ΧΑΝΙΑ, ανταπόκριση. Στα Χανιά, στο «καλειδοσκοπικό» 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου, ολόκληρο το απόγευμα του Σαββάτου αφιερώθηκε κατά ένα μεγάλο μέρος στο παλαιστινιακό δράμα.
Από τη σειρά εκδηλώσεων που πραγματεύτηκαν διαφορετικές όψεις της «διακεκαυμένης ζώνης» του Μεσανατολικού, όμως, αναμφίβολα αυτή που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο κοινό ήταν η «Ανατομία της σύγκρουσης: από τη Νάκμπα και το Γιομ Κιπούρ στην αναζήτηση της συνύπαρξης» με παρόντα τον ηρωικό Γκίντεον Λεβί, τον περίφημο Ισραηλινό συγγραφέα και δημοσιογράφο που επιμένει από τις σελίδες της εφημερίδας Haaretz να φέρνει τους ομοεθνείς του προ των ευθυνών τους για την ανοχή της θανατοπολιτικής της κυβέρνησης Νετανιάχου, αποκαλύπτοντας μεταξύ άλλων και σχολιάζοντας, χωρίς φόβο και πάθος, τα σχέδια και τις επιλογές της στη Γάζα και τη Δυτική Οχθη.
Συνομιλήτριά του προχθές αλλά με «ζουμ» ήταν και η έτερη εμβληματική μορφή του Παλαιστινιακού, η διάσημη πολιτικός, νομοθέτης και συγγραφέας, με μακρά θητεία στο Παλαιστινιακό Νομοθετικό Συμβούλιο και το Παλαιστινιακό Εθνικό Συμβούλιο, Χανάν Ασράουι. Η φυσική παρουσία της στα Χανιά ήταν, όπως η ίδια εξήγησε στον δημοσιογράφο και πολεμικό ανταποκριτή Πάνο Χαρίτο που συντόνιζε τη συζήτηση, αδύνατη, καθώς εκτός των εκτελέσεων και των πάσης φύσεως διώξεων που υφίστανται οι Παλαιστίνιοι, το Ισραήλ έχει φροντίσει και για έναν καφκικού τύπου εγκλωβισμό σε όσους θελήσουν να ταξιδέψουν: στους απλούς πολίτες ξέρουμε ότι αυτό αποκλείεται ακόμα και εάν το υπαγορεύουν επείγοντες ιατρικοί λόγοι (από τους 15.000 αιτούντες εγκρίνονται κάθε τόσο περιπτώσεις μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού), ενώ ακόμα και σε κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους και προσωπικότητες διεθνούς κύρους όπως η Ασράουι η διαδικασία έκδοσης και έγκρισης των ταξιδιωτικών εγγράφων είναι μία οδύσσεια με αβέβαιο αποτέλεσμα.
Και ακόμα και εάν ο ενδιαφερόμενος κατορθώσει να φύγει, μετά δεν υπάρχει κανένα εχέγγυο ότι θα μπορέσει και να επιστρέψει. Σε αντιδιαστολή ο Λεβί δήλωσε «προνομιούχος», αφού «έχω την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία να μετακινούμαι» σε αυτές τις συνθήκες «απαρτχάιντ» που έχει επιβάλει το Ισραήλ στους Παλαιστινίους, επιδιώκοντας και μέσω του τεράστιου κύματος ασφυκτικού ελέγχου να εξαντλήσει ακόμα και την υπομονή τους.
«Οι Παλαιστίνιοι είναι ο πιο καταπιεσμένος λαός στον κόσμο, πολίτες που δεν έχουν υπηκοότητα, που δεν έχουν ιθαγένεια» είπε μεταξύ άλλων ο Ισραηλινός συγγραφέας Γκίντεον Λεβί
«Ολοι εμείς δεν μπορούμε καν να φανταστούμε τι σημαίνει να είσαι Παλαιστίνιος από τη Γάζα. Οι Παλαιστίνιοι είναι ο πιο καταπιεσμένος λαός στον κόσμο, πολίτες που δεν έχουν υπηκοότητα, που δεν έχουν ιθαγένεια», είπε, περιγράφοντας τις περιοχές στη Δυτική Οχθη τις οποίες επισκέπτεται ανελλιπώς κάθε Παρασκευή για να παρατηρεί τις αλλαγές. Περιέγραψε ένα τεράστιο «στρατόπεδο συγκέντρωσης», με οικισμούς περίκλειστους από πύλες που ανά πάσα στιγμή κλειδώνονται. Ο ίδιος επέτρεψε στον εαυτό του ένα μικρό διάλειμμα για να έρθει και να μιλήσει στα Χανιά για πρώτη φορά (αν και όχι για πρώτη φορά στην Ελλάδα, εφόσον πέρυσι είχε παραστεί στο Athens Democracy Forum), αφού, όπως είπε, αγαπά ιδιαίτερα τους Ελληνες και αισθάνεται την Ελλάδα «πατρίδα».
