H E.E. «πληρώνει» αδρά για το φρένο στο προσφυγικό

Ευρώπη και Τουρκία συμφώνησαν -όπως αναμενόταν- σε ένα κοινό σχέδιο δράσης για το προσφυγικό ζήτημα, με την Άγκυρα να λαμβάνει χρηματοδότηση 3 δισ. ευρώ σε βάθος χρόνου. Η συμφωνία επιτεύχθηκε στην έκτακτη σύνοδο κορυφής Ε.Ε. – Τουρκίας που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες.

Εκτός από το σχέδιο δράσης για την αναχαίτιση των προσφυγικών ροών, αποφασίστηκε να δοθεί εκ νέου ώθηση στις διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε.

Η καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, μιλώντας μετά το τέλος της συνόδου, χαρακτήρισε την Τουρκία ως «χώρα-κλειδί» για το προσφυγικό ζήτημα. Επιβεβαίωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προσέφερε στην Άγκυρα το ποσό των 3 δισ. ευρώ προκειμένου να βοηθήσει τους Σύρους πρόσφυγες που βρίσκονται στην Τουρκία ως αντάλλαγμα για τη βοήθεια της Άγκυρας στην αναχαίτιση των προσφυγικών ροών. Η κ. Μέρκελ επιβεβαίωσε επιπλέον ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ανοίξει το Κεφάλαιο 17 των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Τουρκίας φέτος.

Η Γερμανίδα καγκελάριος επισήμανε ότι σε μια συνάντηση που είχε με ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από τη Σύνοδο, συζήτησαν την επανεγκατάσταση ορισμένου αριθμού προσφύγων από την Τουρκία απευθείας στις ευρωπαϊκές αυτές χώρες ωστόσο δεν τέθηκαν επί τάπητος συγκεκριμένοι αριθμοί.

Για ιστορική ημέρα μίλησε ο Τούρκος πρωθυπουργός, Αχμέτ Νταβούτογλου, έχοντας το βλέμμα στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Άγκυρας και κάνοντας λόγο για «κοινή μοίρα» της Τουρκίας με την Ευρώπη. 

Η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. θα είναι θετική και για την παγκόσμια ειρήνη, είπε μεταξύ άλλων ο Τούρκος πρωθυπουργός, επιβεβαιώνοντας πως υπήρξε συμφωνία σε ένα σχέδιο δράσης.

«Χρειάζεται να υπάρξει μία κοινή λύση… για να αποτρέψουμε ή να περιορίσουμε τη ροή μεταναστών», ανέφερε μεταξύ άλλων ο Αχμέτ Νταβούτογλου. 

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία

Η επανενεργοποίηση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας, η οικονομική βοήθεια ύψους 3 δισ. και η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας στη διαχείριση των προσφυγικών ροών καταγράφονται στη κοινή δήλωση που δημοσιεύτηκε μετά τη λήξη της Συνόδου Κορυφής Ε.Ε.-Τουρκίας.

Η Ε.Ε. δεσμεύτηκε να ενισχύσει οικονομικά την Τουρκία με «αρχική» χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ, υπογραμμίζοντας «τη σημασία της κατανομής των βαρών μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας», καθώς «η Τουρκία φιλοξενεί περισσότερους από 2,2 εκατομμύρια Σύρους και έχει ήδη διαθέσει γι΄αυτό το σκοπό 8 δισεκατομμύρια δολάρια». Επιπλέον, η συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας επιβεβαιώνει τη σύγκληση Διακυβερνητικής Διάσκεψης στις 14 Δεκεμβρίου 2015 για το άνοιγμα του κεφαλαίου 17 της ενταξιακής διαδικασίας, ενώ προβλέπει πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ολοκληρώσει, «κατά το πρώτο τρίμηνο του 2016», τις προπαρασκευαστικές εργασίες για το άνοιγμα «ενός αριθμού κεφαλαίων».

Σε ό,τι αφορά τo ζήτημα της επιτάχυνσης των διαδικασιών για την απελευθέρωση των θεωρήσεων για τους Τούρκους πολίτες, η συμφωνία προβλέπει πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα «παρουσιάσει τη δεύτερη έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή από την Τουρκία του χάρτη πορείας για την απελευθέρωση των θεωρήσεων μέχρι τις αρχές Μαρτίου 2016». Επιπλέον, αναφέρει πως «η συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας θα αρχίσει να εφαρμόζεται πλήρως από τον Ιούνιο του 2016, προκειμένου η Επιτροπή να είναι σε θέση να παρουσιάσει την τρίτη έκθεση προόδου της το φθινόπωρο του 2016, με σκοπό την ολοκλήρωση της διαδικασίας, δηλαδή την κατάργηση της υποχρεωτικής θεώρησης για τους Τούρκους πολίτες στη ζώνη Σένγκεν τον Οκτώβριο του 2016 εφόσον οι απαιτήσεις του οδικού χάρτη πληρούνται».

Στον αντίποδα, η Τουρκία συμφωνεί στην εφαρμογή του Κοινού Σχεδίου Δράσης το οποίο «θα βάλει τάξη στα μεταναστευτικά ρεύματα και θα βοηθήσει στην ανάσχεση της παράνομης μετανάστευσης». Κατά συνέπεια, σημειώνει η συμφωνία, «οι δύο πλευρές θα εντείνουν την ενεργό συνεργασία τους σχετικά με τους μετανάστες οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη διεθνούς προστασίας, αποτρέποντας τα ταξίδια προς την Τουρκία και την Ε.Ε., εφαρμόζοντας τις διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής και πραγματοποιώντας επιστροφές των μεταναστών που δεν έχουν ανάγκη διεθνούς προστασίας στις χώρες καταγωγής τους».

Επιπλέον, η συμφωνία χαιρετίζει την «πρόθεση της Τουρκίας να υιοθετήσει αμέσως μέτρα για την περαιτέρω βελτίωση της κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης των Σύρων υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας». Η συνεργασία των δύο πλευρών θα ενισχυθεί και σε άλλους τομείς, ενώ θα καθιερωθεί η σύγκληση Συνόδων Κορυφής Ε.Ε.- Τουρκίας δύο φορές το χρόνο.

Αλλαγή στάσης

Παρότι το θέμα της προσέγγισης Ευρώπης- Τουρκίας τυγχάνει χλιαρής υποδοχής, η κρίση με τους πρόσφυγες έχει αναγκάσει την Ε.Ε. να αλλάξει ριζικά στάση απέναντι στην Άγκυρα. «Η Τουρκία έχει δίκιο να περιμένει βοήθεια από την Ε.Ε.» είπε χαρακτηριστικά η Άνγκελα Μέρκελ. 

Άλλοι ηγέτες χωρών και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, ωστόσο, επεσήμαναν ότι οποιαδήποτε βοήθεια προς την Άγκυρα θα πρέπει να χορηγείται με αντιστάθμισμα συγκεκριμένες δεσμεύσεις της τουρκικής κυβέρνησης σε θέματα μεταρρυθμίσεων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με τα διεθνή πρακτορεία, ο Ντόλαντ Τουσκ το έθεσε ευθέως στον Αχμέτ Νταβούτογλου στη διάρκεια της συνεδρίασης: ως αντάλλαγμα για την ευρωπαϊκή βοήθεια είπε «περιμένουμε να δούμε άμεση και ουσιαστική μείωση των αφίξεων παράτυπων μεταναστών στην Ευρώπη». Επιπλέον, πρόσθεσε οι Ευρωπαϊκές χώρες θέλουν «η Τουρκία να υλοποιήσει τον κοινό αντικειμενικό στόχο της προσέγγισης μέσω μεταρρυθμίσεων και τήρησης των υψηλότερων προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του Τύπου, αλλά και την εφαρμογή των συμφωνηθέντων ορόσημων» που συμπεριλαμβάνονται στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. 

Δεν μπορούμε να δώσουμε «λευκή επιταγή» στην Τουρκία είπε και ο Βέλγος πρωθυπουργός Σαρλ Μισέλ, προσθέτοντας ότι η χώρα του δεν είναι ακόμα έτοιμη να χαρίσει χρήματα. Και προς αποφυγή οποιασδήποτε παρεξήγησης, διευκρίνισε ότι παρά το γεγονός ότι η Τουρκία επιδιώκει καιρό τώρα να ενταχθεί στην Ε.Ε. «απέχει πολύ ακόμα από το να γίνει μέλος… και πρέπει να κάνει πολύ πρόοδο ακόμα» για να το πετύχει.

Ικανοποίηση από τη συμφωνία

Την ικανοποίησή τους για το κείμενο συμπερασμάτων, το οποίο συμπεριέλαβε τις ελληνικές θέσεις εξέφρασαν από τις Βρυξέλλες κυβερνητικές πηγές. Ειδικότερα, επιβεβαιώθηκε πως η ώθηση στην ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας θα γίνει με βάση το υφιστάμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Επιπλέον, απετράπη η ονομαστική αναφορά σε συγκεκριμένα κεφάλαια και στο χρονοδιάγραμμα για το άνοιγμά τους.

Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει επίσης το γεγονός ότι η απελευθέρωση των θεωρήσεων θα συνδεθεί τελικά με τη συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, αλλά και ότι θα είναι μετρήσιμη η ανακοπή της ροής από την Τουρκία, ενώ παράλληλα θα υπάρχει πρόβλεψη για παρακολούθηση των επιστροφών που πραγματοποιεί η Τουρκία στις χώρες προέλευσης.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, διασφαλίστηκε επίσης πως θα ασκηθούν πιέσεις προς την Τουρκία για την καταπολέμηση των κυκλωμάτων διακίνησης.

