Νίκος Πουρσανίδης στην «Εφ.Συν.»: «Δεν μπορούμε ν’ ανεχθούμε άλλη ανευθυνότητα και παράνοια»

Υπήρχαν τουλάχιστον δύο καλλιτεχνικές αφορμές και μία πολιτική για να επιδιώξουμε μια κουβέντα με τον Νίκο Πουρσανίδη: Ο καλός ηθοποιός (και συγγραφέας), που από τον Αγγελόπουλο κι εδώ έχει «παλμαρέ» στο σινεμά, συμμετείχε πρόσφατα σε τρία επεισόδια της σειράς «The Saints» του Μάρτιν Σκορσέζε.

Τώρα βρίσκεται όμως στην Κρήτη όπου για πρώτη φορά στην ιστορία τους, δύο από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς του νησιού, το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης και το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, συνυπέγραψαν μια σημαντική συμπαραγωγή: Το αριστούργημα του Ιψεν «Τα άσπρα άλογα» (γνωστότερο ως «Ρόσμερσχολμ») ανεβαίνει σε Ηράκλειο και Χανιά* σε σκηνοθεσία του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ Νικορέστη Χανιωτάκη με πρωταγωνιστές, εκτός από τον ίδιο τον Πουρσανίδη που κρατά τον ρόλο του «Ρόσμερ», τους Νικήτα Τσακίρογλου, Ντάνη Γιαννακοπούλου, Ελένη Κρίτα, Γεράσιμο Σκαφίδα κ.ά.

Κοντά σ’ αυτά υπήρξε -όπως γράψαμε- και μια τρίτη περίπτωση που «σκοντάψαμε» στο όνομα του Πουρσανίδη. Ηταν στον κατάλογο με τα πρώτα ονόματα όσων δήλωσαν ανοιχτά την υποστήριξή τους στη νεοσύστατη Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη του Αλέξη Τσίπρα…
Το «Ρόσμερσχολμ» μιλά για τη σύγκρουση προοδευτικών και συντηρητικών δυνάμεων κατ’ αρχάς μέσα μας…

«Τα άσπρα άλογα», ενώ γράφτηκαν το 1886, είναι ένα επίκαιρο έργο. Ο Ρόσμερ που υποδύομαι, καταλήγει να δίνει μια μάχη μόνο με τη Ρεβέκκα στο πλευρό του, γιατί η ιδεολογία του λέει ότι όλοι μπορούν να «εξευγενιστούν» και να ενωθούν. Πιστεύει στους ανθρώπους. Κι εγώ το ίδιο. Ισως να μη δίνουμε όλοι τέτοιες μάχες. Δεν μπορώ όμως να κατακρίνω τον κόσμο για τα πιστεύω του. Αρκεί αυτά να μην καταπατούν τα δικαιώματα, τις αξίες και την ελευθερία των άλλων.

● Τι σας συγκινεί περισσότερο στον Ρόσμερ λοιπόν; Η ανάγκη για ελευθερία ή η αδυναμία του να την κατακτήσει;

Καμιά φορά όταν μιλάμε με τον πατέρα μου, μου λέει χαριτολογώντας: «Τι έγινε, μικρέ, θα κάνουμε καμιά επανάσταση;». Εχω μεγαλώσει έτσι. Οπότε με συγκινεί και με γοητεύει η ανάγκη του Ρόσμερ για ελευθερία και η ανάγκη του να ζήσει τον απόλυτο έρωτα. Η αδυναμία δεν είναι μόνο δική του. H κοινωνία, το όνομά του, η καταγωγή του και το μεγάλωμά του είναι τα δικά του βαρίδια. Είναι ενδιαφέρον να βλέπω αυτόν τον ήρωα να γίνεται ανεξέλεγκτος, προσπαθώντας να βρει τον πραγματικό του εαυτό.

● Πιστεύετε στους ανθρώπους και στη δυνατότητα συμπράξεων. Σκέφτομαι ότι το βιβλίο σας «Πέρα από το δάσος» είχε όμως φόντο τον Εμφύλιο και το μεταπολεμικό τραύμα. Ακόμα μας βασανίζει;

Απ’ όταν ξεκίνησα να κάνω κινηματογράφο, στα δεκαέξι μου, σκεφτόμουν πάντα «μα είναι δυνατόν να έχουν γίνει τόσες ταινίες για τον Εμφύλιο; Δεν έχουμε να πούμε κάτι άλλο;». Οταν άρχισα να γράφω, σχεδόν ασυναίσθητα, στράφηκα στον Eμφύλιο, μέσα από ιστορίες της οικογένειάς μου. Του παππού μου που ήταν σύνδεσμος των ανταρτών, του αδερφού του που ήταν καπετάνιος στο Βέρμιο. Και του πατέρα μου και της μητέρας μου. Ναι. Μας βασανίζει. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δική μας εμπειρία και να καταλάβουμε τι συνέβη.

