Εκείνοι που κάτι «σφυρίζουν» στους δημοσιογράφους

Η υπόθεση της Μαρίας Εφίμοβα, πέρα από τις όποιες δικαστικές, πιθανόν και πολιτικές διαστάσεις της, για τους δημοσιογράφους έχει και μια άλλη, επιπλέον σημασία. Φέρνει στο προσκήνιο το μεγάλο τους αίτημα για ελεύθερη έρευνα και έκφραση. Σύμφωνα με τον κανόνα ότι η έρευνα προηγείται της ελεύθερης έκφρασης. 

Πρόσωπο που τελευταία απασχολεί και τις ελληνικές δικαστικές αρχές, η ρωσικής υπηκοότητας τριανταεξάχρονη Μαρία Εφίμοβα είναι μια πρώην τραπεζική υπάλληλος στη Μάλτα. Η οποία, στην ουσία, δεν καταζητείται γιατί υπεξαίρεσε 2.000 ευρώ –κάτι που η ίδια αντικρούει– αλλά γιατί έκανε κάτι πολύ σοβαρότερο. Υπήρξε η πηγή ή αλλιώς η πληροφοριοδότρια της Μαλτέζας δημοσιογράφου Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίθια. Η οποία διαμελίστηκε μέσα στο παγιδευμένο αυτοκίνητό της, στις 16 Οκτωβρίου, λίγο έξω από την πρωτεύουσα Βαλέτα. 

Επίμονη ερευνήτρια η Γκαλίθια, έφερνε στο φως διασυνδέσεις πολιτικών και Panama Papers. Στοχεύοντας κυρίως στον σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργό Τζόζεφ Μουσκάτ και τη σύζυγό του.

Και φτάνοντας από την τράπεζα Pilatus Bank μέχρι τα πετροδόλαρα της κυβέρνησης του Αζερμπαϊτζάν και τον επίσημο σύμβουλό της, Τόνι Μπλερ.

«Οταν οι κρατικοί θεσμοί αποδυναμώνονται, ο τελευταίος που μένει όρθιος είναι ένας δημοσιογράφος ο οποίος συχνά πέφτει νεκρός» είπε μετά τον φόνο της μητέρας του ο μεγαλύτερος γιος της.

Συνεργάτης της και ερευνητής στη Διεθνή Κοινοπραξία Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (ΙCIZ), η οποία πρώτη αποκάλυψε τα Panama Papers. Ενώ τις προάλλες, η γαλλική Le Monde μας πληροφόρησε ότι μαζί με 17 ακόμη εφημερίδες θα συνεχίσουν τις έρευνες της Γκαλίθια. Και για το «σκάνδαλο των διαβατηρίων», καθώς η κυβέρνηση του Μουσκάτ πουλάει διαβατήρια σε πλούσιους ξένους έναντι ενός εκατομμυρίου ευρώ και πλέον το καθένα. 

Ηταν μια δολοφονία που συντάραξε πολλούς στην Ευρώπη. Η Κομισιόν εξέφρασε τον αποτροπιασμό της και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων έβγαλε μια από τις δραματικότερες ανακοινώσεις της. Ενώ η Εφίμοβα, φοβισμένη για τη ζωή τη δική της και της οικογένειάς της και σίγουρη ότι στη Μάλτα δεν θα είχε μια δίκαιη δίκη, κατέφυγε στην Ελλάδα.

Παρουσιάστηκε μόνη της στο αστυνομικό τμήμα του Συντάγματος και οδηγήθηκε στις φυλακές Κορυδαλλού. Είχε εκδοθεί σε βάρος της ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης. 

Είχαν-δεν είχαν περάσει τέσσερις μήνες, όταν στις 25 Φεβρουαρίου, ακόμη ένας δημοσιογράφος δολοφονήθηκε.

Ο Σλοβάκος μπλόγκερ ερευνητής Γιαν Κούτσιακ, που πυροβολήθηκε νύχτα μέσα στο σπίτι του, λίγο έξω από την πρωτεύουσα Μπρατισλάβα. Μαζί του, νεκρή κι εκείνη, η σύντροφός του και συνεργάτις του, Μαρτίνα Κουσνίροβα. 

