Πανεπιστήμιο και πράξη νομοθετικού περιεχομένου

Λέγεται ότι για τη νέα πολιτική διοίκηση του υπουργείου Παιδείας προτεραιότητα έχουν τα προβλήματα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, έναντι εκείνων της τριτοβάθμιας. Αν συμβαίνει αυτό, δεν το γνωρίζω, πρόκειται για πολιτικά εσφαλμένη εκτίμηση. Και ιστορικά η ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία θεμελιώθηκε στο αυτοδιοικούμενο και δημοκρατικό πανεπιστήμιο και την παραγόμενη κοινωνική συνείδηση ως κεντρομόλο διάσταση της επιστημονικής και ερευνητικής γνώσης.

Νίκος Φίλης, καταθέτοντας την προγραμματική του δήλωση στη Βουλή: «Οι δικές μας στοχεύσεις είναι εντελώς διαφορετικές και θα κινηθούν σε δύο άξονες. Ο πρώτος είναι η αποκατάσταση του τραυματισμένου κύρους των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και δράσεις. Ο δεύτερος άξονας είναι η ακαδημαϊκή και δημοκρατική επανεκκίνηση των ιδρυμάτων.

Οι ρυθμίσεις, ακόμα και οι πιο άμεσες, θα προϊδεάζουν για τις μελλοντικές μεγάλες αλλαγές και τομές. Η ισχύουσα νομοθεσία για τα πανεπιστήμια έχει προκαλέσει σοβαρά λειτουργικά προβλήματα, τα οποία άμεσα πρέπει να επιλυθούν.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει ακυρώσει τρεις εκλογές πρυτάνεων και επίκεινται νέες εκλογές. Τα συμβούλια των ιδρυμάτων αυτοακυρώθηκαν, αποκόπηκαν από την πανεπιστημιακή κοινότητα και η μόνη αρμοδιότητα που ασκούν είναι εκείνη της επιλογής, δηλαδή του αποκλεισμού υποψηφίων πρυτάνεων και κοσμητόρων. Με ΠΝΠ καταργούμε αυτή την αρμοδιότητα, που αντιβαίνει στα στοιχειώδη δημοκρατικά δικαιώματα των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας».

Τοιουτοτρόπως φθάσαμε στη σχετική πράξη νομοθετικού περιεχομένου (ΦΕΚ 127, Τεύχος πρώτο, 8/10/2015), η οποία πράγματι στο άρθρο 6 καταργεί την πλέον κραυγαλέα αντισυνταγματική και αντιδημοκρατική αρμοδιότητα των συμβουλίων, εκείνη δηλαδή του αποκλεισμού διά της προεπιλογής των μη αρεστών, ακαδημαϊκά (;), ιδεολογικά (;), θεσμικά (;), πολιτικά (;), υποψηφίων πρυτάνεων ή κοσμητόρων.

Στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου ο υπογράφων κατέφυγε σε εισαγγελική παραγγελία, προκειμένου να εξασφαλίσει τα πρακτικά ακρόασης των επιθυμούντων να είναι υποψήφιοι για την πρυτανική ή την κοσμητορική αρχή. Το συμβούλιο ιδρύματος ηρνείτο επιμόνως να παραδώσει τις σχετικές συνεντεύξεις εκ των επίμαχων πρακτικών.

Γιατί οι πρώτιστες ερωτήσεις προς τους εν δυνάμει υποψηφίους ανεφέροντο στην προσήλωσή τους(!) ως προς το νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των ΑΕΙ(!). Λυπάμαι να τονίσω ότι αξιόλογοι συνάδελφοι καθηγητές αποδέχθηκαν, σε όλα τα ΑΕΙ, να υποστούν τον ακαδημαϊκό αυτό περιφρονητικό έλεγχο. Από αυτούς συγκροτείται σήμερα το πρυτανικό και κοσμητορικό κογκλάβιο.

Ομως η ίδια ΠΝΠ, δυστυχώς, δίνει εξ αρμοδιότητας, στην όλη διαδικασία προκήρυξης, εκλογής, ανακήρυξης, το προβάδισμα στα αυτοακυρωμένα και αποκομμένα, κατά την υπουργική ρήση, συμβούλια και όλως δευτερευόντως και επικουρικώς στις συγκλήτους. Ακόμη, και πάλι δυστυχώς, διατηρεί την ηλεκτρονική ψήφο, η οποία νομοθετήθηκε για να ελέγχει εκ του αντικειμενικώς προκαλούμενου «φόβου» το ακαδημαϊκό φρόνημα των μελών της κοινότητας.