Στο πλαίσιο αυτό, κατέληξαν οι ίδιες πηγές, θα υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά σε διαδικασίες και μηχανισμούς παρακολούθησης, στους οποίους σημαντικό ρόλο επιδιώκει να παίξει η Ελλάδα, κάτι το οποίο επιβεβαίωσε και ο Γερμανός κυβερνητικός εκπρόσωπος με δηλώσεις του, το Σάββατο.

Καταρρέει η αλληλεγγύη

Μήνες προσπαθειών να υπάρξει συναίνεση μεταξύ των 28 της Ε.Ε. για μια κοινή γραμμή στην προσφυγική κρίση, κατέρρευσαν όταν με αρχηγό τη Γερμανία συγκροτήθηκε άτυπα μια «συμμαχία των προθύμων» από εννέα χώρες, οι οποίοι μοιράζονται μεταξύ τους τους περισσότερους πρόσφυγες και μετανάστες. 

Στην χωρίς προηγούμενο Σύνοδο των 28 με την Τουρκία οι ηγέτες κατέληξαν αρκετά απρόθυμα σε μια εύθραυστη συμφωνία, που στόχο έχει στον έλεγχο της προσφυγικής ροής από την Τουρκία στην Ευρώπη. Αλλά η καγκελάριος Μέρκελ, απογοητευμένη από την αντίσταση που έχει συναντήσει μεταξύ των Ευρωπαίων εταίρων της, αποφάσισε να συγκαλέσει μια άλλη, δική της μίνι σύνοδο προκειμένου να προωθηθεί με γρήγορες διαδικασίες η πολιτική της ανακατανομής και αποδοχής δεκάδων χιλιάδων προσφύγων τον χρόνο απευθείας από την Τουρκία.

«Αυτή είναι μια σύνοδος χωρών που είναι πρόθυμες να δεχθούν μεγάλο αριθμό προσφύγων από την Τουρκία νόμιμα» τόνισε ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο νέος σύμμαχος της Μέρκελ στην νέα πολιτική γραμμή. 

Αλλά οι τριβές είναι πλέον κάτι παραπάνω από εμφανείς.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Ντόναλντ Τουσκ, επικεφαλής της Ε.Ε., που προήδρευσε της Συνόδου, χαμήλωσε μόνος του τον πήχυ: «Ας μην είμαστε αφελείς. Η Τουρκία δεν είναι το μόνο κλειδί επίλυσης αυτής της κρίσης», είπε. «Το πιο σημαντικό είναι η ευθύνη μας και το καθήκον μας να προστατεύσουμε τα εξωτερικά μας σύνορα. Δεν μπορούμε να μεταθέσουμε τις ευθύνες μας σε μια τρίτη χώρα. Θα το πω για άλλη μια φορά: χωρίς τον έλεγχο των εξωτερικών μας συνόρων, η συνθήκη Σένγκεν θα περάσει στην Ιστορία». 

Στη μίνι σύνοδο της Μέρκελ συμμετείχαν οι ηγέτες Αυστρίας, Σουηδίας, Φινλανδίας, Βελγίου, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας και Ελλάδας, ενώ σχεδόν βέβαιη θεωρείται η συμμετοχή και της Γαλλίας, παρότι ο Φρανσουά Ολάντ δεν παραβρέθηκε λόγω υποχρεώσεων του πίσω στο Παρίσι.   

Η ελπίδα στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες είναι ότι η συμφωνία με την Τουρκία θα ανακουφίσει σημαντικά τους Ευρωπαίους, αλλά αυτό μπορεί να αποδειχθεί απατηλό. Η μεγάλη πλειοψηφία των αφίξεων μέσω Τουρκία είναι από την Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, ελάχιστοι εκ των οποίων μπορεί να χαρακτηριστούν «μετανάστες» και να απελαθούν. Επομένως δικαιούνται ασύλου. 

Η συμφωνία δείχνει να είναι περισσότερο πολιτική από ότι πρακτική και οι πολλοί εκφράζουν έντονο σκεπτικισμό για την αποτελεσματικό της

Επιπλέον υπάρχουν τριβές και για την συγκέντρωση αυτού του ποσού «εξαγοράς» της Αγκυρας, τα 3 δισ. ευρώ. Οι Ευρωπαίοι σκόπευαν να τα χορηγούν στην Αγκυρα σε δόσεις σε βάθος διετίας. Η Αγκυρα θέλει η εκταμίευση να γίνει σε 12 μήνες. Και στη Σύνοδο δεν κατέστη εφικτό να οριστεί χρονοδιάγραμμα, καθώς είναι έντονες παραμένουν και οι αντιρρήσεις των χωρών κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. 

Εν τω μεταξύ ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ έχει αναλάβει να βρει μέθοδο καταμερισμού αυτών των εκατοντάδων χιλιάδων που οι «πρόθυμες» χώρες θα πρέπει να φιλοξενήσουν, αλλά και αυτό θα γίνει μετά τις περιφερειακές εκλογές στην Γαλλία και μετά τις βουλευτικές στην Ισπανία τον Δεκέμβριο, για τον φόβο ανόδου της ακροδεξιάς.