Οφείλω να ευχαριστήσω την κ. Κατερίνα Σαρικάκη, το άρθρο της οποίας στην εφημερίδα σας («Σε ποιον ανήκει η ιστορία;» 30.01.15, σελ. 9) μου δίνει την αφορμή να αναφερθώ στις πρωτοβουλίες για τη συνέχιση της λειτουργίας του Αρχείου της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και τη διαφύλαξη του οπτικοακουστικού πλούτου που αυτό περιλαμβάνει.
Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι μετά το βίαιο κλείσιμο της ΕΡΤ η δημόσια ραδιοτηλεόραση στην Ελλάδα ενεπλάκη σε περιπέτειες, οι οποίες δυστυχώς -κατά την προσωπική μου άποψη- θα απαιτηθούν χρόνια να ξεπεραστούν. Η κατάσταση αυτή έχει σοβαρότατο αντίκτυπο και στο Αρχείο. Το ζητούμενο για όσους ασχολούμαστε με αυτόν τον τομέα είναι να διασφαλιστεί με κάθε τρόπο ότι το πολύτιμο αυτό αγαθό θα παραμείνει στην υπηρεσία του Ελληνα πολίτη, με απώτερο σκοπό τη διάχυση του περιεχομένου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (βλ. Europeana, Euscreen).
Εξάλλου, στόχος ενός σύγχρονου Αρχείου είναι η διάδοση της ιστορικής γνώσης στο πλαίσιο διατήρησης της συλλογικής συνείδησης, η ανάδειξη όλων των δευτερευουσών πηγών της ιστορικής έρευνας και -εν τέλει– η συμμετοχή του στην παγκόσμια διαδικτυακή κοινότητα οργανισμών διάσωσης της ιστορικής μνήμης. Οσον δε αφορά τον τεχνολογικό τομέα, οφείλει να πρωτοστατεί στην πρωτοτύπηση δεδομένων, την καινοτόμο επαναχρησιμοποίηση των οπτικοακουστικών τεκμηρίων, καθώς και στον εννοιολογικό τους εμπλουτισμό.
Δυστυχώς, μετά το άστοχο κλείσιμο του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου (ΕΟΑ) και την απορρόφησή του από την ΕΡΤ, η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που δεν διαθέτει εθνικό διαχειριστή οπτικοακουστικών τεκμηρίων. Συνεπώς, το Αρχείο του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα επωμίσθηκε έναν πρόσθετο ρόλο, δηλαδή την ευθύνη συγκέντρωσης και φύλαξης όλης της πολιτιστικής οπτικοακουστικής κληρονομιάς δημοσίου συμφέροντος. Η ενσωμάτωση στην ΕΡΤ του ΕΟΑ και του ΙΟΜ, ταυτόχρονα με την ύπαρξη των φωτογραφικών αρχείων Π. Πουλίδη και Α. Σαρρηκώστα, καθώς και των οπτικοακουστικών συλλογών από το ΕΙΡ, την ΥΕΝΕΔ, την ΕΤ2 και την πρώην Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, κατέστησαν το Αρχείο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης ως μοναδικό ιδιοκτήτη αυτού του πλούτου, τον οποίο διαχρονικά οι εργαζόμενοί του διασώζουν και διαχέουν στους πολίτες.
Παράλληλα, καθίσταται πλέον επιτακτική η ανάγκη να λειτουργήσει στο κτίριο της Ρηγίλλης στη Β. Σοφίας, στον «δρόμο των Μουσείων», το Μουσείο Ραδιοτηλεόρασης, με απόφαση της διοίκησης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, το οποίο θα φέρει ακόμα πιο κοντά τους πολίτες με τον υλικό πλούτο του Αρχείου. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα αρχειακός οργανισμός ανέπτυξε και συνεχίζει να αναπτύσσει τεχνολογικές καινοτομίες για την ποιοτική βελτίωση, την εξωστρέφεια, καθώς και την επιτάχυνση της διάσωσης, ψηφιοποίησης και ανάδειξης σπάνιου υλικού.
Το Αρχείο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης πρέπει να λειτουργεί χάριν του δημοσίου συμφέροντος, ακολουθώντας τους νόμους της αρχειακής αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, θεσπίστηκαν τα τελευταία χρόνια αυστηρές διαδικασίες κοστολόγησης του υλικού του βάσει της ισχύουσας ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ώστε η δημόσια τηλεόραση να αποκομίζει τα μέγιστα δυνατά οφέλη κατά την εμπορική τους (επανά)χρηση από τρίτους. Αντιμετωπίστηκε έτσι η «αιμορραγία» από την ανεξέλεγκτη διαρροή προς τρίτους, ενώ παράλληλα η συλλογή, διάσωση, ψηφιοποίηση, τεκμηρίωση και διάχυση του υλικού έγιναν για πρώτη φορά συντεταγμένα με τρόπο επιστημονικά άρτιο, βάσει των προδιαγραφών και των πιστοποιημένων πρακτικών της σύγχρονης αρχειακής επιστήμης.
Ασφαλώς το συγκεκριμένο Αρχείο δεν μπορεί να αποκοπεί από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, καθότι λειτουργεί διττώς ως αποθετήριο και πάροχος περιεχομένου. Οφείλει όμως να επεκτείνει τον ρόλο και τις αρμοδιότητές του, όπως συμβαίνει και με τα μεγάλα ραδιοτηλεοπτικά αρχεία της Ευρώπης (BBC, RAI, ZDF, ORF) αλλά και σε νεοπαγή Αρχεία όπως της Ουγγαρίας, της Γεωργίας κ.ά. Ενα σύγχρονο Αρχείο πρέπει να είναι σε θέση να συλλέγει, να καταγράφει, να αξιοποιεί και να προσφέρει σε κοινή χρήση -τόσο σε απλούς χρήστες όσο και σε επιστημονικές/ερευνητικές κοινότητες- υλικό ελληνικού ενδιαφέροντος.
Με άλλα λόγια, αναφέρομαι στη δόμηση ενός ραδιοτηλεοπτικού αρχείου του μέλλοντος, με λειτουργική ευελιξία και δράσεις που υπερβαίνουν τα παραδοσιακά στεγανά. Ετσι κανείς δεν θα ανησυχεί για την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά αντίθετα όλοι θα απολαμβάνουμε ελεύθερα ένα πολύτιμο πολιτιστικό αγαθό, τηρώντας βεβαίως αυστηρούς όρους και διαδικασίες.
* Διετέλεσε μέλος της ομάδας ίδρυσης και υπεύθυνος περιεχομένου του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου (ΕΟΑ) και διευθυντής του Αρχείου της ΕΡΤ. Είναι μέλος της Αρχειακής Εταιρείας και δημοσιογράφος αρχείου της ΝΕΡΙΤ