Επιθετικότητα
Οσον αφορά την Ασράουι, τα ταξιδιωτικά εμπόδια μοιάζουν «πταίσμα» μπροστά στην καθημερινότητα όσων Παλαιστινίων έχουν κατορθώσει να επιβιώσουν μέχρι σήμερα από τη λαίλαπα της επιθετικότητας του ισραηλινού στρατού και των εξοπλισμένων εποίκων. Σε ένα σκηνικό πλήρους καταστροφής των υποδομών, οι Παλαιστίνιοι είναι, από ό,τι περιέγραψαν Ασράουι και Λεβί, αναγκασμένοι να περνούν κάθε λίγα βήματα από έλεγχο σε ένα από τα χιλιάδες φυλάκια του ισραηλινού στρατού, έχοντας να αντιμετωπίσουν τις προσβολές ή την, απρόβλεπτων αποτελεσμάτων, διάθεση κάθε Ισραηλινού φρουρού.
Εξυπακούεται ότι απαγορεύεται η διέλευση σε όσους εργάζονταν παλαιότερα στο Ισραήλ και ότι αντίστοιχα όσοι εργάζονταν σε δημόσιες υπηρεσίες δεν πληρώνονται, αφού οι παλαιστινιακές δημόσιες δομές, αν δεν είναι κατεστραμμένες, είναι πλήρως πτωχευμένες. Πράγμα που σημαίνει ότι όσοι Παλαιστίνιοι έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα από επιθέσεις, ελεύθερους σκοπευτές, εποίκους, βομβαρδισμούς και έλλειψη τροφίμων, είναι καταδικασμένοι ούτως ή άλλως σε πενία. Ετσι κατανοεί κανείς και την πλήρη έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών προς τις παλαιστινιακές Αρχές τις οποίες, όπως διαπίστωσε πικρά η Ασράουι, οι Παλαιστίνιοι τις θεωρούν αναξιόπιστες, καθώς είναι αδύνατον να εγγυηθούν ασφάλεια και κάποια εξομάλυνση της καθημερινότητάς τους. Την ίδια ώρα, όπως τόνισε ο Λεβί, «οι Ισραηλινοί έποικοι έχουν εξασφαλίσει την τελευταία 3ετία πολύ περισσότερα από όσα είχαν κερδίσει από το 1967 μέχρι και το 2023».
Και οι δύο ομιλητές συμφώνησαν ότι το Παλαιστινιακό βρίσκεται ιστορικά στο χειρότερο δυνατό σημείο και πιο μακριά από ποτέ από τη λύση των δύο κρατών, περιγράφοντας βέβαια και μία υποκριτική Δύση που μιλά για δικαιώματα και ηθικές αξίες, αλλά την ίδια στιγμή διατηρεί αλώβητες τις στρατιωτικές και εμπορικές της σχέσεις με το Ισραήλ και είτε λόγω ενοχής για το Ολοκαύτωμα είτε λόγω της δικής αποικιοκρατικής κληρονομιάς, στέκεται μοιραία και απολύτως άβουλη απέναντι σε αυτό που συμβαίνει σήμερα.
Αυτές βέβαια οι διαπιστώσεις αφορούν τις κυβερνήσεις. Διότι αντιθέτως και οι δύο συμφώνησαν επίσης ότι «ποτέ μέχρι σήμερα δεν υπήρχε τόσο μεγάλο κύμα συμπάθειας από τη διεθνή κοινή γνώμη». Παρ’ όλα αυτά, το χάσμα μεταξύ των δυτικών κυβερνήσεων και των πολιτών τους είναι ένα «πρόβλημα», όπως αναγνωρίζει ο Γκίντεον Λεβί, επιμένοντας ωστόσο ότι η μόνη εξεύρεση λύσης είναι δυνατή μέσω διεθνούς παρέμβασης και προειδοποιώντας τους ομοεθνείς του ότι αυτή η κατάσταση, ευνοημένη για την ώρα από την πολιτική και την ιδιοτέλεια Τραμπ (που και κατά την Ασράουι εφαρμόζει μία πολιτική ορμώμενος συχνά από προσωπικά συμφέροντα), μπορεί να οδηγήσει «στο άλλο άκρο όπου το Ισραήλ θα καταλήξει να γίνει κράτος-παρίας».
