Περί των ολίγιστων ηγετών

Τελευταία ολοένα και συχνότερα προστρέχω στο βαθυστόχαστο έργο του Νικολό Μακιαβέλι, «Ο ηγεμόνας», μαζί με τις πολυποίκιλες ερμηνείες που δίνουν οι κριτικοί και ιστορικοί στα κείμενα του μεγάλου αυτού τέκνου της διπλανής χώρας. Ενός ρεαλιστή για μερικούς φιλοσόφους, ενός πολιτικού αναμορφωτή και ένθερμου πατριώτη για όσους είχαν και έχουν τις ανάλογες με εκείνον προσδοκίες, ενός τελικά ανθρώπου που, το προαναφερθέν βιβλίο του, κατά την ταπεινή μας γνώμη, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα όλων των εποχών. Κι όλα αυτά, με σκοπό να πάρω απαντήσεις για όσα προηγήθηκαν στα χρόνια της σκληρής λιτότητας στην πατρίδα μας, να ξορκίσω κάποια πολιτικά φαντάσματα του παρελθόντος.

Γράφει λοιπόν σε κάποιο σημείο στην αρχή του βιβλίου του ο Μακιαβέλι, ότι όποιος θέλει να εξουσιάσει με σιγουριά πρέπει να έχει αφανίσει την οικογένεια που κυβερνούσε προηγουμένως και σκέφτομαι πως ο απελθών πρόεδρος της κυβέρνησης είχε προσπαθήσει όχι φυσικά να αφανίσει, αλλά έστω να βγάλει από το κάδρο της Ιστορίας ονόματα που δεν τον συνέφεραν μέσα στο ίδιο του το κόμμα.

Ισως όμως ο συσχετισμός, αναλογίζομαι, να ήταν τυχαίος! Λίγο παρακάτω, ο Μακιαβέλι γράφει ότι «οι διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου διατήρησαν το τεράστιο κράτος και δεν συνάντησαν άλλες δυσκολίες, παρά μόνον εκείνες που γεννήθηκαν ανάμεσά τους και από τις προσωπικές τους φιλοδοξίες». Κατηγορήθηκε άδικα, για μερικούς φυσικά, ο προαναφερθείς πολιτικός άντρας της χώρας μας ότι προσπάθησε από παλιά να ηγηθεί της παράταξης, κι αφού δεν τα κατάφερε κάποτε, πολλά χρόνια πριν, προχώρησε σε δημιουργία άλλου πολιτικού σχηματισμού στέλνοντας την εκλεγμένη κυβέρνηση σε πτώση και στην ιστορία.

Στο όγδοο κεφάλαιο του «Ηγεμόνα» ο τίτλος είναι σημαδιακός: «Περί εκείνων που ανέβηκαν στην ηγεμονία με εγκλήματα». Η πολιτική ηγεμονία για να επιτευχθεί, δεν είναι απαραίτητη «ούτε η μέγιστη αξιοσύνη, ούτε πολύ μεγάλη τύχη, αρκεί μόνο πονηριά μαζί με τύχη, λέω δηλαδή ότι στην ηγεμονία αυτή ανεβαίνει κάποιος είτε με την εύνοια του λαού, είτε με την εύνοια των μεγάλων». Την τελευταία, την διέθετε σκέπτομαι ο δικός μας ηγέτης πλουσιοπάροχα. Κι όχι μόνο τότε, αλλά και σήμερα ακόμη! Μόλις πριν από λίγες μέρες, ακόμα και στην προεκλογική περίοδο, ομολογουμένως άφθονη. Ο Ισπανός πρωθυπουργός ήρθε στη χώρα μας για ειλικρινή συμπαράσταση. Και μια εβδομάδα πριν παρέλαυνε σε κεντρικούς δρόμους της γαλλικής πρωτεύουσας περιχαρής δίπλα στη Γερμανίδα καγκελάριο για την ενδεδειγμένη τόνωση του ηθικού του από τις αμείλικτες συνεχόμενες δημοσκοπήσεις που τον έθεταν, ωιμέ, στο περιθώριο της Ιστορίας, παρά το περισπούδαστο και εθνικά ορθό κατά τα λεγόμενά του, έργο.

Ο Ιταλός συγγραφέας κάποιους αιώνες πριν, έγραφε ότι «[… ]η ζημιά που κάνεις στους πολίτες πρέπει να γίνεται με τρόπο που να μη φοβάσαι την εκδίκηση». Εδώ μάλλον ο απελθών ηγέτης υπήρξε αρκετά τυχερός! Οι στρατιές των χιλιάδων που προέβησαν στο απονενοημένο διάβημα και εγκατέλειψαν τα εγκόσμια, δεν βρίσκονται εδώ για όποιου είδους… βεντέτες. «[…]Οι αδικίες πρέπει να γίνονται όλες μαζί, καθώς η γεύση τους διαρκεί λιγότερο, να ενοχλούν λιγότερο, ενώ τα ευεργετικά να γίνονται σταδιακά, για να διαρκεί η γεύση τους περισσότερο». Ισως να μην πρόσεξε το συγκεκριμένο εδάφιο ο πρώην ηγέτης μας. Για τις αδικίες που προξένησε εκείνος ξέρει καλύτερα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άλλοι δεν είναι ενήμεροι. Για κάτι χρόνια τώρα, ολόκληρος ο τύπος τα επεσήμανε κατ’ επανάληψιν. Εις μάτην! Για το δεύτερο σκέλος της παραπάνω παρατήρησης ίσως να μην πρόλαβε, αφού η θητεία του διήρκεσε κατά τον ίδιο, λίγο!

Υπάρχουν άφθονα αποφθέγματα που συνοδεύουν μικρούς ηγέτες, ανάξιους των προσδοκιών των λαών που ηγήθηκαν. Βεβαίως φροντίζω να μην ξεχνώ τον αρχαίο μας ποιητή, Μένανδρο, του τέταρτου αιώνα π.Χ., που σοφά έλεγε πως «Δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξυλεύεται», αλλά οι συγκυρίες είναι εκ προοιμίου αρνητικές και αφιλόξενες για τον περί ου ο λόγος. Πριν από ένα χρόνο, έτσι για να τελειώσω την πρώτη γραμμή του δικού μου συλλογισμού, ο εν λόγω πολιτικός άντρας, είχε υποσχεθεί στον ελληνικό λαό με έντονα πειστικό ύφος σε τηλεοπτικό κανάλι πανελλήνιας εμβέλειας, ότι σε ένα χρόνο ολάκερη η χώρα θα διαθέτει ασύρματο δίκτυο περιήγησης στο ιντερνέτ. Ζητώ ειλικρινά τη συγχώρεση των αναγνωστών, αλλά γι΄ αυτό ο Νικολό Μακιαβέλι δεν σκέφτηκε τίποτα, κι ούτε έγραψε κάτι σχετικό!

*Ιατρός – διευθυντής χειρουργός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου