Εγκλειστος πίσω απ’ τα σίδερα της φυλακής του Ρέντινγκ στη Νότια Αγγλία και απομονωμένος από κάθε ανθρώπινη σχέση, ο Οσκαρ Ουάιλντ γράφει το 1897 το «De Profundis», μια επιστολή προς τον νεαρό εραστή του Αλφρεντ Ντάγκλας, εξαιτίας του οποίου φυλακίστηκε και καταστράφηκε κατηγορούμενος για ομοφυλοφιλία και διαφθορά των χρηστών ηθών.
Στο αυτοβιογραφικό αυτό κείμενο ο μεγάλος Ουάιλντ παραθέτει μερικές απ’ τις σπουδαιότερες ρήσεις του, ξεδιπλώνει τις πληγές της ψυχής του και αναστοχάζεται την τέχνη, την αλήθεια, την ελευθερία, τη θρησκεία, τα συστήματα εγκλεισμού των ανθρώπων και την ίδια του τη ζωή.
Ο νέος ταλαντούχος ηθοποιός Σπύρος Κυριαζόπουλος, απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, έγκλειστος κι αυτός, όχι σε φυλακή, αλλά στο σπίτι του στο Παγκράτι, ένεκα διετούς ανεργίας, ανακάλυψε στο «De Profundis» το κατάλληλο έδαφος για να συνθέσει ένα νέο έργο, κατάδικό του, μακριά από τις ιστορικές αλήθειες του πρωτότυπου, κοντά όμως στον βαθύ λόγο του συγγραφέα, υπό τη μορφή ενός σκοτεινού παραμυθιού. Μια συρραφή που ξεκινά απ’ το «Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» και καταλήγει στις ταινίες του Ινγκμαρ Μπέργκμαν.
«“De Profundis” στη λατινική σημαίνει “Εκ Βαθέων” και προέρχεται από τον Ψαλμό «Εκ βαθέων εκέκραξά Σοι, Κύριε ότι, παρά σοι ο ιλασμός εστίν…’’, που απευθύνει ο Δαυίδ προς τον Θεό προσπαθώντας να εξιλεωθεί απ’ τις αμαρτίες του. Με αφορμή την εξιλέωση θεώρησα πως θα έχει περισσότερο ενδιαφέρον θεατρικά ένας μονόλογος του “θύτη” παρά του “θύματος”. Αντιστρέφοντας τους όρους του αρχικού κειμένου και ορμώμενος απ’ το ότι ο Οσκαρ ταυτίζεται σε ένα μέρος του πρωτότυπου με τον Χριστό, σκέφτηκα να δημιουργήσω έναν νέο ήρωα, τρομακτικά σκοτεινό και δαιμονοποιημένο, ένα καταραμένο πλάσμα που συλλέγει θύματα, έναν χαρακτήρα άπιστο, το αντίπαλο δέος του Οσκαρ, που μέσα από αυτόν μπορείς να εξετάσεις καλύτερα τι είναι καλό και κακό», σημειώνει για το εγχείρημα του ο Σπύρος Κυριαζόπουλος.
• Ρίχνετε το σκοτάδι στον θύτη για να φανεί η αξία του θύματος;
Νομίζω πως το επιμύθιο της παράστασης είναι ότι τελικά δεν υπάρχει θύτης και θύμα, καλό και κακό. Κατά μία έννοια το ένα συμπληρώνει το άλλο. Εκείνο που βλέπω εγώ να αναδεικνύεται σαν δίπολο κάθε ανθρώπινης πράξης είναι η εξύψωση και ο ξεπεσμός.