● Αν γράφατε μια ανάλογη σημερινή ιστορία, ποια θα ήταν η μεγάλη πληγή της σύγχρονης Ελλάδας;

Καμία πληγή δεν συγκρίνεται με έναν εμφύλιο πόλεμο. Είναι όμως μια σειρά πληγών που συνθέτουν το παρόν μας. Η περίοδος της οικονομικής κρίσης είναι μια τέτοια. Τα Τέμπη και η απαξίωση του κράτους δικαίου. Η φυγή των νέων στο εξωτερικό. Θα έγραφα λοιπόν για ένα παιδί που το ανατρέπει όλο αυτό.

● Συμμετείχατε πρόσφατα σε παραγωγή του Μάρτιν Σκορσέζε. Τι αισθανθήκατε κατ’ αρχάς;

Πολύ μεγάλο ενθουσιασμό και δέος φυσικά. Απ’ όταν είχα κάνει το «Λιβάδι που δακρύζει» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, εκείνος με είχε γνωρίσει στον Χάρβεϊ Καϊτέλ για να με φέρει σε επαφή με τον Σκορσέζε. Από τότε προσπαθούσα να βρω τρόπο να συνεργαστώ μαζί του. Οπότε τώρα, ένα όνειρό μου έγινε πραγματικότητα. Εκανα έναν υπέροχο ρόλο, γυρίζοντας σκηνές από τα πάθη του Χριστού στον Γολγοθά: Η σειρά «The Saints» αφηγείται τις ιστορίες των Αγίων και είναι εντυπωσιακό το ότι τους προσεγγίζουμε με μεγάλη ανθρωπιά. Είναι λογικό, βέβαια, από τον άνθρωπο που σκηνοθέτησε τον «Τελευταίο πειρασμό» του Καζαντζάκη. Και το άλλο που βρήκα εντυπωσιακό ήταν ότι μέσα σε μια τόσο μεγάλη παραγωγή απόλυτου επαγγελματισμού δημιουργήθηκαν πραγματικά ζεστές σχέσεις. Τέτοιες έκανα κι εγώ με όλους.

● Η ενασχόληση με τόσα πολλά και διαφορετικά πράγματα απαιτεί και μεγάλη αυτοπειθαρχία, φαντάζομαι…

Ετσι είναι! Το λέω συνέχεια. Ο Βαφέας στην πρώτη μου ταινία με έκανε να αγαπήσω το σινεμά. «Το κάθε πλάνο», μου έλεγε, «είναι η στιγμή που πρέπει να δώσεις τα πάντα για να πάρεις το χρυσό. Με το “πάμε” αρχίζει ο αγώνας». Πειθαρχία, πυρετική σχέση με το έργο στο οποίο δουλεύω και μια εμμονή μου να κάνω αυτό που μου ζητούν στην εντέλεια. Το ίδιο κάνω σε κάθε δουλειά. Και γι’ αυτό η πορεία μου είναι γεμάτη διαφορετικές επιλογές. Προσπαθώ να ανακαλύψω τα όριά μου και να μάθω καινούργιες πλευρές του εαυτού μου.

● Με τόσο πολλαπλή καλλιτεχνική εμπειρία λοιπόν τι πιστεύετε; Ο πολιτισμός στη σημερινή Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό;

Εχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας για να αντιμετωπιστεί ως δημόσιο αγαθό, αλλά εν τω μεταξύ δεν πρέπει και να χρησιμοποιείται ως όργανο προπαγάνδας ή να χάνει την ελευθερία λόγου. Οταν βγήκε για πρώτη φορά ο Τραμπ, άρχισα να βλέπω πάρα πολύ τα Late Night Shows της Αμερικής. Stephen Colbert… όλους. Σκεφτόμουν «Θεέ μου, ευτυχώς που υπάρχουν αυτοί οι άνθρωποι και ισορροπία ανάμεσα στην τρέλα και την κοινή λογική». Και χαιρόμουν γιατί στην Αμερική υπήρχε αυτή η ελευθερία. Πρόσφατα ο Colbert έκανε την τελευταία του εκπομπή και ο Kimmel μπορεί να απολυθεί για δεύτερη φορά. Τα πράγματα έχουν πάρει εξαιρετικά άσχημη τροπή. Οταν άκουσα τη φήμη ότι ζητήθηκε η απομάκρυνση του Λάκη Λαζόπουλου από την εκπομπή του επειδή κάνει σάτιρα, συνειδητοποίησα τι τροπή έχουν πάρει τα πράγματα κι εδώ. Αν είναι αλήθεια, είμαστε τουλάχιστον τυχεροί που η διοίκηση του καναλιού δεν δέχτηκε υποδείξεις.

