώγηση και φόρους
Στα παλιά αθηναϊκά σπίτια, το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, ο νοικοκύρης έκοβε την πίτα παρουσία της οικογενείας του και, στη συνέχεια, σε ανδρικό κύκλο, «έκοβε» και τα χαρτιά. Στις χαρτοπαικτικές...
Χαρτοπαιξία με... εθνική διαπαιδαγώγηση και φόρους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με μια σφαίρα σκότωσε 18,5 εκατ. ανθρώπους
Ηταν 3 το μεσημέρι της 28ης Ιουνίου 1914, όταν ένας 19χρονος Σερβοβόσνιος, Γκαβρίλο Πρίντσιπ σκότωσε τον διάδοχο του θρόνου της Αυστρίας Φραγκίσκο Φερδινάνδο και τη σύζυγό του Σοφία κι ενεργοποίησε μια σειρά...
Με μια σφαίρα σκότωσε 18,5 εκατ. ανθρώπους
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι πόλεμοι της μνήμης
Είναι καμιά φορά περίεργο να ξεκινάς ένα άρθρο που έχει να κάνει με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα με στίχους του Τ.Σ. Ελιοτ. Το βάθος του λόγου του Ελιοτ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το τετριμμένο και το...
Οι πόλεμοι της μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι παρακρατικοί έβαλαν στόχο τον Αυλωνίτη
Η δολοφονική επίθεση, πάνω στη σκηνή του θεάτρου «Περοκέ», εναντίον του αξέχαστου Βασίλη Αυλωνίτη άνοιξε την πάντα επίκαιρη συζήτηση για τα όρια της σάτιρας. Το αιματηρό επεισόδιο, που διαδραματίστηκε στα τέλη...
Οι παρακρατικοί έβαλαν στόχο τον Αυλωνίτη
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο εξόριστος θάνατος
Ολες αυτές τις μέρες παρακολουθώ τα έντυπα, τις τηλεοράσεις, τη διαδικτυακή κουβέντα γύρω από τον θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Τις αγιογραφίες, τους θρήνους των δημοσιογράφων, το στρογγύλεμα του βίου και...
Ο εξόριστος θάνατος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας