Ενα άδειο κουτί σε μια «γεμάτη» παράσταση

Απ’ όλα είχε χθες το νοσοκομείο των φυλακών Κορυδαλλού: βομβιστές, τρομοκράτες, νευρωτικούς, σκοτεινούς, αντιεξουσιαστές και… «άνετους».

Δυνατή ροκ και ζωντανά ραπαρίσματα, σκοτάδι και ήλιο, θεατές και ηθοποιούς, οροθετικούς κρατουμένους και θεατρόφιλο κοινό.

Ας μην τρομάξει κανείς, μια και όλα αυτά ήταν απλά το σύνολο μιας καλοστημένης θεατρικής παράστασης που -έστω και δειλά- άνοιξε την πόρτα της φυλακής, φέρνοντας κοντά τούς έξω με τους μέσα.

Αυτή τη φορά η παράσταση δεν δόθηκε ούτε στο Μέγαρο ούτε στη Στέγη, δόθηκε όμως, και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία, στη φυλακή. 

Ο Βρετανός θεατρικός συγγραφέας Στίβεν Μπιν δεν θα είχε ίσως ποτέ ονειρευτεί πως το δικό του μονόπρακτο, «Το κουτί της λήθης», μπορούσε να αποδοθεί τόσο πετυχημένα από κάποιους κρατουμένους μιας ελληνικής φυλακής.

Ο ίδιος ο συγγραφέας, όπως εύστοχα παρατήρησε η σκηνοθέτις της παράστασης Δέσποινα Χατζηπαυλίδου, ξεκίνησε τη ζωή του ως κτηνοτρόφος μιας επαρχίας, μέχρι που γύρισε σελίδα και εργάστηκε ως νοσηλευτής νοσοκομείου στο τμήμα ατυχημάτων και σε άτομα με ειδικές ανάγκες.

Ολα αυτά, ενώ παράλληλα έγραφε θεατρικά έργα και εμφανιζόταν και σαν ηθοποιός.

Για πέντε συνεχόμενες χρονιές κέρδισε το πρώτο βραβείο μονόπρακτων έργων στη Μ. Βρετανία. 

Οι ηθοποιοί 

Η ομάδα των ηθοποιών είχε κάποια μέλη που γρήγορα περιμένουν την αποφυλάκισή τους, κάποιον που είχε ήδη αποφυλακιστεί και γύρισε για την παράσταση, αλλά κι έναν ηθοποιό συνεργάτη του μη κερδοσκοπικού οργανισμού «Τεχνοδομώ» που ειδικεύεται σε πειραματικές προσπάθειες σε παρόμοια σύνολα.

Η… εναλλασσόμενη θεατρική ομάδα οροθετικών του Κορυδαλλού ήδη συμπλήρωσε τρία χρόνια λειτουργίας πλάι στην ομάδα του «Τεχνοδομώ», με στόχο «όχι να παίζουν θέατρο, αλλά να παίξουν με το θέατρο», μέσα σε μια ευρύτερη προσπάθεια αποδαιμονοποίησης της οροθετικότητας. 

Στον επάνω όροφο του νοσοκομείου, μέσα σε μια αίθουσα κάπως διαμορφωμένη για την παράσταση, περίπου 50-60 άτομα αποτέλεσαν το κοινό.

Ανάμεσά τους κάποιοι άνθρωποι του θεάτρου, μέλη οργανώσεων που ενεργοποιούνται σε παρόμοιους χώρους και κάποιοι δημοσιογράφοι.

Παρόντες εκεί και ο γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπ. Δικαιοσύνης, Ευτύχης Φυτράκης, η διευθύντρια των φυλακών, η εισαγγελέας και οι κοινωνικές λειτουργοί που συνέβαλαν προφανώς και στην ολοκλήρωση αυτής της πολύμηνης προσπάθειας, εξηγώντας την ιδιαίτερη δική τους προσπάθεια στις συλλογικές δράσεις που πάντα έχουν και θεραπευτικά αποτελέσματα, αλλά και την ανακάλυψη ικανοτήτων και δεξιοτήτων που δεν γνωρίζουν καν ότι διαθέτουν οι κρατούμενοι.

Απέναντι στο… σανίδι, οι κρατούμενοι και οι συνεργάτες της ομάδας του «Τεχνοδομώ». 

Το έργο 

Η υπόθεση, όπως την περιέγραψε η σκηνοθέτις, «αφορά ένα κλειστό κουτί που δεν πρέπει να ανοιχτεί και τελικά γίνεται η αφορμή να βγει στην επιφάνεια η νοσηρότητα μιας κοινωνίας που επιλέγει τις κλειστές πύλες και τις προκαταλήψεις μακριά από την κοινή λογική που λέει ότι το παρόν και το μέλλον είναι κοινό για όλους μας».

Η επιλογή του έργου έγινε από όλους, ενώ το ανατρεπτικό του χιούμορ προκάλεσε πολλά γέλια στο κοινό. 

Οι ηθοποιοί, άλλοτε αντάλλασσαν διαλόγους γύρω από το χάρτινο κουτί κι άλλοτε μιλούσαν μέσα από βίντεο που είχε γυριστεί στο προαύλιο και προβαλλόταν πίσω τους.

Πραγματικά ήταν απολαυστικοί στο παίξιμό τους, στους διαφορετικούς χαρακτήρες που υποδύθηκαν και στα δυνατά στιχουργικά τους ραπαρίσματα.

Μια μικρή μόνο τεχνική «ζαβολιά» καθυστέρησε μερικά λεπτά τη ροή της δυνατής παράστασης. 

Οταν στο τέλος του έργου οι φόβοι για το περιεχόμενο του κουτιού και ο πανικός που δημιούργησε, διαλύονται με το κουτί να αδειάζει μπροστά στο κοινό και μέσα αντί για βόμβες ή για άνθρακα ή για κομμένα κεφάλια, χύνονται στο πάτωμα μικρά κουκλάκια, το κοινό ξέσπασε σε πολύ δυνατά και παρατεταμένα χειροκροτήματα. 

Ορθιοι όλοι χειροκροτούσαν τα παιδιά και τους συντελεστές, ενώ τα λίγα λεπτά που ακολούθησαν είχαμε την ευκαιρία να τους σφίξουμε το χέρι και να ανταλλάξουμε λίγα λόγια μαζί τους.

Ηταν έξοχοι στην ερμηνεία τους και έξοχοι κυρίως στο δυνατό συναίσθημα, αλλά και στο γέλιο που μετέδωσαν σε όλους.

Η σκηνοθέτις Δ. Χατζηπαυλίδου μίλησε για το ακανόνιστο στις προσπάθειες και στις πρόβες που καθορίζεται από πολλούς παράγοντες λόγω της φυλακής, αλλά και το πώς -παρ’ όλα αυτά- έφτασε να ολοκληρωθεί η προσπάθεια.

«Ολοι τελικά μπορούμε να αλλάξουμε», ήταν η φράση-επίλογος της σκηνοθέτιδος. 

Μέσα στο κοινό διακρίναμε τη σκηνοθέτιδα Ρούλα Πατεράκη, η οποία μας είπε μετά την παράσταση:

«Με διασκέδασε, μου έφερε κέφι. Πιστεύω ότι αυτά τα παιδιά μπορούν να αλλάξουν τη ζωή τους ολόκληρη. Είμαι σίγουρη ότι κάποιοι θα το πετύχουν».

Το ίδιο είπε και στον εκπρόσωπο του υπουργείου τα λίγα λεπτά που συνομίλησαν. 

Μίνι-αυτοψία 

Βγαίνοντας από την αίθουσα της παράστασης και αφού μέσα στο φινάλε ήταν να ξεκολλήσουν οι ηθοποιοί τα μαύρα χαρτιά από τα παράθυρα και να μπει μέσα το φως του μεσημεριού, ζητήσαμε από τη διευθύντρια να κάνουμε μια μικρή αυτοψία σε έναν-δύο θαλάμους του νοσοκομείου.

Λόγω μεσημεριού οι περισσότεροι ασθενείς κρατούμενοι ήταν στα κρεβάτια τους, ωστόσο μας άνοιξαν τις πόρτες και είδαμε λίγο καθαρότερους θαλάμους, κρεβάτια για όλους χωρίς κουκέτες τη μια πάνω στην άλλη και σαφώς λιγότερο κόσμο. 

Συνολικά πλέον, μαζί με το παράρτημα των οροθετικών (στις γυναικείες φυλακές), οι ασθενείς δεν ξεπερνούν τους 180.

Κάποιοι θέλησαν να διατυπώσουν τα δικά τους παράπονα στον γ.γ. του υπουργείου και τους υποσχέθηκε ότι θα ξανάρθει σύντομα εκεί.

Αλλωστε, οι επισκέψεις φορέων του υπουργείου, αλλά και του Συνηγόρου του Πολίτη είναι σαφές ότι έχουν ήδη πυκνώσει. 