Ερευνούσε κι αυτός υποθέσεις διαφθοράς στους κόλπους της κυβέρνησης του σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίτσο. Ρίχνοντας φως στις σκοτεινές διασυνδέσεις της μαφιόζικης ιταλικής Ντραγκέτα με αξιωματούχους από το πολύ στενό πρωθυπουργικό περιβάλλον. 

Ξέσπασε πολιτική καταιγίδα με πρωτοφανείς διαδηλώσεις κατά της πολιτικής διαφθοράς σε ολόκληρη τη Σλοβακία. Και με αλληλοκατηγορίες ανάμεσα στον πρόεδρο της χώρας, Αντρέι Κίσκα, και τον πρωθυπουργό Φίτσο, ο οποίος και παραιτήθηκε. 

Κι αυτή η δολοφονία συντάραξε πολλούς στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων, εκτός από καταγγελτικές ανακοινώσεις, οργάνωσε και διαδήλωση διαμαρτυρίας έξω από την έδρα της, στις Βρυξέλλες.

Στα γραφεία της, όπου συστεγάζεται με τη Διεθνή Ομοσπονδία και όπου τα ονόματα των δύο δολοφονημένων θα προστεθούν στον μακρύ τιμητικό κατάλογο των δημοσιογράφων που έχουν πέσει νεκροί.

Συνήθως σε τόπους μακρινούς, κάπου στην Αφρική ή στη Νότια Αμερική, ψάχνοντας για ναρκο-εμπόρους, ή στη Μέση Ανατολή, σε πολεμικές συγκρούσεις. 

Τώρα όμως, σαστισμένοι, οι Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι βλέπουν ότι συνάδελφοί τους σκοτώνονται και μέσα στην Ευρώπη. Δολοφονούνται με πανομοιότυπους μαφιόζικους τρόπους ενώ ερευνούν παρόμοιες υποθέσεις διαπλοκής. Δαιδαλώδεις συνδετικούς κρίκους ανάμεσα σε ισχυρούς του χρήματος και της πολιτικής. 

Πιστοί στην ευγενή και δύσκολη ερευνητική δημοσιογραφία για το δημόσιο συμφέρον. Και τυχεροί όταν, αναζητώντας πηγές, βρίσκονται στον δρόμο τους κάποιοι τολμηροί που ξέρουν ένοχα μυστικά και τους τα «σφυρίζουν».

Οι «πληροφοριοδότες δημόσιου συμφέροντος», γνωστοί ως whistleblowers. 

Στην Αθήνα έγινε για πρώτη φορά λόγος γι’ αυτούς πριν από έναν χρόνο. Στον κινηματογράφο «Τριανόν», σ’ ένα διήμερο φεστιβάλ με ντοκιμαντέρ και ζωντανές μαρτυρίες από Ευρωπαίους ομιλητές.

Είχε τον τίτλο «Σπάζοντας τον κύκλο της διαφθοράς» και τον υπότιτλο «Ο ρόλος των πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος». 

Προβλήθηκαν και ακούστηκαν συγκλονιστικά πράγματα. Στο κοινό και μερικοί δημοσιογράφοι. Οχι, πάντως, τόσοι όσοι θα έπρεπε να είχαν βρει ενδιαφέρον το θέμα. Ισως κάποιοι να είχαν μουρμουρίσει το γνωστό «δεν βαριέσαι…», άλλοι ίσως να είχαν σκεφτεί ότι η εκδήλωση έμοιαζε με κομματικό μπλα μπλα, αφού είχε οργανωθεί από τον Στέλιο Κούλογλου και το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς». 

Βέβαια, οι δολοφονίες των δύο δημοσιογράφων δεν είχαν ακόμη διαπραχθεί και η Μαρία Εφίμοβα δεν είχε μπει στη φυλακή.

Είχε, ωστόσο, προλάβει και κάτι είχε «σφυρίξει» στην Ντάφνι Γκαλίθια. Κάτι που στη δημοσιογραφική τουλάχιστον ζυγαριά πρέπει να βαραίνει περισσότερο από τα όποια πλημμεληματικού χαρακτήρα αδικήματα για τα οποία κατηγορείται. Πολύ πολύ περισσότερο.