Αν πρέπει να συνηθίσουν οι υπήκοοι στην «ιδέα» του πολέμου, πρέπει οι κυβερνώντες να επηρεάσουν προς αυτή την κατεύθυνση τα μυαλά των ανθρώπων. Αν πρέπει να συνηθίσουν οι υπήκοοι στην ιδέα ότι μπορεί να «καταστεί αναγκαίο» να βιώσουν τη φρίκη του πολέμου, να δουν τα παιδιά τους να φεύγουν για το μέτωπο, να δουν πυραύλους, drones και βόμβες να καταστρέφουν τα δικά τους σπίτια και τις δικές τους ζωές -κι όχι κάπου αλλού σε απόσταση ασφαλείας-, τότε πρέπει ο πόλεμος να παρουσιαστεί ως «επιβεβλημένος».
Αυτό βεβαίως με τη σειρά του σημαίνει ότι η ευθύνη για τον -επαπειλούμενο- πόλεμο πρέπει να πέσει σε άλλους: στον Πούτιν, στον Ερντογάν κ.λπ. Πώς θα εμπνεύσουν στους υπηκόους τον απαραίτητο «πατριωτισμό»; Και επειδή πλέον το whatever it takes ισχύει όχι μόνο για την οικονομία, αλλά και για την πολιτική στις διακρατικές σχέσεις και την «οικονομία του πολέμου», η εξοικείωση με την αναγκαιότητα των θυσιών ξεκινάει αμέσως, καθότι ο πόλεμος απαιτεί θυσίες από τώρα, πριν ξεσπάσει – θυσίες οικονομικές. Πρέπει να έχουμε τα όπλα για να τον διεξαγάγουμε, πρέπει να έχουμε τις υποδομές για να τον αντέξουμε, πρέπει να έχουμε τις τεχνολογίες (διπλής κατεύθυνσης) για να τον υποστηρίξουμε.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ούτε προϊόν αυθόρμητου προσανατολισμού ότι ανεπαισθήτως, όπως θα έλεγε και ο ποιητής, ο πόλεμος είναι παντού. Ολα ντύνονται στο χακί: η έρευνα στα Πανεπιστήμια, τα προγράμματα του ΕΣΠΑ, τα εξοπλιστικά προγράμματα (πάντα σε χρώμα χακί, αλλά τώρα πολύ πιο ακριβά), τα προγράμματα της ΕΡΤ (που προϊόντος του χρόνου μοιάζει όλο και περισσότερο με την ΥΕΝΕΔ). Ωστόσο πόσο μπορούν να πείσουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, και ιδιαίτερα η δική μας, ότι η ευθύνη για τους οικονομικούς ανταγωνισμούς και τους γεωπολιτικούς τυχοδιωκτισμούς που οδηγούν στον πόλεμο είναι ευθύνη μόνο των «άλλων»;
Μάλλον λίγο – κατ’ αναλογία του μικρού ποσοστού όσων δηλώνουν σε σχετικές δημοσκοπήσεις ότι θα πολεμήσουν στον πόλεμο που άλλοι ετοιμάζουν.