Ωστόσο, ακόμα αυτό το κτίριο δεν παύει συνολικά να εκπέμπει μια λανθασμένη, κακή εικόνα.

Ενας χώρος που θεωρητικά παλιότερα -και με νόμο σήμερα- αποτελεί μια μονάδα του ΕΣΥ, οφείλει γρήγορα να αλλάξει όχι μόνο στην όψη, αλλά κυρίως στην εσωτερική του λειτουργία και φροντίδα για τους ανθρώπους που διαμένουν εκεί.

Το γνωστό μικρό προαύλιο είναι ακόμα χωρισμένο στα δύο, με ένα κομμάτι (μπροστά στο ψυχιατρείο) αποκλεισμένο για τους κρατουμένους.

Κάποιοι, σε μια παλαιότερη επίσκεψή, μας είχαν πει ότι αυτό είναι ο «ιδιωτικός κήπος» του Α. Αραβαντινού, ωστόσο δεν γνωρίζουμε αν ακόμα κάτι τέτοιο ισχύει.

Ευτύχης Φυτράκης, Γ.Γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης: 

«Το πρόταγμά μας είναι “φυλακή ανοιχτών θυρών”» 

Στο προαύλιο των φυλακών, ο Ευτύχης Φυτράκης δέχτηκε να απαντήσει σε δυο-τρία ερωτήματα της «Εφ.Συν.»… 

● Υπάρχουν και εκφράζονται παράπονα από κρατούμενους για παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους. Υπάρχει κάποιο σχόλιο γι’ αυτό; 

Για μένα δεν υπάρχει κανένας διαχωρισμός κρατουμένων. Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε περίπου 9.500 κρατουμένους.

Το δημόσιο ενδιαφέρον, είτε δημοσιογραφικό είτε πολιτικό είτε ακόμα και κουτσομπολίστικο, συχνά εστιάζεται σε ένα ασήμαντο ποσοστό, δηλαδή στο 3%-5% των κρατουμένων και σε συγκεκριμένες προσωπικότητες.

Η έγνοια μας όμως είναι και γι’ αυτούς που δεν έχουν πρόσβαση στα ΜΜΕ, σε νομική βοήθεια, σε οικογενειακή υποστήριξη, σε κοινωνικά δίκτυα, που είναι ξεχασμένοι, που είναι άποροι.

Με νοιάζει ο κρατούμενος από το Μπαγκλαντές που είναι ξεχασμένος στην Κομοτηνή, στη Νιγρίτα ή στα Γρεβενά και το να μπορούμε να του προσφέρουμε τα στοιχειώδη, δηλαδή ανθρώπινη διαβίωση. 

● Το έχετε πετύχει αυτό; 

Τα πράγματα τα παραλάβαμε σε τραγική κατάσταση και παραμένουν σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Θέσαμε όμως στόχους και τους πετύχαμε.

Οπως να μην κοιμάται κανείς κρατούμενος στο πάτωμα, να μην έχουμε κανένα τριώροφο κρεβάτι σε πάτωμα ή να μην κοιμάται κανείς σε τουαλέτα.

Βάλαμε στόχο να αυξήσουμε τις δραστηριότητες.

Ανοίξαμε μια ολοκληρωμένη θεραπευτική κοινότητα στη Θεσσαλονίκη και μια καινούργια πτέρυγα στη φυλακή Χανίων και δημιουργήσαμε τρία καινούργια σχολεία στον Δομοκό, στη Νιγρίτα και στα Χανιά, και στην Πάτρα που είναι να αυτονομηθεί, να γίνει ένα ξεχωριστό σχολείο. 

Δεν σταματάμε όμως μόνο σ’ αυτά, προσπαθούμε να ενισχύσουμε όλες τις δραστηριότητες που γίνονται στη φυλακή.

Το πρόταγμά μας είναι «φυλακή ανοιχτών θυρών».

Η σημερινή θεατρική παράσταση είναι ενταγμένη σ’ αυτό το κλίμα. Η συμφωνία με τον Συνήγορο του Πολίτη δίνει ακόμα μια ματιά διαύγειας, λογοδοσίας και διαφάνειας σε όλες τις φυλακές, σε όλα τα κελιά, σε όλα τα γραφεία.

Ενθαρρύνουμε τις επισκέψεις του και θέλουμε να συνεχίσει, αν είναι δυνατόν και κάθε μέρα, να είναι μια ανεξάρτητη ματιά, εκτός από αυτούς τους ελέγχους που εμείς οργανώνουμε. 

