Αν πριν από λίγα χρόνια διαβάζαμε μια είδηση με τίτλο «Καλύτερα που δεν πήραμε το Νόμπελ», συνοδευόμενη από τη φωτογραφία μιας Μυτιληνιάς γιαγιάς με ένα προσφυγόπουλο στην αγκαλιά της, μάλλον θα δυσκολευόμασταν να καταλάβουμε τι συμβαίνει. «Γλιτώσαμε από την γκρίνια του χωριού», εξηγεί με ανακούφιση η Μηλίτσα.
Με ενθουσιασμό, σκεπτικισμό αλλά και γκρίνια αντέδρασε το παγκόσμιο χωριό στην είδηση της απονομής του Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντίλαν. Τον προηγούμενο αιώνα, μια τέτοια βράβευση θα ήταν αδιανόητη, όμως «οι καιροί αλλάζουν». Οπως αδιανόητη θα ήταν, σε όλες τις εποχές, η είδηση για την απονομή Νόμπελ Μαθηματικών, αφού τέτοια κατηγορία βραβείου δεν υπάρχει.
Γύρω από τον αποκλεισμό αυτής της επιστήμης έχει πλεχτεί ένας αρκετά διαδεδομένος και χαριτωμένος μύθος, δηλαδή ότι ο Αλφρεντ Νόμπελ δεν επιθυμούσε να καθιερωθεί Νόμπελ Μαθηματικών γιατί ένας διάσημος μαθηματικός της εποχής του, φαβορί ίσως για βράβευση, ήταν εραστής της γυναίκας του.
Τον μύθο αυτόν ανασκευάζουν οι Σ. Ορτολί και Ν. Βιτκόφσκι στο βιβλίο τους «Η μπανιέρα του Αρχιμήδη» (εκδ. Σαββάλας, 1997) καθώς επισημαίνουν ότι ο Νόμπελ δεν ήταν παντρεμένος. Η αιτία για τη μη καθιέρωση βραβείου για τα Μαθηματικά είναι απλή, υποστηρίζουν.
Ο Νόμπελ ήταν ένας μηχανικός γέννημα-θρέμμα της παράδοσης του 19ου αιώνα, δηλαδή τον ενδιέφερε περισσότερο ο πειραματισμός παρά η θεωρία. Επομένως, οι προτιμώμενες «εφευρέσεις και ανακαλύψεις» έπρεπε να ωφελούν άμεσα τους πολλούς.
Ετσι, ο Αϊνστάιν έλαβε το Νόμπελ «πρωτίστως» γιατί ερμήνευσε το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο, παράλληλα με την αναγνώριση της συμβολής του στη θεωρητική φυσική. (Η θεωρία της σχετικότητας δεν αναφέρεται στο σκεπτικό της Ακαδημίας για τη βράβευσή του.) Τα Μαθηματικά αποκλείονται ως άξια να βραβευτεί επιστήμη, καθώς αντιπροσωπεύουν «το άκρον άωτον της αφηρημένης σκέψης», λένε οι δύο Γάλλοι φυσικοί.
Το Νόμπελ Μαθηματικών, λοιπόν, είναι μια χίμαιρα, όπως ο Ελβετός ναύαρχος ή η αρκούδα του Νότιου Πόλου, όπως το Νόμπελ των Τραγουδιών. Ομως ας μην ξεχνάμε ότι εν αρχή ην ο Λόγος, ο λόγος που μπορεί να πάρει πολλές μορφές, άλλες εφήμερες και άλλες προορισμένες για να μείνουν, όπως θα μείνει το έργο του Ντίλαν, όπως και αν το βαφτίσουμε.
Οσο για το πρακτικό, το κοινωνικό αντίκρισμα της λογοτεχνικής προσφοράς του Αμερικανού καλλιτέχνη, αυτό αναντίρρητα εναρμονίζεται με την αντίληψη του Σουηδού μηχανικού και εφευρέτη για τα έργα, τις ανακαλύψεις και τη δράση που συμβάλλουν στο «καλό της ανθρωπότητας». Και τα τραγούδια είναι η πιο άμεση μορφή τέχνης, αυτή που καταργεί πολλά σύνορα, ενώνει και συμφιλιώνει, όσο εύθραυστη και αν μοιάζει αυτή η συμφιλίωση.
Γιατί όμως σήμερα; Πριν από μισό αιώνα, η είδηση ότι ο Ντίλαν τιμήθηκε με Νόμπελ θα ισοδυναμούσε με βόμβα, με μεγάλες συνέπειες στο διεθνές αντιπολεμικό κίνημα εκείνων των χρόνων.
Το ίδιο θα συνέβαινε αν είχε δοθεί Νόμπελ Ειρήνης στον Μοχάμετ Αλι επειδή αρνήθηκε να καταταχθεί στον στρατό και να πολεμήσει στο Βιετνάμ (και πλήρωσε ακριβά το τίμημα της επιλογής του). Επομένως, ένα ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι μόνο το σε ποιον δίνονται τα Νόμπελ, αλλά και η χρονική στιγμή κατά την οποία δίνονται.
Και η απάντηση δεν είναι πάντα εύκολη και αυτονόητη.
