Δύο ειδικές στρατηγικές, μία για τα νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μία για τις παράκτιες κοινότητες της ΕΕ, ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ορίζοντας για πρώτη φορά μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για την υποστήριξη και των δύο τύπων εδαφών και την αξιοποίηση του μακροπρόθεσμου δυναμικού τους.
Η ΕΕ φιλοξενεί πάνω από 4.000 κατοικημένα νησιά σε 16 κράτη μέλη —συμπεριλαμβανομένων των τριών νησιωτικών κρατών της Κύπρου, της Ιρλανδίας και της Μάλτας— όπου ζουν περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι. Αυτά τα νησιά αποτελούν ζωτικό μέρος της ταυτότητας, της οικονομίας, της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΕ.
Η Στρατηγική της ΕΕ για τα Νησιά βασίζεται σε εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των ενδιαφερόμενων μερών σε μια Πρόσκληση για Συγκέντρωση Αποδεικτικών Στοιχείων, καθώς και σε συνεισφορές από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και τις νησιωτικές κοινότητες, οι οποίες εδώ και καιρό υποστηρίζουν ένα ειδικό πλαίσιο πολιτικής.
Εν τω μεταξύ, 95 εκατομμύρια άνθρωποι —το 21% του πληθυσμού της ΕΕ— κατοικούν κατά μήκος των 70.000 χλμ. της ακτογραμμής της ΕΕ ή εντός παράκτιων περιοχών σε 22 κράτη μέλη.
Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει μια συνεκτική, ολιστική, αλλά και συγκεκριμένη προσέγγιση που αντιμετωπίζει την οικονομία, τη συνδεσιμότητα, την ενέργεια, το περιβάλλον, τη δημογραφία και την ασφάλεια με ολοκληρωμένο τρόπο, με στόχο να μετατρέψει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτά τα εδάφη σε ευκαιρίες και διαρκή πλεονεκτήματα.
Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι οι συγκεκριμένες ανάγκες τους αντικατοπτρίζονται πλήρως σε μελλοντικές προτάσεις και ευθυγραμμίζονται με τις ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ.
Το βασικό μέτρο που συμπεριλαμβάνεται στην πρόταση είναι οι στοχευμένες εξαιρέσεις από το ETS και τους κανόνες για τα ναυτιλιακά καύσιμα για ορισμένα νησιά, υποστηρίζοντας ότι χρειάζονται «μια πιο σταδιακή μετάβαση στην απαλλαγή από τον άνθρακα» για τη διατήρηση της συνδεσιμότητας.
Επίσης, κάποια μέτρα αφορούν στην ενδυνάμωση των παράκτιων κοινοτήτων στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό μέσω του επερχόμενου Νόμου για τους Ωκεανούς, με την προώθηση της βιώσιμης χρήσης του φυσικού κεφαλαίου του ωκεανού και την ενίσχυση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και απελευθέρωση ευκαιριών για βιώσιμη ανάπτυξη.
Επίσης, υποστήριξη των κεφαλαίων και των αλυσίδων εφοδιασμού της γαλάζιας βιοοικονομίας σε παράκτιες περιοχές μέσω τοπικών έργων με επικεφαλής τις κοινότητες, στο πλαίσιο της μελλοντικής Πρωτοβουλίας Καινοτομίας της ΕΕ για τη Γαλάζια Βιοοικονομία.
Ανάπτυξη ενός συστήματος πιστοποίησης για πιστώσεις «μπλε άνθρακα» για τη δημιουργία νέων ευκαιριών για υπηρεσίες και εισόδημα της γαλάζιας οικονομίας για τις παράκτιες κοινότητες.
Τέλος, προώθηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή μέσω αυξημένων αξιολογήσεων κινδύνου, χαρτογράφησης επενδύσεων και υποστήριξης για την ανάπτυξη ικανοτήτων για την προσαρμογή των παράκτιων περιοχών, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και των Αποστολών της ΕΕ για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή και την Αποκατάσταση των Ωκεανών και των Υδάτων της ΕΕ.
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι τα περισσότερα νησιά της ΕΕ αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις που επηρεάζουν την οικονομική τους βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής, όπως η γεωγραφική απομόνωση, η περιορισμένη συνδεσιμότητα, το υψηλό κόστος μεταφοράς και οι χρόνοι ταξιδιού, οι μικρές και κατακερματισμένες αγορές, η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, η υπερβολική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η κλιματική ευπάθεια, η δημογραφική παρακμή, η λειψυδρία, η μειωμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και άλλα πρόσθετα κόστη της νησιωτικότητας.
Στο σταυροδρόμι μεταξύ ξηράς και θάλασσας, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης αποτελούν ζωτικό πλεονέκτημα.
Συνδυάζουν πλούσια περιβαλλοντική, πολιτιστική και θαλάσσια κληρονομιά με ισχυρό δυναμικό για την προώθηση μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας. Ταυτόχρονα, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας και της θαλάσσιας ρύπανσης, που επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και την οικονομική τους ανάπτυξη.
Ορισμένα αντιμετωπίζουν επίσης πρόσθετες πιέσεις, όπως ο μη ισορροπημένος τουρισμός, η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης, η εποχικότητα της οικονομικής δραστηριότητας και οι περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης, που οδηγούν σε μετανάστευση των νέων και οικονομική αστάθεια.
Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να υπάρχει μια προσαρμοσμένη προσέγγιση. Οι δύο στρατηγικές, λέει η Κομισιόν, θα λειτουργούν παράλληλα, ενισχύοντας η μία την άλλη για την αντιμετώπιση κοινών πιέσεων, ανταποκρινόμενες παράλληλα στις μοναδικές πραγματικότητες των νησιών και των παράκτιων κοινοτήτων.
