Ανταλλαγή τροπικών δασών με μπριζόλες

Yστερα από περισσότερα από 20 χρόνια διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι χώρες του μπλοκ της Mercosur (σ.σ. ισπανική συντομογραφία της «Νότιας Κοινής Αγοράς» με πλήρη μέλη την Αργεντινή, τη Βολιβία, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη) υπέγραψαν μια εμπορική συμφωνία που στοχεύει στην εξάλειψη των δασμών σε πάνω από το 90% των αγαθών που διακινούνται μεταξύ των δύο περιοχών.

Η συμφωνία παρέχει προτιμησιακή πρόσβαση σε γεωργικά προϊόντα της Νότιας Αμερικής (όπως βοδινό κρέας, πουλερικά, ζάχαρη και σόγια) στην αγορά της Ε.Ε. και, σε αντάλλαγμα, ανοίγει τις εξαιρετικά προστατευμένες αγορές της Mercosur σε ευρωπαϊκά βιομηχανικά προϊόντα, όπως αυτοκίνητα, μηχανήματα και χημικά. Αυτή η ανταλλαγή, η οποία έχει χαρακτηριστεί εμπορική συμφωνία «αγελάδες για αυτοκίνητα», συνοδεύεται από σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Χώρος για κτηνοτροφία

Η συμφωνία εταιρικής σχέσης Ε.Ε.-Mercosur υποτίθεται ότι βασίζεται σε ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης προωθώντας την πράσινη μετάβαση, την κλιματική ουδετερότητα και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, παρά όλες τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της, εγείρει πολλά ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις της.

Η πιο προφανής αντίφαση σε αυτές τις δεσμεύσεις είναι ο πολύ αυξημένος κίνδυνος αποψίλωσης των δασών. Η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά το εμπόριο προϊόντων με υψηλό περιβαλλοντικό αντίκτυπο (όπως σόγια, πουλερικά και βοδινό κρέας), τα οποία έχουν ιστορικά συνδεθεί με την εκτεταμένη αποψίλωση των δασών.

Το βοδινό κρέας είναι ένα από τα κύρια αγαθά που περιλαμβάνονται στη συμφωνία. Πάνω από το 75% των εισαγωγών βοείου κρέατος στην Ε.Ε. προήλθε από χώρες της Mercosur το 2019, με πάνω από το 35% μόνο από τη Βραζιλία. Η Ε.Ε. είναι επίσης ο εισαγωγέας περίπου του 35% των βραζιλιάνικων επεξεργασμένων προϊόντων κρέατος, όπως κονσερβοποιημένα κρέατα, αποξηραμένο βοδινό κρέας και κατεψυγμένα προϊόντα.

Στη Βραζιλία, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα βοείου κρέατος στον κόσμο, η κτηνοτροφία είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας για την αποψίλωση των δασών του Αμαζονίου και τη μετατροπή της αυτοφυούς βλάστησης σε περιοχές βοσκοτόπων. Εδώ, ο ρυθμός αποψίλωσης των δασών αυξήθηκε κατά 60% μεταξύ 2016 και 2020, με περίπου 5.800 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους να κόβονται σε έναν χρόνο για τη δημιουργία βοσκοτόπων.

Η συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur θα αυξήσει τις εισαγωγές βοείου κρέατος από την περιοχή Mercosur έως και 99.000 τόνους ετησίως. Μελέτες εκτιμούν ότι έως και 700.000 εκτάρια δασών κατά το πρώτο έτος θα μπορούσαν να καταστραφούν μόνο λόγω των αυξημένων εξαγωγών βοείου κρέατος, με συνεχείς πρόσθετες απώλειες μετά την αρχική αύξηση.

