Η μεταπολεμική Συρία στο «σφυρί»

Πρώιμη διαρροή -δίκην μασάζ της κοινής γνώμης- ή διπλωματική μανούβρα; Οπως και να ‘χει, η χθεσινή προαναγγελία Τούρκου αξιωματούχου στο πρακτορείο Anadolu περί συμφωνίας μεταξύ Αγκυρας και Μόσχας σε πρόταση για γενική κατάπαυση του πυρός στην πολύπαθη Συρία, αρχής γενομένης από σήμερα, παρέμενε μέχρι χθες αργά το βράδυ στον «αέρα».

Το Κρεμλίνο αρνήθηκε να σχολιάσει. Στελέχη της συριακής αντιπολίτευσης εμμέσως το διέψευσαν, τονίζοντας ότι δεν έχει φτάσει στα χέρια τους κάποιο λεπτομερές κείμενο συμφωνίας. Σιγή ασυρμάτου επικρατούσε από πλευράς της Δαμασκού.

Σε μεθύστερες δηλώσεις του ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, έκανε λόγο για «δύο έτοιμα κείμενα για μία λύση στη Συρία: ένα για πολιτική επίλυση κι ένα για εκεχειρία», που όπως τόνισε «μπορούν να εφαρμοστούν ανά πάσα στιγμή», χωρίς να διευκρινίσει και το πότε.

«Οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται», συμπλήρωσε ο Γιασίν Ακτάι, εκπρόσωπος του κυβερνώντος AKP στην Τουρκία. «Αξίωση της Τουρκίας είναι να έρθουν κοντά οι εμπλεκόμενες πλευρές και να επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός καθώς μπαίνουμε στο 2017».

Τα ερωτήματα

Ως πλέον ακανθώδη ζητήματα προκύπτουν:

(α) οι περιοχές που θα ισχύσει η εκεχειρία, με τους αντικαθεστωτικούς να καταγγέλλουν ότι η Μόσχα θέτει ως προαπαιτούμενο να μη συμπεριληφθούν τα περίχωρα της Δαμασκού που δεν ελέγχονται από το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ,

(β) η αξίωση της Αγκυρας να αποκλειστούν ως «τρομοκράτες» οι Κούρδοι της Συρίας από τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός -όπως το «Ισλαμικό κράτος»- ή τουλάχιστον από τις ενδοσυριακές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, που οργανώνονται σε δεύτερη φάση στην πρωτεύουσα του Καζακστάν, Αστάνα,

(γ) το ερώτημα της κατάταξης των… «μεταλλαγμένων» εξτρεμιστών του Μετώπου αλ Νούσρα στη συριακή αντιπολίτευση ή στους τρομοκράτες, και

(δ) ο ρόλος του Σύρου προέδρου την επόμενη ημέρα, για τον οποίο ο Τσαβούσογλου επανέλαβε χθες πως «όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι είναι αδύνατον να υπάρξει πολιτική μετάβαση με τον Ασαντ».

Σφαίρες επιρροής

Σύμφωνα πάντως με το Reuters, το θέμα είναι, τουλάχιστον σε τριμερές επίπεδο, λίγο-πολύ ήδη λυμένο. Επικαλούμενο ρωσικές πηγές, το διεθνές πρακτορείο αναφέρει ότι -εκμεταλλευόμενες την πρόσκαιρη διπλωματική απουσία των ΗΠΑ- η Ρωσία, η Τουρκία και το Ιράν έχουν συμφωνήσει κατ’ αρχήν σε μια άτυπη μοιρασιά της Συρίας σε ζώνες περιφερειακής επιρροής, με τον Μπασάρ αλ Ασαντ να παραμείνει πρόεδρος, μέχρι νεωτέρας.

Για την ακρίβεια, αναφέρει, θα του επιτραπεί να μείνει με «ψαλιδισμένες» εξουσίες στο αξίωμα έως τις επόμενες προεδρικές εκλογές στη χώρα, οπότε και θα παραιτηθεί υπέρ ενός λιγότερο πολωτικού αλαουίτη υποψηφίου, με αντάλλαγμα εγγυήσεις για την ασφάλεια του Ασαντ και της οικογένειάς του.

Ηδη «έχουν αναφερθεί ορισμένα ονόματα» πιθανών διαδόχων, τονίζει ο Αντρέι Κορτούνοφ, γενικός διευθυντής του Ρωσικού Συμβουλίου Διεθνών Υποθέσεων, ενός ινστιτούτου μελετών που πρόσκειται στο ρωσικό ΥΠΕΞ.