● Εχετε πολιτική άποψη, αλλά δεν ανήκετε στους καλλιτέχνες που παρεμβαίνουν συχνά στις πολιτικές εξελίξεις. Τι σας έκανε να υπογράψετε δημόσια την Ιδρυτική Διακήρυξη της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης;

Ολα όσα γράφω στα βιβλία μου και πρεσβεύω, πάντα έχουν μέσα κοινωνική και πολιτική θέση, αν και όχι κομματική. Οπότε θεώρησα αυτό το βήμα φυσικό επόμενο. Ζούμε σε μια εποχή όπου, παγκόσμια, οι πολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν δραματικά τις ζωές μας, είτε το θέλουμε είτε όχι. Δικαιoσύνη, ελευθερία του λόγου και δικαιώματα που θεωρούσαμε κεκτημένα, βάλλονται καθημερινά. Δεν πρέπει να μένουμε άπραγοι. Ως πολίτες οφείλουμε να εμπλακούμε περισσότερο. Να αντιδράσουμε. Η κοινωνία μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο. Και θεωρώ ότι η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη το πρεσβεύει αυτό.

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε περίοδο πολιτικής αφύπνισης ή παθητικότητας;

Οι δράσεις των ανθρώπων δείχνουν ότι έχουμε περάσει το σημείο καμπής και ξεκίνησε η περίοδος της αφύπνισης. Και διεθνώς και στη χώρα μας. Η Flotilla με την ανθρωπιστική βοήθεια για τη Γάζα, οι μεγαλειώδεις πορείες για τα Τέμπη, η συνεχής αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τις υποκλοπές, η αγανάκτηση με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, η ανάγκη του κόσμου να πιστέψει ξανά στη δικαιοσύνη και η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών που αποζητούν μια άλλη διακυβέρνηση είναι λίγα από τα παραδείγματα που δείχνουν ότι η κοινωνία δεν μπορεί να ανεχτεί άλλο μια πραγματικότητα που χτίζεται πάνω στην ανευθυνότητα και την παράνοια.

● Ποια κρίνετε ότι θα έπρεπε να είναι η σύγχρονη αριστερή αφήγηση ειδικά για τον πολιτισμό;

Κατά καιρούς έχουμε κατακλυστεί από διάφορες διαπιστωτικές προτάσεις και αφηγήματα που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Είναι αδιανόητο η μνήμη των κομμάτων και των πολιτικών που χρεοκόπησαν τη χώρα να σταματά στο 2015. Ευτυχώς η συλλογική μνήμη δεν σταματά εκεί. Συγκεκριμένα για τον πολιτισμό, η κυβέρνηση επί πρωθυπουργίας του Αλέξη Τσίπρα κατάφερε να δημιουργήσει το ΕΚΟΜΕ και με το cash rebate να προσελκύσει τεράστιες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές του εξωτερικού, δίνοντας στη συνέχεια το έναυσμα και τη βοήθεια ώστε να ανθήσει ξανά η παραγωγή των ελληνικών σειρών. Αυτό φέρνει ανάπτυξη, επενδύσεις, εργασία για πάρα πολύ κόσμο, διαφήμιση για τη χώρα κ.λπ. Δεν πιστεύω ότι το ξέρει αυτό πολύς κόσμος.

● Τι είναι τελικά αυτό που σας πείθει σήμερα στον Αλέξη Τσίπρα;

Δεν είναι τυχαίο ότι σ’ αυτή την ερώτηση οι περισσότεροι απαντούν «η εντιμότητά του» – ανεξαρτήτως αν τον υποστηρίζουν ή όχι. Αυτό, πέρα από την εμπειρία που έχει ως αρχηγός κόμματος και ως πρωθυπουργός σε μια μάλιστα εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για τη χώρα μας, είναι μεγάλη προίκα για έναν πολιτικό. Και σπάνια. Επίσης, η πραγματική επικοινωνία του με τον κόσμο και την κοινωνία είναι δεδομένη, γεγονός που τον κάνει να είναι σύγχρονος. Γιατί το θέμα για εμένα δεν είναι αν φέρνει κάτι παλιό ή κάτι φρέσκο. Αλλά ότι συντονίζεται με την ανάγκη της σημερινής κοινωνίας.

● Αν αποφασίζατε να πείτε λοιπόν στον Τσίπρα μόνο μία δύσκολη αλήθεια, ποια θα ήταν αυτή;

Σε μια πρόσφατη συνάντησή μας, του είχα πει ότι μου άρεσε πολύ η απάντηση που είχε δώσει στο ερώτημα «Γιατί διασπάται η Αριστερά σε αντίθεση με τη Δεξιά;». Είχε απαντήσει: «Η συγκολλητική ουσία της Αριστεράς είναι οι ιδέες, ενώ της Δεξιάς τα συμφέροντα». Συνέχισα λοιπόν, λέγοντας ότι αυτό που χρειάζεται η Αριστερά είναι πίστη ότι ένα κόμμα θα την ενώσει ουσιαστικά. Αυτό που του είπα είναι κάτι που και ο ίδιος γνωρίζει πολύ καλά από πρώτο χέρι χρόνια τώρα και κάτι πάνω στο οποίο δούλευε και δουλεύει με μεγάλο ζήλο.

ℹ️ Χανιά, Τρίτη 16 και Τετάρτη 17 Ιουνίου, Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», 21.00