Η άνοδος της Ακροδεξιάς και η απειλή για τη δημοκρατία

Η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη και πώς αυτή συνδέεται με την οικονομική κρίση και το προσφυγικό ήταν το θέμα της συζήτησης που διοργανώθηκε στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, με τη συμμετοχή των Σερ Ρίτσαρντ Έβανς, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ και πρόεδρος του Wolfson College του ίδιου πανεπιστημίου, και του δημοσιογράφου της «Εφ.Συν.» Δημήτρη Ψαρρά, με συντονιστή τον Νίκο Αλιβιζάτο, καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών.

Τα ερωτήματα που απασχόλησαν τη συζήτηση ήταν:

⚫ Πώς επηρεάζει την οικονομική κρίση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα το προσφυγικό ζήτημα, αλλά και πώς επηρεάζεται το ίδιο από αυτήν;

⚫ Σε τι οφείλεται η άνοδος της Ακροδεξιάς σε πανευρωπαϊκή κλίμακα και κατά πόσο κινδυνεύει η δημοκρατία;

⚫ Πόσο θυμίζουν όλα αυτά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, που προετοίμασαν την εγκαθίδρυση του φασισμού πρώτα στην Ιταλία και τη Γερμανία και ύστερα σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο;

Ο Σερ Ρίτσαρντ Έβανς, που έχει γράψει μια τριλογία για την ιστορία του Γ’ Ράιχ, εξήγησε πώς «η οικονομική κρίση, το προσφυγικό και η μετανάστευση έχουν προκαλέσει την άνοδο της Ακροδεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη».

Όπως τόνισε, «από τη Σουηδία και τη Γαλλία μέχρι τη Γερμανία και την Ελλάδα ακούμε μιαν ανατριχιαστική ηχώ του Μεσοπολέμου: τότε στο στόχαστρο βρίσκονταν οι Εβραίοι, σήμερα τη θέση τους έχουν πάρει οι μουσουλμάνοι. Η δημοκρατία απειλείται, αλλά το ερώτημα είναι αν όντως επιστρέφουμε στον Μεσοπόλεμο».

Σύμφωνα με τον καθηγητή Έβανς, «τα κόμματα της σύγχρονης Ακροδεξιάς δεν διατηρούν ενεργούς δεσμούς με τον ναζισμό. Έχουν, όμως, αναπτυχθεί στην Ευρώπη αυταρχικά καθεστώτα (Ουγγαρία και Πολωνία) με στρατοκρατική και εθνικιστική νοοτροπία, που διώκουν την ελευθερία του Τύπου. Παράλληλα βρισκόμαστε μπροστά σε μια ραγδαία εξάπλωση της Ακροδεξιάς, όπως φάνηκε και από τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών του 2014».

Δημοκρατία και λαϊκισμός

Ο Σερ Ρίτσαρντ Έβανς παρατηρεί ότι η δημοκρατία, παρ’ όλα τα παραπάνω, κρατάει ακόμη τις δυνάμεις της.

«Η Γερμανία και η Ιταλία ήταν κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου φασιστικά κράτη και αυτό έπαιξε καθοριστικό και για τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες ενώ στις ημέρες μας δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Μια άλλη διαφορά είναι η ανεργία, που σήμερα στη Γερμανία είναι χαμηλότερη από όσο ήταν πριν από μια δεκαετία μολονότι έχει εκτοξευτεί στα ύψη στην Ελλάδα και την Ισπανία».

Αναφερόμενος ειδικά στο θέμα τη ανεργίας, είπε ότι «δεν υπάρχουν συγκρίσεις με τον Μεσοπόλεμο, εκείνο που απειλεί τώρα την Ευρώπη είναι ο λαϊκισμός, που προσπαθεί, όπως και ο ναζισμός, να προσποριστεί πολιτικά οφέλη από την ανεργία, ανεβάζοντας ταυτοχρόνως τους εθνικιστικούς και τους αντιμεταναστευτικούς τόνους και πηγαίνοντας όλο και δεξιότερα. Ο λαϊκισμός χρησιμοποιεί τις μνήμες του παρελθόντος για να ενισχύσει τις θέσεις του και αυτός είναι ο σοβαρότερος κίνδυνος».

Χρυσή Αυγή και προσφυγικό

Η σχέση της Χρυσής Αυγής με το μεταναστευτικό και το προσφυγικό ήταν το θέμα στο οποίο αναφέρθηκε διεξοδικά ο Δημήτρης Ψαρράς.

«Υπάρχει μια θεωρία που λέει πως αν κλείσουμε τα σύνορα, θα πάψει να ενισχύεται η Ακροδεξιά. Αλλά το ζήτημα των προσφύγων δεν αποτελεί προτεραιότητα της Ακροδεξιάς και ειδικότερα της Χρυσής Αυγής», επισήμανε.

Όπως εξήγησε, κι άλλοι, πριν από τη Χρυσή Αυγή, προσπάθησαν στην Ελλάδα να τραβήξουν κόσμο προς την Ακροδεξιά επικαλούμενοι τον μεταναστευτικό κίνδυνο.

«Αλλά δεν πέτυχαν τα εκλογικά ποσοστά που πέτυχε η Χρυσή Αυγή. Η τελευταία άρχισε, βεβαίως, να αποκτά μεγάλη εκλογική απήχηση με το μεταναστευτικό. Τα πραγματικά της, ωστόσο, ερείσματα βρίσκονται μεταξύ των νοσταλγών της χούντας και των φονταμενταλιστών της Εκκλησίας, που προϋπήρχαν του μεταναστευτικού».

Η ίδια η Χρυσή Αυγή, σύμφωνα με τον Δημήτρη Ψαρρά, δεν βάζει σε πρώτη γραμμή το μεταναστευτικό και το προσφυγικό:

«Το μέγα πρόβλημα για τη Χρυσή Αυγή είναι οι “αλλόφυλοι” και η αλλοίωση της εθνοφυλετικής ταυτότητας. Ο Μιχαλολιάκος διακηρύσσει ότι τη μετανάστευση τη φοβούνται οι μικροαστοί και πως εκείνο που επιζητεί η Χρυσή Αυγή είναι μια “συγκεκριμένη ιδεολογία”».

Κι ας σκεφτούμε πως ενώ στην Ευρώπη πριν από την ισλαμοφοβία το πρόβλημα με τους μετανάστες ήταν πως στερούσαν θέσεις εργασίας, για τους Έλληνες το μεταναστευτικό ταυτιζόταν με τη διόγκωση της εγκληματικότητας.

Αυτό είναι το έδαφος πάνω στο οποίο πάτησε η Χρυσή Αυγή. Όπως κι αν έχει, το έλλειμμα και η αδυναμία της Ευρώπης ως προς την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού και του προσφυγικού μπορεί να μην οδηγήσουν σε πόλεμο, όπως συνέβη με τον ναζισμό, αλλά μεγαλώνουν τον κίνδυνο για τη διάλυση της ευρωπαϊκής ηπείρου».