Η συμφωνία κινδυνεύει επίσης να επιταχύνει την αποψίλωση των δασών σε άλλα κρίσιμα βιοσυστήματα στη Νότια Αμερική. Το Γκραν Τσάκο, το δεύτερο μεγαλύτερο δάσος στην ήπειρο, που εκτείνεται στην Αργεντινή και την Παραγουάη, είναι μια από τις περιοχές με τα υψηλότερα ποσοστά αποψίλωσης των δασών στον πλανήτη, αν και παρέχει μια κρίσιμη βιοκλιματική ισορροπία και φιλοξενεί εκατομμύρια αυτόχθονα είδη ζώων και φυτών, καθώς και 9 εκατομμύρια ανθρώπους.

Για να δημιουργηθεί χώρος για την κτηνοτροφία και τις καλλιέργειες, το 25% του Γκραν Τσάκο στην Αργεντινή έχει αποψιλωθεί. Η περιοχή φιλοξενεί πλέον το 33% του εθνικού ζωικού κεφαλαίου βοοειδών, ενώ πάνω από το 67% των εξαγωγών βοείου κρέατος της Παραγουάης προέρχεται από το Γκραν Τσάκο.

Κοκτέιλ φυτοφαρμάκων

Λόγω του γεγονότος ότι η αποψίλωση των δασών και η γεωργία είναι τόσο στενά συνδεδεμένες, η εμπορική συμφωνία θα αυξήσει τις πιέσεις στους αυτόχθονες πληθυσμούς που θα πληρώσουν το υψηλότερο τίμημα. Ωστόσο, η συμφωνία δεν παρέχει δεσμευτικές εγγυήσεις για την προστασία των εδαφών, των δασών ή των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους, όπως η αυτοδιάθεση και η ενημερωμένη συναίνεση.

Καθώς η συμφωνία αναμένεται να αυξήσει τις εξαγωγές σόγιας, βοείου κρέατος και άλλων γεωργικών προϊόντων, η ζήτηση για γη θα αυξηθεί. Μεγάλο μέρος αυτής της επέκτασης θα απειλήσει άμεσα τα εδάφη των αυτοχθόνων, τόσο με την άμεση αρπαγή γης και την αναγκαστική εκτόπιση όσο και μέσω της υποβάθμισης του οικοσυστήματος σε τέτοιο βαθμό που δημιουργεί μη βιώσιμες συνθήκες. Η Ομοσπονδία των Αυτοχθόνων Λαών της Βραζιλίας (APIB) αντιτάχθηκε σθεναρά στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι απειλεί ρητά τα εδάφη των αυτοχθόνων λαών και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ παράλληλα θα ανταμείψει τις ίδιες τις εταιρείες που είναι υπεύθυνες για τις παραβιάσεις.

Εξάλλου, η συμφωνία θα ενισχύσει το εμπόριο και τη χρήση εξαιρετικά επικίνδυνων φυτοφαρμάκων και τον αγροτοβιομηχανικό τομέα που τα παράγει. Πολλά φυτοφάρμακα που παράγονται από μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες απαγορεύονται στην Ε.Ε. για λόγους που αφορούν την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, αλλά εξάγονται μαζικά στις χώρες της Mercosur όπου μολύνουν το έδαφος, το νερό και τις τοπικές κοινότητες.

Ετσι, οι καλλιέργειες που έχουν υποστεί επεξεργασία με αυτές τις αγροτοξικές ουσίες θα εισάγονται στη συνέχεια πίσω στα σουπερμάρκετ της Ε.Ε. εισάγοντας τις τοξικές ουσίες στις ευρωπαϊκές τροφικές αλυσίδες. Είναι ενδεικτικό ότι σε μελέτη που διεξήγαγε η Greenpeace για τη μόλυνση από φυτοφάρμακα σε βραζιλιάνικα λάιμ που πωλούνται σε σουπερμάρκετ σε οκτώ χώρες της Ε.Ε., ανακάλυψε ένα κοκτέιλ υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, μερικά από τα οποία έχουν απαγορευτεί στην Ε.Ε. επειδή είναι πολύ δηλητηριώδη.