Απλά μαθήματα για το πράσινο της πόλης

Ο Πειραιάς είναι η πόλη με το λιγότερο πράσινο ανά κάτοικο, ακόμα και από την Αθήνα, ενώ συνοικίες του όπως τα Καμίνια, η Κοκκινιά, η Αγία Σοφία βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση ακόμα και από το κέντρο της πόλης. Παράλληλα, οι ελεύθεροι χώροι και οι πλατείες του καταλαμβάνονται από αυθαίρετα τραπεζοκαθίσματα.

Το αστικό πράσινο είναι ελάχιστο και εντοπίζεται κατά κύριο λόγο σε δύο περιοχές: στον κεντρικό Πειραιά και στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας στο Νέο Φάληρο. Οι φυτεύσεις των πεζόδρομων και των πλατειών, ακόμα και των μεγάλων κεντρικών (Κοραή, Κανάρη, Αλεξάνδρας), είναι αναιμικές και περιορισμένες σε έκταση, καθώς στην πλειονότητά τους οι χώροι αυτοί είναι τσιμεντοστρωμένοι-πλακοστρωμένοι, με λίγα δένδρα.

Τα στοιχεία αυτά έκανε γνωστά ο υποψήφιος δήμαρχος Πειραιά, καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Νίκος Μπελαβίλας, που παρουσίασε το πρόγραμμά του για το αστικό πράσινο.

Ο επικεφαλής του συνδυασμού «Πειραιάς για Ολους» αναφέρθηκε στο αρνητικό ρεκόρ της πόλης, η οποία, όπως σημείωσε, διαθέτει μόλις 1,56 τ.μ. πρασίνου/κάτοικο, ενώ η Αθήνα έχει 2,55 τ.μ. Τα ελληνικά και ευρωπαϊκά στάνταρντ απαιτούν 8 τ.μ.!

Οι βόρειες συνοικίες, η Δ’ και η Ε’ Κοινότητα (Καμίνια, Παλιά Κοκκινιά, Μανιάτικα, Αγία Σοφία και Αγιος Δημήτρης), βρίσκονται σε δραματική κατάσταση, ακόμα χειρότερη από το κέντρο και την Πειραϊκή, ενώ ο Πειραιάς έχει άλλο ένα αρνητικό προνόμιο. Ακόμη και αυτό το προβληματικό απόθεμα ελεύθερων χώρων καταπατάται, καθώς η προσβασιμότητα σε αυτούς εμποδίζεται από ιδιωτικές χρήσεις αναψυχής με αυθαίρετα τραπεζοκαθίσματα αλλά και κλειστά στέγαστρα και ποικίλες μόνιμες ή ημιμόνιμες εγκαταστάσεις.

Από τις περίπου 23.000 θέσεις καθισμάτων αναψυχής που ελέγχονται από τον Δήμο Πειραιά, το 80% -που αντιστοιχεί στο 60% των καταστημάτων- καταλαμβάνουν παράνομα δημόσιους χώρους. Μόνο το 12% από τις 16.000 θέσεις που καταλαμβάνουν τα καταστήματα αναψυχής στους δημόσιους χώρους τηρούν τη νομιμότητα.

Το 60% των καταστημάτων, παρότι ελέγχονται και πληρώνουν τέλη στον Δήμο Πειραιά, καταλαμβάνουν παράνομα πλατείες και πεζοδρόμια.

Στις κεντρικές πλατείες της πόλης, όπως και στους παράκτιους ελεύθερους χώρους της Ζέας και του Τουρκολίμανου, εκτός των άλλων χαρακτηριστικών υποβάθμισης, παρατηρείται και το φαινόμενο κατάληψής τους από μόνιμες χτιστές κατασκευές αναψυχής ή λειτουργούν και ως χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων. Οι όποιες φυτεύσεις υπάρχουν περιορίζονται διαρκώς, καθώς κόβονται δέντρα προκειμένου να κατασκευαστούν αυθαίρετα κιόσκια αναψυχής ή να αναδειχθούν βιτρίνες καταστημάτων.

Σύμφωνα με τον Νίκο Μπελαβίλα, οι δικαιολογίες ότι ο Πειραιάς δεν διαθέτει χώρους για πάρκα και πλατείες δεν ισχύουν και εξηγεί γιατί:

«Μπορούμε να ανακτήσουμε εκατοντάδες στρέμματα πρώην βιομηχανικών χώρων και να αναβαθμίσουμε τις εκτάσεις που είναι σήμερα αφρόντιστες και εγκαταλειμμένες. Μπορούμε επίσης να βρούμε τρόπους ώστε να απελευθερωθούν οι χώροι από τις καταλήψεις με εξορθολογισμό και τήρηση της νομιμότητας των χώρων των καταστημάτων αναψυχής. Οι μητροπολιτικές ζώνες πρασίνου που θα συμβάλουν στην αναζωογόνηση της πόλης είναι τρεις».

Η πρώτη είναι η ακτή της Πειραϊκής, από το Παλατάκι ώς τη Ζέα και την Καστέλα, από την πλατεία Αλεξάνδρας έως το ΣΕΦ.

Η δεύτερη ζώνη είναι η ενότητα Νέου Φαλήρου, με τις υπάρχουσες πράσινες εκτάσεις του ΣΕΦ, τα οικόπεδα που περιβάλλουν το Στάδιο Καραϊσκάκη και τα οικόπεδα ΧΡΩΠΕΙ. Αυτά αποτελούν τον άλλο μεγάλο πνεύμονα πρασίνου που θα ενώσει τον Πειραιά με το νέο Μητροπολιτικό Πάρκο του Φαληρικού Ορμου, δίνοντας στην πόλη και τον Πόλο Λαϊκού Αθλητισμού Νέου Φαλήρου.

Τέλος, η τρίτη ζώνη πρασίνου είναι η ενότητα που αρχίζει από την Ηετιώνεια Πύλη, το πάρκο των «γραμμών» και φτάνει ώς το συγκρότημα Λεύκας-Ρετσίνα-Δηλαβέρη-Εργοστασίου ΟΣΕ. Πρόκειται για το πράσινο τόξο με το αρχαιολογικό πάρκο Ηετιώνειας-Σ.Σ. Αγίου Διονυσίου στη μία άκρη και το Εθνικό Μουσείο Σιδηροδρόμων που εγκαινιάζεται σε λίγους μήνες.

Με τις παρεμβάσεις αυτές, όπως υποστηρίζει ο υποψήφιος δήμαρχος, εξασφαλίζονται πράσινες διαδρομές μήκους 11 χιλιομέτρων και εκτάσεις υψηλού πρασίνου 835 στρεμμάτων. Εξ αυτών μόνο το 26% (220 στρέμματα) είναι νέοι χώροι πρασίνου. Τα υπόλοιπα 74% (615 στρέμματα) είναι υπάρχοντες δημόσιοι ελεύθεροι ή και πράσινοι χώροι. Από την εφαρμογή αυτών των παρεμβάσεων αυξάνεται το αστικό πράσινο του Πειραιά από το σημερινό 1,56 τ.μ./κάτοικο σε 5 τ.μ.

Οι προτάσεις αυτές, όπως επισημαίνει ο Ν. Μπελαβίλας, έχουν δουλευτεί από μια έμπειρη ομάδα ερευνητών του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος, υπό την επιστημονική ευθύνη του ίδιου, και αποτελούν ρεαλιστικές προτάσεις εφαρμογής δύο σταδίων, ενός άμεσου, πενταετίας, και ενός μακροπρόθεσμου, δεκαετίας.