● Υπάρχει τρόπος προτροπής, έστω των δικαστικών συμβουλίων της φυλακής και των εισαγγελέων, να εφαρμόζουν με ίσο τρόπο τον νόμο απέναντι στον κάθε κρατούμενο χωρίς διακρίσεις; Ειδικά στο θέμα χορήγησης των αδειών; 

Δεν υπάρχει συλλήβδην ή εκ των προτέρων αποκλεισμός κανενός κρατουμένου από τα δικαιώματά του.

Ομως οι κρίσεις πρέπει να είναι εξατομικευμένες και αιτιολογημένες.

Σε δικαστικό και διοικητικό επίπεδο υπάρχουν δυνατότητες θεσμοθετημένες για τον έλεγχο αυτό.

Αυτός ο έλεγχος γίνεται με προσφυγή στη Δικαιοσύνη. Οσον αφορά τις δικαστικές και εισαγγελικές αρχές, είναι ανεξάρτητες και το υπουργείο δεν μπορεί να παρέμβει υπό οποιαδήποτε έννοια. 

Παρακολουθούμε όμως την εφαρμογή της νομοθεσίας και, αν κρίνουμε ότι σε συγκεκριμένη διάταξη υπάρχει πρόβλημα εφαρμογής, επεμβαίνουμε.

Οσον αφορά τις διοικητικές υπηρεσίες, ξέρουμε ότι αναλαμβάνουν ρίσκα. Το υπουργείο δεν μπορεί να πάρει το κεφάλι κανενός, αν ένα ρίσκο καταλήξει αρνητικά.

Τους υποστηρίζουμε στο να αναλαμβάνουν λελογισμένα ρίσκα με βάση τα κριτήρια του νόμου και της λογικής. 

● Ωστόσο, ενώ η διακομματική επιτροπή της Βουλής στην προηγούμενη κυβέρνηση είχε εγκρίνει απόλυτα θετικά τον θεσμό των αδειών, με ένα ελάχιστο ποσοστό αποδράσεων κατά την άδεια, πολύ μικρότερο από άλλες χώρες, εντούτοις εξαιτίας κάποιων δυσάρεστων περιστατικών οι άδειες κόπηκαν «μαχαίρι». 

Παρέμβαση και παρότρυνση στους δικαστικούς λειτουργούς δεν μπορεί να υπάρξει. Ομως η κατεύθυνση για την ενίσχυση των φιλελεύθερων θεσμών είναι δεδομένη.

Κανείς δεν μπορεί να αποκλείεται, αλλά η κρίση πρέπει να είναι εξατομικευμένη.

Αν χρειαστεί σε κάποιο σημείο νομοθετική παρέμβαση, είναι εδώ μπροστά μας η επιτροπή του νέου σωφρονιστικού κώδικα και πιστεύω ότι θα κάνει και τις αναγκαίες διορθώσεις.

Η ιστορία του παρελθόντος, όπου έγινε κακή χρήση από έναν κρατούμενο και την πληρώνουν όλοι, έχει τελειώσει.

Θέλουμε οι κρατούμενοι να κρίνονται με όρους δικαιοκρατίας και προστασίας. 

● Για τα χρόνια αποστήματα των φυλακών και τις πρόσφατες συγκρουσιακές ανακοινώσεις μερίδας των σωφρονιστικών, τι έχετε να πείτε; 

Οι άνθρωποί μας στις φυλακές είναι οι 9.500 κρατούμενοι και οι 4.500 εργαζόμενοι, οι οποίοι βιώνουν δύσκολες συνθήκες καθημερινά.

Με τους εργαζόμενους και τους κρατούμενους είμαστε μαζί, δεν είμαστε απέναντι.

Μία μικρή ομάδα από κάποιους εργαζόμενους έχει επιλέξει μια συγκρουσιακή κατεύθυνση απέναντι στην πολιτική εξανθρωπισμού των φυλακών που ασκεί το υπουργείο, καθώς και της ορθής διοίκησης του συστήματος, δηλαδή από τα εκλεγμένα και ορισμένα νόμιμα όργανα, όπως είπαμε και στην ανακοίνωσή μας.

Η διαφάνεια θα διευρυνθεί, οι παραεξουσίες δεν έχουν πλέον καμία τύχη και αυτό αφορά εργαζόμενους και κρατούμενους στον ίδιο βαθμό.

Για το σπάσιμο κάθε αποστήματος είμαστε αποφασισμένοι να συγκρουστούμε μέχρι τελικής πτώσης.