Τάσος Πυργιέρης: «Χρειαζόμαστε λίγη από τη γοητευτική αφέλεια της κωμωδίας»

Σπάνια ανεβαίνει στην Ελλάδα ένα έργο μπουλβάρ ή μια γαλλική ή αγγλική φάρσα. Ακόμα και από κριτικούς έχουμε ακούσει πως τα θεωρούν «παλιακά», δίχως ποτέ να έχουμε καταλάβει τι σημαίνει αυτό. Αντιθέτως, παρόμοια έργα όχι μόνο είναι εξαιρετικής φόρμας, που αφήνει περιθώρια για ουσιαστική ψυχαγωγία, αλλά εμπεριέχουν και μεγάλη δυσκολία: είναι εύκολο, αν δεν γνωρίζεις τον τρόπο, να διολισθήσεις σκηνοθετικά στο ανέξοδο γέλιο και στην αποφυγή κάθε εξωτερίκευσης του ουσιαστικού λόγου για τον οποίο γράφτηκε κάτι. Και αυτός ο λόγος δεν είναι άλλος από μια ευφυέστατη καταγραφή της εποχής τους, αλλά με κριτική πάντα ματιά – κάτι που τα κάνει απολύτως σύγχρονα και σίγουρα διόλου «παλιακά».

Ο Τάσος Πυργιέρης είναι από τους ελάχιστους Ελληνες σκηνοθέτες που τολμά να αναμετρηθεί και με αυτό το θεατρικό είδος, το κάνει χρόνια και το κάνει εξαιρετικά. Αυτή τη φορά, καταπιάστηκε με τις «Στρατηγικές του έρωτα» του Τζορτζ Φάρκιουαρ, έργο γραμμένο το 1707, που ανεβαίνει για δεύτερη φορά στην Ελλάδα (η πρώτη το 1959) καθώς «η κωμωδία της Παλινόρθωσης παραμένει ένα ανεξερεύνητο είδος στην ελληνική θεατρική σκηνή», όπως μας εξηγεί ο σκηνοθέτης.

«“Οι στρατηγικές του έρωτα” είναι μια από τις χαρακτηριστικότερες και πιο αγαπητές κωμωδίες της Παλινόρθωσης, της περιόδου δηλαδή που αποτέλεσε μια δεύτερη Αναγέννηση και για τις Τέχνες στην Αγγλία, μετά τον πουριτανισμό του Κρόμγουελ» μας λέει ο Τάσος Πυργιέρης. «Στο επίκεντρο του έργου είναι δυο φίλοι, ξεπεσμένοι αριστοκράτες, που αναζητούν την τύχη τους στην αγγλική επαρχία προς άγραν εύπορων κορασίδων. Πέρα από τους παραλληλισμούς που μπορεί να κάνει κανείς με το σήμερα, αυτό που με κέρδισε ήταν η γοητευτική αφέλεια του έργου, στοιχείο που λείπει από τη σύγχρονη κοινωνία και που για μένα αποτελεί όχι μόνο απαραίτητο συστατικό της θεατρικής μαγείας, αλλά και αντίδοτο για τον άνθρωπο της εποχής μας που ζει σε ένα καθεστώς τρόμου, υπερπληροφόρησης και αέναης συνωμοσιολογίας».

