Κατά την τελευταία πολλαπλώς κρίσιμη πενταετία, αρκετοί σημαντικοί εκπρόσωποι της ποιητικής γενιάς του 1970 άρχισαν να συγκεντρώνουν, σαν απολογισμό ζωής και έργου, σε ενιαίο τόμο την έως σήμερα παραγωγή τους, χωρίς τούτο να δηλώνει πως τερμάτισαν τους πάντα ανοιχτούς και ανεξόφλητους λογαριασμούς τους με την ποίηση.
Ο Χριστόφορος Λιοντάκης ακολούθησε μιαν ελαφρώς παραλλαγμένη τακτική. Το 2012 επανεξέδωσε συσσωματωμένες τις τρεις πρώτες συλλογές του της περιόδου 1973-1978 (Το τέλος του τοπίου, Μετάθεση, Υπόγειο γκαράζ), υπό τον τίτλο Εικόνες που επιμένουν και επανήλθε πρόσφατα με τις χρονολογικώς επόμενες τέσσερις (Ο Μινώταυρος μετακομίζει, Ο ροδώνας με τους χωροφύλακες, Με το φως, Στο τέρμα της πλάνης), που επέγραψε Ποιήματα 1982-2010.
Η δημοσίευση ενός έργου ολοκληρώνει τη δημιουργική διαδικασία. Εάν μάλιστα η δημοσίευση αυτή πραγματοποιείται με τη θέληση και με τον τρόπο που επιλέγει ο ίδιος ο συγγραφέας, τούτο σημαίνει πως πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στη βούλησή του.
Εχω την εντύπωση πως η τομή που μας προτείνει ο τόμος Εικόνες που επιμένουν του 2012 φανερώνει την πρόθεση του ποιητή να κατατάξει σε δύο σαφώς διακρινόμενες περιόδους την ποιητική του πορεία.
Οντως, η συλλογή Ο Μινώταυρος μετακομίζει (1982) η οποία μας εισάγει στην έκδοση που παρουσιάζουμε σήμερα, αποτελεί στιγμή ωριμότητας του Λιοντάκη και εύγλωττη, προσιτή πρόσβαση του αναγνώστη στην ενηλικιωμένη πια ατμόσφαιρα του συνολικού έργου του. Η συλλογή συγκροτείται από κατά κανόνα ολιγόστιχα ποιήματα στα οποία υπερτερούν οι υπαινιγμοί και τα υπονοούμενα. Εκφραση λιτή και καθαρή – καρπός που για να χαρείς τη γεύση και τους χυμούς του πρέπει να αποφλοιώσεις το περιτύλιγμά του.
Την ίδια εκφραστική λιτότητα και στιχουργική εγκράτεια συναντούμε και στο επόμενο βιβλίο του, τον Ροδώνα με τους χωροφύλακες (1988). Χαρακτηριστικό γνώρισμα και στις δύο αυτές συλλογές είναι η απουσία τίτλων στα ποιήματα.
Με τον τρόπο αυτόν δημιουργείται μια συνεχής κατάθεση, μια αδιάκοπη μαρτυρία που διεκδικεί την αυτοτέλεια ευρύτερης τοιχογραφίας αισθημάτων, μνήμης και λυρισμού. Πρόσωπα, περιστατικά και εμπειρίες διαδέχονται το ένα το άλλο και συνθέτουν ένα αλχημικό μείγμα, κάποτε με απροσδόκητες εκρήξεις τροφοδοτούμενες από τις συνθήκες της πόλης, του τοπίου, του μύθου, από τη διακριτική παρουσία της αρχαιότητας και τη διαχρονία του πάθους.
Τα πρόσωπα που κινούνται στους στίχους του Λιοντάκη σπανίως αποκτούν όνομα· δηλώνουν και συμβολίζουν γενικώς την ανθρώπινη παρουσία, χωρίς ο ποιητής να ενδιαφέρεται να μας γνωρίσει τα χαρακτηριστικά εκείνα που θα αρτίωναν την ατομική τους εικόνα και θα τα καταξίωναν ως ποιητικούς ήρωες.
Ο ποιητικός λόγος, άλλοτε σε πρώτο και άλλοτε σε δεύτερο πρόσωπο, είναι φανερό πως εκφέρεται πάντοτε από το εγώ του ποιητή ή από τα κατά διαστήματα προσωπεία του και της ψυχής οι μώλωπες / κρυμμένοι με επιμέλεια τόσον καιρό / ανάγλυφα προβάλλουν.
Στη συλλογή Με το φως (1999), απ’ όπου και οι στίχοι που παρέθεσα, αναδεικνύεται η χρωματική, η εικαστική πλευρά της ποίησης του Λιοντάκη, με κυρίαρχο στοιχείο το ίδιο το φως, αλλά και τις ποικίλες εναλλαγές στις αποχρώσεις του τοπίου, της θάλασσας, του ουρανού, των λουλουδιών, ακόμη και του μέσα σκότους.
Σε αρκετά ποιήματα εμφανίζεται εδώ η μορφή της μητέρας, όπως και κρυπτικές αφηγήσεις οικογενειακού δράματος, το οποίο θα βρει μια διαφορετική έκφραση Στο τέρμα της πλάνης του 2010, τη μέχρι στιγμής τελευταία συλλογή, όπου τα τεκταινόμενα περιβάλλονται με ονόματα και ιστορίες από τους αρχαίους μύθους των Ατρειδών και των Λαβδακιδών. Ο Λιοντάκης είναι ένας από τους λιγοστούς της γενιάς του που καταφεύγει συχνά στην αρχαιοελληνική ποίηση, λυρική, επική ή τραγική.
Μεγάλο μέρος των στίχων του περιγράφει τη φυσική ομορφιά: περιβόλια, ροδώνες, άνθη και ανθοφορίες –πιθανότατα σε αντίθεση προς την εσωτερική ταραχή του ποιητή και προς ό,τι συμβαίνει στην πόλη όπου μετά από λίγα βήματα το αγιάζι που κατεβαίνει / από τις καμένες πλαγιές της Πεντέλης / της Πάρνηθας και του Υμηττού / σε ξυπνά στην Ομόνοια των ξένων.
Τα σύντομα, ολιγόστιχα ποιήματα των δύο πρώτων συλλογών του παρόντος τόμου παραχωρούν τη θέση τους σε αρκετά πολύ εκτενέστερα ποιήματα στις επόμενες δύο συλλογές, ανάμεσα στα οποία βρίσκω να διεκδικούν ξεχωριστή θέση η σύνθεση που επιγράφεται «Λουτροφόρος, ή Ο Απρίλιος στο Σούνιο», καθώς και το πεντασέλιδο «Εξιλαστήριο».
Κατά βάση λυρικός ποιητής του ερωτικού λόγου, ο Λιοντάκης εκφράζει μιαν επιμελώς καλυμμένη ερωτική ποίηση που δεν έχει τίποτε από την αμεσότητα και την κάποτε απροκάλυπτη ευθύτητα του Καβάφη· δεν ομολογεί ούτε παρασιωπά, απλώς σημαίνει, κατά τη γνωστή ρήση του Ηράκλειτου.
Αναζητά την τρυφερότητα της ανθρώπινης παρουσίας και, εντέλει, επιδιώκει τη βίωση της ομορφιάς, μιας αισθητικής εμπειρίας που καθιστά υποφερτή και δικαιωμένη την καθημερινότητα. Γιατί, η ομορφιά δεν είναι προνόμιο κανενός (από το ποίημα «Μαρτυρία» Στο τέρμα της πλάνης).