Γράφει ο συνάδελφος καθηγητής Αλκης Ρήγος («Αυγή της Κυριακής», Παιδεία και Κοινωνία, 11/10/2015): «Και με δυσάρεστη έκπληξη είδαμε ως πρώτη νομοθετική της ενέργεια αντί αυτού, με πράξη μάλιστα νομοθετικού περιεχομένου, στο όνομα… της “ακαδημαϊκής και δημοκρατικής επανεκκίνησης των ιδρυμάτων”, να νομιμοποιούνται τα κατά άλλα σύμφωνα με τον υπουργό “αυτοακυρωμένα” συμβούλια των ιδρυμάτων για τη διεξαγωγή πρυτανικών εκλογών σε μια σειρά ΑΕΙ, που είχαν παγώσει μέχρι την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου, με εξαίρεση μόνο τη δυνατότητά τους να προεπιλέγουν τους υποψηφίους πρυτάνεις και κοσμήτορες».

Ενημερώνω τη φίλη και τους φίλους, οι οποίοι ανέλαβαν την κυβερνητική διάδραση και πολιτική ευθύνη στον χώρο της παιδείας, ότι εδώ και πέντε χρόνια στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα επικρατεί εκτός από οικονομική ασφυξία λιτότητας και πλήρης διοικητική σύγχυση, εκτός βεβαίως από τον αυταρχικό εναγκαλισμό και την επιβολή.

Προτείνεται γενικευμένος διάλογος μέχρι την άνοιξη (!), ώστε τα πανεπιστήμια να λειτουργήσουν, φαντάζομαι, με νέο καταστατικό χάρτη από την ακαδημαϊκή χρονιά 2016-2017.

Αλλά ο Νίκος Φίλης γνωρίζει πολύ καλά ότι ο δημόσιος διάλογος, τουλάχιστον για την ανώτατη εκπαίδευση, διεξάγεται με ένταση ήδη από το 2010. Ξέρει πολύ καλά τι θα ακούσει και από ποιον θα το ακούσει. Δημοκρατία των πολλών ή αυταρχισμός, στο όνομα εξυπηρέτησης κοινωνικών και οικονομικών συμφερόντων, εκ μέρους των ολίγων; Θα συνδιαλεχθεί με εκείνους που διαρκώς τραυμάτιζαν το κύρος των ΑΕΙ και των ΤΕΙ και του προσωπικού τους;

Ας είναι. Τα πανεπιστήμια όμως δεν μπορούν άλλο να περιμένουν. Πρόταση προς την πολιτική ηγεσία και ειδικότερα προς την αναπληρώτρια υπουργό συνάδελφο καθηγήτρια Σία Αναγνωστοπούλου: Σύμφωνα με το άρθρο 44 παρ. 1 του Συντάγματος, η εν λόγω ΠΝΠ πρέπει να υποβληθεί στη Βουλή για κύρωση μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή της.

Ιδού λοιπόν η νομοθετική ευκαιρία να καταθέσει μαζί με τις διατάξεις της πράξης και τις διατάξεις του σχεδίου μεταβατικού νόμου, για το οποίο συχνά ομιλεί και το οποίο πρέπει να στηρίζεται στα άρθρα του νομοσχεδίου Αριστείδη Μπαλτά, τα αφορώντα μόνο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Κλείνω με τον γραπτό λόγο του Γιάννη Μυλόπουλου, επίσης συναδέλφου καθηγητή, πρώην πρύτανη ΑΠΘ (« Εφ.Συν.», 14/10/2015): «Τα συμβούλια που θέσπισε ο νόμος Διαμαντοπούλου θα μείνουν στην Ιστορία ως ο μοναδικός πανεπιστημιακός θεσμός που λειτούργησε ερήμην της πανεπιστημιακής κοινότητας. Αφού μόνιμη αγωνία τους ήταν η αναζήτηση ασφαλών χώρων προκειμένου να συνεδριάζουν εν κρυπτώ…

Τα συμβούλια ακόμη θα μείνουν στην Ιστορία ως οι μοναδικοί θεσμοί που δημιουργήθηκαν στο όνομα της αυτοδιοίκησης και θεσμοθετήθηκαν ως όργανα… ετεροδιοίκησης. Αφού κατά το ήμισυ στελεχώθηκαν, διά διορισμού, από μέλη ξένα με την πανεπιστημιακή κοινότητα και άσχετα με τη διοικητική της πρακτική».

* καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, πρώην αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Αιγαίου