Πολιτική αλλαγή χωρίς πλειοψηφία γίνεται;

Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική που μια συζήτηση αποκαλύπτει περισσότερα από όσα λέγονται. Κάτι τέτοιο συνέβη και τις τελευταίες ημέρες με τις αντιδράσεις που προκάλεσαν οι τοποθετήσεις του Χάρη Δούκα για την ανάγκη διαλόγου και συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων.

Αν το δει κανείς ψύχραιμα, ο Δήμαρχος Αθηναίων δεν είπε κάτι πρωτάκουστο ή ριζοσπαστικό. Δεν πρότεινε συγχωνεύσεις κομμάτων, ούτε ζήτησε να εξαφανιστούν οι πολιτικές διαφορές. Είπε το αυτονόητο: ότι αν ο στόχος είναι η πολιτική αλλαγή και η ήττα της συντηρητικής παράταξης, τότε κάποια στιγμή οι δυνάμεις του προοδευτικού χώρου θα πρέπει να συζητήσουν μεταξύ τους.

Κι όμως, αυτή η απλή διαπίστωση προκάλεσε μια σχεδόν αμυντική αντίδραση από ένα μέρος του πολιτικού συστήματος. Λες και η συνεργασία είναι πρόβλημα και όχι ζητούμενο. Λες και η συνεννόηση αποτελεί απειλή και όχι προϋπόθεση για να οικοδομηθεί μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

Το παράδοξο είναι ότι έξω από τους κομματικούς μηχανισμούς, η κοινωνία φαίνεται να έχει ήδη δώσει την απάντησή της.

Όπου κι αν βρεθεί κανείς, σε μια γειτονιά, σε έναν επαγγελματικό χώρο, σε μια παρέα νέων ανθρώπων ή σε μια συζήτηση συνταξιούχων, θα ακούσει πάνω-κάτω το ίδιο πράγμα: ότι η χώρα χρειάζεται περισσότερη συνεννόηση και λιγότερους εγωισμούς. Ότι η αντιπολίτευση οφείλει να βρει τρόπους συνεργασίας. Ότι η διαρκής αντιπαράθεση μεταξύ κομμάτων που απευθύνονται στον ίδιο περίπου πολιτικό και κοινωνικό χώρο δεν οδηγεί πουθενά.

Με άλλα λόγια, η κοινωνία φαίνεται να ζητά εδώ και καιρό αυτό που ένα μέρος του πολιτικού συστήματος αρνείται ακόμη και να συζητήσει.

Και εδώ προκύπτει μια βαθύτερη αντίφαση.

Οι προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις ιστορικά είχαν ως αποστολή να αφουγκράζονται τα κοινωνικά αιτήματα πριν αυτά γίνουν κυρίαρχα. Να ανοίγουν δρόμους, να διαμορφώνουν νέες συνθέσεις, να προηγούνται των εξελίξεων. Σήμερα όμως μοιάζει να συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Η κοινωνία ζητά συνεργασίες και συνθέσεις και ένα μέρος της πολιτικής ηγεσίας του προοδευτικού χώρου εμφανίζεται να ακολουθεί λαχανιασμένο τις εξελίξεις, αδυνατώντας να αντιληφθεί τι πραγματικά ζητούν οι πολίτες.

Κυρίως όμως αδυνατώντας να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες πολιτικό ερώτημα.

Πώς ακριβώς θα επιτευχθεί η πολιτική αλλαγή;

Πώς θα αποκτήσει η προοδευτική παράταξη πλειοψηφικά χαρακτηριστικά;

Πώς θα αμφισβητηθεί στην πράξη η κυριαρχία της Δεξιάς;

Γιατί αυτός υποτίθεται ότι είναι ο κοινός στόχος. Του ΠΑΣΟΚ, της ευρύτερης Κεντροαριστεράς, των προοδευτικών δυνάμεων. Η κυβερνησιμότητα δεν μπορεί να είναι αποκλειστικό προνόμιο της Νέας Δημοκρατίας. Αντιθέτως, οφείλει να αποτελεί κεντρικό ζητούμενο για όποιον διεκδικεί να κυβερνήσει τη χώρα με μια διαφορετική πολιτική ατζέντα.

Κι όμως, η στρατηγική που ακολουθείται σήμερα οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα.

Όταν αποκλείεται εκ των προτέρων κάθε συζήτηση συνεργασίας, όταν η πολιτική αυτονομία μετατρέπεται σε πολιτική απομόνωση, όταν η προτεραιότητα γίνεται η διατήρηση κομματικών ορίων αντί της συγκρότησης κοινωνικών πλειοψηφιών, τότε ενισχύεται αντικειμενικά το αφήγημα του Κυριάκου Μητσοτάκη περί κυβερνησιμότητας.

Διότι ο μέσος πολίτης δεν αξιολογεί μόνο ποιος έχει δίκιο. Αξιολογεί και ποιος μπορεί να κυβερνήσει.

Και όταν βλέπει έναν κατακερματισμένο προοδευτικό χώρο που αρνείται ακόμη και να συζητήσει για την επόμενη ημέρα, είναι εύκολο να οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι τελικά δεν υπάρχει εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Γι’ αυτό και η συζήτηση που άνοιξε ο Χάρης Δούκας έχει μεγαλύτερη σημασία από τα πρόσωπα που συμμετέχουν σε αυτήν.
Γιατί στην πραγματικότητα αφορά το μέλλον της προοδευτικής παράταξης.

Αφορά το αν ο χώρος θα συνεχίσει να αναλώνεται σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς, ιστορικές εκκρεμότητες και κομματικές περιχαρακώσεις ή αν θα αναζητήσει τον τρόπο να μετατρέψει τις επιμέρους δυνάμεις του σε μια ευρύτερη κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία.

Αφορά το αν η Αριστερά, η Σοσιαλδημοκρατία και οι υπόλοιπες προοδευτικές δυνάμεις θα αντιληφθούν ότι ο μεγάλος πολιτικός τους αντίπαλος δεν βρίσκεται απέναντι στο ίδιο τραπέζι του διαλόγου, αλλά στην απέναντι όχθη του πολιτικού φάσματος.

Και τελικά αφορά το αν η πολιτική αλλαγή θα παραμείνει ένα σύνθημα ή θα μετατραπεί σε πραγματικό σχέδιο.

Γιατί η ιστορία δείχνει ότι καμία προοδευτική παράταξη δεν έγινε πλειοψηφία υψώνοντας συνεχώς νέα τείχη. Έγινε πλειοψηφία χτίζοντας γέφυρες.

Και αυτό, σήμερα, είναι ίσως το πιο επίκαιρο πολιτικό μήνυμα από όλα.

*Ο Γιάννης Σμέρος είναι Χημικός Μηχανικός MSc και Β’ Επιλαχών Βουλευτής ΠΑΣΟΚ Ανατολικής Αττικής.