• Τι εννοείτε με αυτό;
Δεν παρουσιάζω το έργο απ’ τη ρεαλιστική του πλευρά. Είναι ένα κείμενο ρομαντικής τέχνης, η οποία μιλά για υψηλά ιδανικά, για κάτι ανώτερο απ’ αυτό που μπορούμε να δούμε στην πραγματικότητά μας. Οταν ο Οσκαρ σαν Χριστός ταυτίζεται με το καλό, ξεπερνά τη θνητότητά του, συγχωρεί ένα πλάσμα και αυτό τον εξυψώνει. Υπερβαίνει τον πόνο ή το μίσος που μπορεί να τρέφει γι΄ αυτόν που τον κατέστρεψε, γιατί μπορεί να πιστέψει σε κάτι που τον υπερβαίνει. Αντιθέτως, ο ήρωας που έχω δημιουργήσει δηλώνει άπιστος, δεν μπορεί να ξεπεράσει την αλήθεια του πόνου και να κάνει την υπέρβαση της «Ανάστασης», όπως κι αν την εννοεί ο καθένας. Δεν εξιλεώνεται από επιλογή γιατί εμμένει να λέει πως «η μόνη αλήθεια είναι ο πόνος».
• Η μη πίστη επομένως είναι καταστροφική;
Δεν μπορώ να φανταστώ μεγαλύτερο και χειρότερο μαρτύριο απ’ το να μην πιστεύεις κάπου. Δεν προσδιορίζεσαι χωρίς την πίστη και φυσικά δεν μιλώ μόνο για τη θρησκευτική. Η πίστη και η προσήλωση σε κάτι ξεκινά από εσένα τον ίδιο. Ο ήρωας της παράστασης δεν πιστεύει στον ίδιο του τον εαυτό και γι’ αυτό βιώνει έναν διαρκή ξεπεσμό.
• Κι εσείς όμως πιστέψατε πολύ στον εαυτό σας για να γίνει αυτή η παράσταση.
Η αλήθεια είναι πως συνάντησα πολλές δυσκολίες. Αρκεί να σκεφτείς ότι δεν ερμηνεύω απλά. Κάνω τη διασκευή, τη σκηνοθεσία, τα σκηνικά και τα κοστούμια. Και όχι λόγω συγκεντρωτισμού, αλλά επειδή δεν βρέθηκε κάποιος να πιστέψει σε αυτό το εγχείρημα και να το εμπιστευτεί. Τα δύο χρόνια που έμεινα άνεργος και είχα την ιδέα για το έργο επικοινώνησα με έξι γνωστούς σκηνοθέτες, οι πέντε εκ των οποίων δεν μου απάντησαν ποτέ, ούτε θετικά ούτε αρνητικά. Τώρα που το σκέφτομαι, πιο εύκολα πήρα τα δικαιώματα της μουσικής από τους Tiger Lillies, μέσω ενός και μοναδικού μηνύματος στο facebook, παρά μπόρεσα να επικοινωνήσω με κάποιον Ελληνα σκηνοθέτη.
• Σας ενόχλησε αυτή η αδιαφορία;
Ξέρω ότι κινούμαι σ’ έναν πολύ δύσκολο χώρο κι έχω επίγνωση των καιρών που ζούμε. Επομένως, δεν θα έλεγα πως με ενόχλησε τόσο όσο με πείσμωσε να πατήσω στις δικές μου δυνάμεις και να αναμετρηθώ με το πόσο πιστεύω στον εαυτό μου.
• Ποιο απ’ όλα τα ευφυολογήματα του Ουάιλντ πιστεύετε ότι αντιπροσωπεύει περισσότερο εσάς και την κοινωνία μας σήμερα;
Τα μεγάλα πάθη είναι για τις μεγάλες ψυχές και τα μεγάλα συμβάντα μπορούν να τα δουν μονάχα εκείνοι που είναι στο ύψος τους.
«De Profundis?» του Οσκαρ Ουάιλντ στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» (Αντισθένους 7 και Θαρύπου, Νέος Κόσμος, 210 9212900).
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15.
Διασκευή – Σκηνοθεσία – Ερμηνεία: Σπύρος Κυριαζόπουλος. Μουσική: Tiger Lillies.
