Η σύγκριση της ζωής του Λιου Σιαομπό, του βραβευμένου με Νόμπελ Ειρήνης Κινέζου συγγραφέα και υπέρμαχου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με τις παλαιότερες γενιές των Ελλήνων αριστερών είναι αναπόφευκτη.
Ο Λιου ανέπτυξε σημαντική ειρηνική, πολιτική δράση, εξορίστηκε και φυλακίστηκε πολλές φορές, υπέγραψε δήλωση μετάνοιας που ποτέ δεν τήρησε, έγινε παγκόσμιο σύμβολο της ειρηνικής αντίστασης στον αυταρχισμό και στο τέλος πέθανε τον Ιούλιο του 2017 σε συνθήκες που κάνουν πολλούς να μιλούν για πολιτική δολοφονία.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι το μόνο που λείπει από την ιστορία του Λιου Σιαομπό είναι το τρίκυκλο…
Μέσα στην επενδυτική ευδαιμονία των ελληνοκινεζικών σχέσεων και την ωραιοποιημένη εικόνα που παρουσιάστηκε για την Κίνα στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης, αξίζουν λίγες λέξεις και για την άλλη πλευρά της Λαϊκής Δημοκρατίας, αυτή του Λιου και πολλών Κινέζων που μάχονται για δικαιώματα που εμείς θεωρούμε αυτονόητα.
Ο Λιου Σιαομπό γεννήθηκε το 1955 και σε μικρή ηλικία έζησε την καταστροφή της Πολιτιστικής Επανάστασης (1966-1976), όταν και αναγκάστηκε να συμμετάσχει στο κίνημα «Πίσω στην Επαρχία» του Μάο, που ήθελε να «διδάξει» στους νέους επαναστατικές αρχές μέσω καταναγκαστικής εργασίας σε αγροτικές κομμούνες.
Μετά τον θάνατο του Μάο, το 1976, ο Λιου σπούδασε κινεζική λογοτεχνία και στη συνέχεια ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο Πεκίνο.
Μέσα στο πιο ανοιχτό πολιτικό κλίμα της δεκαετίας του 1980 άρχισε το συγγραφικό του έργο, το οποίο και του έδωσε τη δυνατότητα να ταξιδέψει στο εξωτερικό.
Την άνοιξη του 1989 και καθώς το κίνημα της Τιενανμέν άρχισε να ξεδιπλώνεται, ο Λιου επέστρεψε στην Κίνα από τη Νέα Υόρκη για να υποστηρίξει ενεργά τους φοιτητές και τους πολίτες του Πεκίνου και των άλλων κινεζικών πόλεων που βγήκαν στους δρόμους για να διαδηλώσουν ειρηνικά κατά της διαφθοράς και του αυταρχισμού του καθεστώτος.
Η στρατιωτική επέμβαση έγινε στις 4 Ιουνίου, εκατοντάδες ή χιλιάδες πολίτες σκοτώθηκαν (δεν υπάρχει αξιόπιστο επίσημο νούμερο) και ο Λιου, αρνούμενος να βρει καταφύγιο στο εξωτερικό, κατέληξε με πολλούς άλλους στα κρατητήρια της κινεζικής ασφάλειας.
Τη δεκαετία του 1990 και ενώ μπαινόβγαινε στις φυλακές, ο Λιου Σιαομπό συνεργάστηκε και ανέδειξε τη δράση πολλών συλλογικοτήτων, με πιο γνωστή τις «Μητέρες της Τιενανμέν», ένα δίκτυο συγγενών των θυμάτων της σφαγής του 1989.
Καθ’ όλη τη δεκαετία του 2000 συνέχισε να εκδίδει βιβλία και άρθρα στο εξωτερικό και να προωθεί δράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα του.
Το έργο του μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και ο ίδιος βραβεύτηκε από δημοσιογραφικές και λογοτεχνικές ενώσεις καθώς και ΜΚΟ.
Ο Λιου κατέληξε στη φυλακή λίγους μήνες μετά τους Ολυμπιακούς του Πεκίνου με αφορμή τη συμμετοχή του στη λεγόμενη «Χάρτα 2008», ένα κείμενο διαμαρτυρίας με το οποίο 350 Κινέζοι διανοούμενοι ζητούσαν ευρείες πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις.
Το διεθνές κίνημα που αναπτύχθηκε για την αποφυλάκισή του, ιδιαίτερα μετά την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης το 2010, δεν κατάφερε να οδηγήσει στην απελευθέρωσή του.
Τον Ιούνιο του 2017 ο Λιου αποφυλακίστηκε με προχωρημένο καρκίνο στο συκώτι και πέθανε λίγες εβδομάδες μετά. Η σύντροφός του, Λιου Σιά, παραμένει μέχρι σήμερα σε άτυπο κατ’ οίκον περιορισμό.
Η οικογένεια, φίλοι και χιλιάδες υποστηρικτές του μιλούν για πολιτική δολοφονία, καθώς οι κινεζικές αρχές εσκεμμένα δεν του παρείχαν ιατρική φροντίδα παρά μόνο στο τελικό στάδιο, όταν η κατάσταση της υγείας του ήταν μη αναστρέψιμη.
Δυστυχώς, η άρνηση ή καθυστέρηση ιατρικής φροντίδας σε πολιτικούς κρατουμένους έχει γίνει συνήθης πρακτική στις κινεζικές φυλακές.
Αδιαμφισβήτητα, η Κίνα αποτελεί έναν σημαντικό επενδυτή σε μία εξαιρετικά δύσκολη οικονομική συγκυρία για την Ελλάδα, εξ ου και η επιλογή της ως τιμώμενης χώρας στη ΔΕΘ.
Ωστόσο, η συνεργασία στο οικονομικό πεδίο δεν πρέπει να προϋποθέτει υποχωρήσεις σε θέματα αξιών.
Η Ελλάδα τον Ιούνιο του 2017, δύο εβδομάδες πριν από τον θάνατο του Λιου Σιαομπό, μπλόκαρε κοινή δήλωση της Ε.Ε. στον ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα. Ο λόγος αυτής της επιλογής είναι ακατανόητος.
Θα αποχωρούσε η COSCO από τον Πειραιά ή θα πάγωνε τις εξαιρετικά κερδοφόρες και γεωοικονομικά σημαντικές για την ίδια επενδύσεις λόγω της συμμετοχής μας σε ένα κείμενο του συνόλου των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης με κυρίως συμβολικό χαρακτήρα;
Οι ισότιμες διακρατικές σχέσεις χτίζονται πάνω στη βάση του κοινού συμφέροντος, χωρίς να προϋποθέτουν την αλλαγή της αξιακής βάσης της κάθε πλευράς.
Μία τέτοια χρυσή τομή μεταξύ αξιών και υλικού οφέλους είναι αναγκαία και εφικτή, ιδιαίτερα σε ζητήματα ανθρωπιστικής σημασίας.
Εκτιμώ ότι η Κίνα δεν θέτει διπλωματικά προαπαιτούμενα για τις επενδύσεις της στην Ελλάδα· μπορεί πάλι να κάνω λάθος.
Σε κάθε περίπτωση, ο συμβιβασμός και ο πραγματισμός ίσως είναι αναπόφευκτες επιλογές για την κυβέρνηση της Αριστεράς· οι εκπτώσεις σε επίπεδο αξιών, όμως, όχι.
*λέκτορας Κινεζικών Σπουδών, King’s College London