Διωγμός
Μέχρι τότε βέβαια οι Παλαιστίνιοι υφίστανται έναν ολοκληρωτικό και πολυεπίπεδο διωγμό, επειδή απλώς και μόνον γεννήθηκαν Παλαιστίνιοι. Μία ζοφερή πραγματικότητα αφανισμού ακόμα και της καλλιτεχνικής του υπόστασης στη Γερμανία όπου ζει είχε περιγράψει νωρίτερα ο Παλαιστίνιος ποιητής Γκάιαθ Αλμαντούν, συνομιλώντας με τον γιατρό Χρίστο Γεωργαλά, γνωστό από τη συμμετοχή του σε ανθρωπιστική αποστολή στη Γάζα την άνοιξη του 2025 που η συγκλονιστική της επίγευση ήταν το βιβλίο «Ημερολόγια Γάζας».
Στην κουβέντα που συντόνισε η μεταφράστρια Εφη Γιαννοπούλου, ο (μη μεταφρασμένος στα ελληνικά παρά σποραδικά για λογοτεχνικά περιοδικά) Αλμαντούν, που δεν γράφει πολιτική ποίηση περιέγραψε τον αποκλεισμό της πιθανότητας έκδοσης στη Γερμανία μιας συλλογής ερωτικών κυρίως ποιημάτων Αράβων ποιητών. Περιέγραψε όμως και τον δικό του σιωπηρό αποκλεισμό μόνον λόγω της καταγωγής του, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι η έκδοση της πρώτης του συλλογής το 2018 είχε γνωρίσει τεράστια επιτυχία και είχε γίνει αιτία να τον προσκαλέσουν σε 52 φεστιβάλ και εκθέσεις βιβλίου και να γραφτούν δεκάδες κριτικές, ενώ η κυκλοφορία πέρυσι της πιο πρόσφατης συλλογής του αποσιωπήθηκε από τον γερμανικό Τύπο και ο ίδιος δεν προσκαλείται πια πουθενά. Επεσήμανε βέβαια με τη σειρά του την υποκρισία της Δύσης όπως και την «επιλεκτική ενοχή» της Γερμανίας που δεν ζήτησε ποτέ συγγνώμη για την εξόντωση π.χ. εκατομμυρίων Ρώσων στο Ανατολικό Μέτωπο και χιλιάδων Ρομά στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Την υποενότητα που αφιέρωσε το Φεστιβάλ Χανίων στο Μεσανατολικό (ζήτημα φλέγον και παρόν όμως και σε άλλες εκδηλώσεις που δεν είχαν απαραιτήτως πολιτική κατεύθυνση) συμπλήρωνε η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση του Πάνου Χαρίτου με τον καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Θρησκείας στη Μέση Ανατολή Σωτήρη Ρούσσο με αφορμή τα δύο πρόσφατα βιβλία του «Η Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα» (εκδ. Ερμα, 2025) και «Επανάσταση και εξέγερση στη Μέση Ανατολή» (εκδ. Gutenberg, 2022) και η κουβέντα μεταξύ του Πέτρου Παπακωνσταντίνου και του εκπαιδευτικού Χρήστου Μπέλμπα με αφορμή το βιβλίο του πρώτου «Πολεμικός καπιταλισμός. Η δεύτερη εποχή των Αυτοκρατοριών» (εκδ. Τόπος). Και με συντονίστρια την Κυριακή Μπεϊόγλου, η ανταλλαγή απόψεων των δημοσιογράφων Παύλου Τσίμα, Ξένιας Κουναλάκη, Πέτρου Κατσάκου, Πάνου Χαρίτου γύρω από το εξίσου καίριο θέμα «Πόλεμος, πληροφορία και προπαγάνδα: η αλήθεια υπό πολιορκία».
Εκδηλώσεις και προτάσεις
Φυσικά το 5ο Φεστιβάλ Χανίων που ολοκληρώνεται απόψε συμπεριλάμβανε και πολλές ακόμα εκδηλώσεις, προτάσεις και κορυφαίες προσωπικότητες στον χώρο του βιβλίου και της σκέψης. Θα επανέλθουμε με απολογιστικό ρεπορτάζ τις επόμενες μέρες. Μέχρι τότε να επισημάνουμε ακόμα μια φορά πόσο σπουδαία είναι τα αντανακλαστικά (βιβλιοφιλικά, λογοτεχνικά, πνευματικά και πολιτικοκοινωνικά) αυτής της διοργάνωσης που με διευθυντή τον Μανώλη Πιμπλή και δημιουργική ομάδα, αποτελούμενη από τον ίδιο, την Παυλίνα Μάρβιν και την Κυριακή Μπεϊόγλου, δεν αντιμετωπίζει το βιβλίο ως κλειστό σύστημα προορισμένο είτε για εμπορική εκμετάλλευση, είτε για λίγους εκλεκτούς, είτε και για τα δύο, αλλά ως ορθάνοιχτο παράθυρο στον σύγχρονο κόσμο και τις σύγχρονες ιδέες, τη θέα από το οποίο μπορεί να κοιτάξει ανοίγοντας τα μάτια του κάθε ευαισθητοποιημένος και βιβλιόφιλος πολίτης.