Για το Ιράν, η προσωρινή συναίνεση της Τουρκίας ως προς την παραμονή του Ασαντ και η προοπτική παγίωσης του ελέγχου της συριακής προεδρίας από τη μειονότητα των (σιιτικών καταβολών) αλαουιτών αποτελούν το εχέγγυο για τη διατήρηση του ελέγχου της στον χερσαίο διάδρομο που -μετά και την ανακατάληψη του Χαλεπιού, με τη σιωπηρή συναίνεση της Αγκυρας- ενώνει την Τεχεράνη με το μεσογειακό λιμάνι της Βηρυτού.

Για την Τουρκία, η τριμερής συμφωνία ανοίγει πρακτικά τον δρόμο για τη δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» στη βόρεια Συρία, ως γεωγραφικής βάσης της συριακής αντιπολίτευσης, αλλά και ως γεωπολιτικής σφήνας στα κουρδικά καντόνια της Ροζάβα (δυτικό Κουρδιστάν).

Προς Νότον, η οριοθέτησή της φαίνεται ότι πλέον περιορίζεται -παρά τα επεκτατικά οράματα της Αγκυρας και καθ’ υπόδειξιν της Μόσχας- σε βάθος 30 χλμ. από την κοινή μεθόριο, στη στρατηγικής σημασίας πόλη Αλ Μπαμπ, στα ανατολικά του ποταμού Ευφράτη.

«Πολλές πηγές ανέφεραν ότι έχει υπάρξει συνεννόηση ανάμεσα σε Αγκυρα και Μόσχα ότι οι αντάρτες θα έφευγαν από το Χαλέπι, ώστε να βοηθήσουν στην κατάληψη της Αλ Μπαμπ από το “Ι.Κ.”», υποστηρίζει το Reuters.

Παραμένει ωστόσο εξαιρετικά αβέβαιο εάν θα εκπληρωθούν έτεροι ευσεβείς πόθοι της Αγκυρας, όπως τους εξέφρασε ανωνύμως χθες υψηλόβαθμος Τούρκος αξιωματούχος. «Οταν εξολοθρευτεί το “Ι.Κ.”» στη Συρία, δήλωσε, «η Ρωσία μπορεί να υποστηρίξει την Τουρκία αποτελειώνοντας το PKK»…

Περιμένουν τον Τραμπ

«Αυτό που καθίσταται σαφές είναι ότι ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν επιδιώκει να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια επίτευξης μιας διευθέτησης [στο Συριακό], αρχικά με την Τουρκία και το Ιράν», γράφει το Reuters. «Κάτι τέτοιο θα ενίσχυε το αφήγημά του για μια Ρωσία που ανακτά τα σκήπτρα της παγκόσμιας δύναμης κι αποτελεί σοβαρό παίκτη στη Μέση Ανατολή».

«Η Ρωσία δεν θέλει να βαλτώσει σε έναν μακρόχρονο πόλεμο και θέλει να κρατήσει ενωμένη τη Συρία και να τη διατηρήσει ως σύμμαχο», επισημαίνει.

Ωστόσο, η ευρύτερη συμφωνία -που σύμφωνα με το Reuters θα προβλέπει περιφερειακή αυτονομία στο πλαίσιο μιας ομοσπονδιακής δομής, η οποία θα τελεί υπό τον έλεγχο των αλαουιτών του Ασαντ- υπόκειται σε αλλαγές, καθώς απαιτείται η συναίνεση του Σύρου προέδρου, των Σύρων αντικαθεστωτικών και, εν τέλει, των αραβικών χωρών του Κόλπου και των ΗΠΑ.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, προσθέτει το πρακτορείο, θα επιδιωχθεί και η εμπλοκή της Ε.Ε., που θα κληθεί -πιθανότατα μαζί με τις χώρες του Κόλπου- να σηκώσει στις γονατισμένες από την προσφυγική κρίση πλάτες της ένα σημαντικό μερίδιο του βάρους της ανοικοδόμησης της ρημαγμένης από τον πόλεμο Συρίας.

Προς ώρας, πάντως, το πλέον σίγουρο είναι ότι πίσω από τη διπλωματική… δημιουργική ασάφεια πέριξ της φερόμενης συμφωνίας εκεχειρίας σε όλη τη Συρία κρύβονται οι εγγενείς δυσκολίες της τριμερούς περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας-Ιράν-Τουρκίας (που μέχρι πρότινος τις χώριζε μια άβυσσος στη συριακή κρίση) και οι σαφώς διαφορετικές προσδοκίες καθεμίας από την επερχόμενη στις ΗΠΑ -κι ακόμη… τραμπαλιζόμενη ως προς τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της- προεδρία Τραμπ.