Τον ρωτάμε αν είδε την παράσταση ως ένα παιχνίδι ύφους ή ως μια πολιτική θέση πάνω στο σώμα και την επιθυμία: «Είδα αυτή την παράσταση ως ευκαιρία να αποδείξω ότι ένα κλασικό κείμενο, χωρίς να του “πειράξεις” την όψη ή να “προτείνεις” σκηνοθετικούς εκμοντερνισμούς, μπορεί να αφορά τον θεατή και μάλιστα ακόμα περισσότερο. Το σώμα και το στοιχείο της έλξης-επιθυμίας με απασχολούν πάντα στις παραστάσεις μου, ακόμα και σε έργα λόγου όπως οι “Στρατηγικές”, γιατί μέσω του σώματος εκφράζεται το ύφος του κάθε έργου, ενώ η έλξη είναι το πρωτογενές και αρχέγονο συναίσθημα που κινητοποιεί τον άνθρωπο ανά τους αιώνες» μας απαντά. Στο έργο οι χαρακτήρες εξαπατούν για να ανέλθουν κοινωνικά (όλοι οι ηθοποιοί δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας και δεν υπερβάλλουμε λέγοντας κάτι τέτοιο). Αυτό έχει σχέση με το σήμερα; «Φυσικά και έχει» μας λέει ο σκηνοθέτης. «Η εξαπάτηση με στόχο την κοινωνική ανέλιξη αλλά και την οικονομική ευμάρεια είναι φαινόμενο που διατρέχει τους αιώνες: ξεκινά από την πολιτική και απλώνεται σε όλους τους κλάδους και τις κοινωνικές ομάδες, με πρώτη την οικογένεια.

»Ειδικά σήμερα που τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως ζούμε μια περίοδο έντονης συντηρητικοποίησης, το να μιλάς ανοιχτά για την επιθυμία, την όποια επιθυμία, πόσο μάλλον την ερωτική, είναι όντως μια πράξη αντίστασης. Διανύουμε μια εποχή όπου όλα είναι τοποθετημένα σε κουτάκια και η πολιτική ορθότητα έχει φτάσει σε τέτοια σημεία που υπάρχουν φορές που φοβάσαι ακόμα και να μιλήσεις. Και σαν να μην έφτανε η χαώδης κατάσταση που βιώνουμε, οι καιροί μας διέπονται και από μια άκρατη σοβαροφάνεια, τον αντίποδα δηλαδή του χιούμορ. Πάει και το χιούμορ δηλαδή; Και φυσικά δεν μιλάω για το ασόβαρο γέλιο που προέρχεται από προσβλητικά αστεία, αλλά για το υψηλό χιούμορ. Ε, αυτή η σοβαροφάνεια έχει φυσικά αντίκτυπο και στο θέατρο: πολλοί, πιστεύω, θεωρούν ότι ακολουθούν την εποχή εμμένοντας στον ωμό ρεαλισμό και σε πιο βαρύγδουπα θέματα κι ότι αυτό που κάνουν είναι αυτό ακριβώς που χρειάζεται το κοινό. Εγώ από την άλλη επιλέγω συχνά κωμωδίες, θέλοντας να πάω κόντρα στο ρεύμα της εποχής, πιστεύοντας ότι έτσι επιτυγχάνεται μια ψυχική ανάταση αλλά και προτάσσοντας το χιούμορ ως όπλο απέναντι στη σκληρή καθημερινότητα» καταλήγει.

Ολα τα παραπάνω τα βλέπουμε στην παράσταση, όπου ουσιαστικά αναδεικνύεται και το παραμικρό πολιτικό μήνυμα. Ακριβώς γιατί ο Τάσος Πυργιέρης δεν αντιμετωπίζει το υλικό αυτό ως μουσειακή κωμωδία εποχής, αλλά ως πεδίο σύγχρονης ανάγνωσης. Και το ίδιο αναμένεται να κάνει και τον χειμώνα, σκηνοθετώντας τη «Μικρά Αγγλία» της Ιωάννας Καρυστιάνη σε διασκευή του Αντώνη Γαλέου στο ΚΘΒΕ και στη συνέχεια το «Egal» του Μάριους φον Μάγιενμπουργκ, που θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα (στο Θέατρο 104).

ℹ️ «Οι στρατηγικές του έρωτα»: Παρ., Σάββ. 21.00, Κυρ. 19.00 στο Θέατρο Θησείο (Τουρναβίτου 7, Θησείο) έως 31/5. Προπώληση: more.com. | Παίζουν: Τζίνη Παπαδοπούλου, Ιάσονας Παπαματθαίου, Τζωρτζίνα Λιώση, Θωμάς Βούλγαρης, Χριστίνα Ροκαδάκη, Τέλης Ζαχαράκης, Πάνος Μαλικούρτης.