Στην εξαιρετική ταινία «Η θάλασσα μέσα μου» του Αλεχάνδρο Αμενάμπαρ, ο Χαβιέρ Μπαρδέμ έδινε μια συγκλονιστική ερμηνεία ως Ραμόν Σαμπέδρο. Ηταν η αφήγηση μιας πραγματικής, δραματικής ιστορίας. Ο Ραμόν Σαμπέδρο είχε μείνει τετραπληγικός στα 25 του, παράλυτος δηλαδή από τον λαιμό και κάτω, ύστερα από ένα ατύχημα στη θάλασσα.
Επί 28 χρόνια προσπαθούσε να κερδίσει το δικαίωμα στην ευθανασία, αντιμέτωπος με την Πολιτεία, την Εκκλησία και τους συγγενείς που προσπαθούσαν να τον πείσουν με το ζόρι να κρατηθεί στη ζωή. Μια ζωή που εκείνος δεν ήθελε πια.
Από χθες, 23 χρόνια μετά τον θάνατό του -με τον τρόπο, τελικά, που εκείνος επέλεξε- και 17 χρόνια από την κυκλοφορία της ταινίας, η ισπανική Πολιτεία δίνει το δικαίωμα σε ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάλογη κατάσταση να δώσουν ένα αξιοπρεπές τέλος στη ζωή τους χωρίς να χρειαστεί να περάσουν τον Γολγοθά του Ραμόν Σαμπέδρο. Ο νόμος για την ευθανασία, ο οποίος ψηφίστηκε πριν από τρεις μήνες από τη Βουλή, είναι πλέον επίσημα και νόμος του κράτους και εντάσσει την Ισπανία σε εκείνη τη μικρή μερίδα κρατών που αναγνωρίζουν στους πολίτες τους το δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο: Ολλανδία, Βέλγιο, Καναδά, Ελβετία, καθώς και ορισμένες Πολιτείες των ΗΠΑ και της Αυστραλίας.
Κατά του νόμου
Tην ίδια στιγμή, το δεξιό Λαϊκό Κόμμα (ΡΡ) και το ακροδεξιό Vox, τα οποία καταψήφισαν τον νόμο, προσφεύγουν στο Συνταγματικό Δικαστήριο προκειμένου να εμποδίσουν την εφαρμογή του. Κατά του νόμου και διάφορες οργανώσεις που πρόσκεινται στην Καθολική Εκκλησία, ενώ η Επισκοπική Σύνοδος της Ισπανίας ανακοίνωσε πως στα νοσοκομεία και τα γηροκομεία που λειτουργούν υπό την αιγίδα της δεν θα εφαρμόζεται η ευθανασία.
Μακριά από τον σκοταδισμό και τον μεσαίωνα της Καθολικής Εκκλησίας και της Δεξιάς, ο νέος νόμος της κυβέρνησης Σοσιαλιστών/Podemos προσφέρει μια διέξοδο σε εκείνους τους ανθρώπους που η κατάσταση της υγείας τους «προσβάλλει, κατά τη γνώμη τους, την αξιοπρέπειά τους, τον ιδιωτικό τους βίο και την ακεραιότητά τους». Δικαίωμα να ζητήσουν ευθανασία θα έχουν όλοι εκείνοι οι ενήλικες Ισπανοί πολίτες ή μόνιμοι κάτοικοι της χώρας οι οποίοι πάσχουν από «σοβαρή ή ανίατη ασθένεια» ή από «σοβαρή και χρόνια πάθηση που τους καθιστά ανήμπορους ή τους προκαλεί αβάσταχτο σωματικό και ψυχικό πόνο».
Τη γνωμάτευση θα πρέπει να τη δώσει ο θεράπων ιατρός, ο οποίος θα πρέπει επίσης να βεβαιώσει ότι το άτομο έχει σώας τας φρένας τη στιγμή που θα υποβάλει την αίτηση και έλαβε την απόφαση χωρίς έξωθεν πιέσεις. Την αίτηση θα μπορεί επίσης να την υποβάλει ένα τρίτο άτομο το οποίο ο πάσχων θα έχει ορίσει εκ των προτέρων ως διαμεσολαβητή σε περίπτωση που θα έχει περιέλθει σε κατάσταση πλήρους αδυναμίας. Σε αυτήν την περίπτωση (π.χ. ο ασθενής να έχει πέσει σε κώμα) και αν δεν έχει οριστεί διαμεσολαβητής, την αίτηση θα μπορεί να την υποβάλει ο θεράπων ιατρός εκ μέρους του ασθενούς του. Στη συνέχεια απαιτείται γνωμάτευση από δεύτερο ανεξάρτητο γιατρό και αν είναι και αυτή θετική, τότε η αίτηση καταλήγει στην Επιτροπή Εγγυήσεων και Αξιολόγησης η οποία θα δώσει το τελικό πράσινο φως. Εξυπακούεται ότι ο αιτών έχει ανά πάσα στιγμή τη δυνατότητα να ανακαλέσει την απόφασή του.
«Υστατη λύση»
Ο Φερνάντο Μαρίν, πρόεδρος της οργάνωσης «Δικαίωμα στον αξιοπρεπή θάνατο» (Derecho a Morir Dignamente), εκφράζει στην ιστοσελίδα Publico την πεποίθηση ότι ο νόμος θα λειτουργήσει σωστά και η προσφυγή σε αυτόν θα είναι χαμηλή, όπως και στις άλλες χώρες όπου ισχύουν αντίστοιχοι νόμοι. Το 2019 στην Ολλανδία, για παράδειγμα, οι θάνατοι από ευθανασία αποτελούσαν το 4% του συνόλου των θανάτων και μόλις το 2% στον Καναδά όπου ο σχετικός νόμος είναι πιο πρόσφατος. «Οσοι αποζητούν τον οικειοθελή θάνατο γνωρίζουν τι θέλουν, το έχουν σκεφτεί καλά και για μεγάλο διάστημα και για αυτούς αποτελεί την ύστατη λύση».
Και όχι μόνον αυτοί, όπως φαίνεται. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ινστιτούτου CIS, το 70% των Ισπανών συμφωνεί με τον νόμο για την ευθανασία, κόντρα στις κραυγές των παπάδων, των δεξιών και λοιπών απομειναριών μιας άλλης εποχής. Ισως γιατί ασπάζονται την άποψη του Μάρκος Οουρμαν, του πρώτου γιατρού στην Ισπανία στον οποίο ασκήθηκε δίωξη για την πρακτική της ευθανασίας, έτσι όπως την εξέφρασε στην ιστοσελίδα Publico: «Από αυτήν την Παρασκευή η ισπανική κοινωνία κατακτά ένα ακόμα κοινωνικό και, κατά τη γνώμη μου, θεμελιώδες δικαίωμα. Θα μπορούμε να επιλέξουμε πότε, πού, πώς και με ποιους θα πεθάνουμε και, εν πάση περιπτώσει, να είμαστε λίγο πιο ελεύθεροι».
