Πέθανε σήμερα Τετάρτη σε ηλικία 91 ετών η σπουδαία σκηνογράφος Ιωάννα Παπαντωνίου, πρώτη γυναίκα σκηνογράφος στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου καθώς επίσης ιδρύτρια και πρόεδρος του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος Βασίλη Παπαντωνίου.
Η Ιωάννα Παπαντωνίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο Wimbledon School Of Art στο Λονδίνο (1966 – 1970). Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, έκανε την πρώτη της επαγγελματική δουλειά –σκηνικά και κοστούμια στον «Κοριό» του Μαγιακόφσκι (1971) για το «Προσκήνιο»– την οποία της ανέθεσε ο Αλέξης Σολομός. Την ίδια χρονιά έκανε και την είσοδό της στο αρχαίο ελληνικό δραματολόγιο με τις «Θεσμοφοριάζουσες» , που ανέβηκαν στο Θέατρο Κήπου στη Θεσσαλονίκη.
Φιλοτέχνησε σκηνικά και κοστούμια για τον «Ορέστη» από το Εθνικό Θέατρο (1971). Συνεργάστηκε με το Θέατρο Τέχνης και τον Κάρολο Κουν, επί πέντε συναπτά έτη, και με τον θίασο Αλέξη Μινωτή – Κατίνας Παξινού. Ακολούθησαν συνεργασίες με το Εθνικό Θέατρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, θιάσους του ελεύθερου θεάτρου και με το Royal Exchange Theatre.
Με το πλούσιο σκηνογραφικό και ενδυματολογικό της έργο κάλυψε όλο το φάσμα του ελληνικού και ξένου, κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου. Στα έργα του αρχαίου δράματος έδωσε μεγάλη έμφαση στο σχήμα και το χρώμα των κοστουμιών και αφαίρεσε από τον χώρο τα διακοσμητικά στοιχεία, καταλήγοντας σε μια αυστηρή απλότητα.
Η αγάπη της για το ελληνικό κοστούμι συνδέεται με το Λύκειο Ελληνίδων από μικρή ηλικία, όταν την οδήγησε εκεί η μητέρα της για να μάθει παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς. Μερικά χρόνια αργότερα, ως έφηβη πια, ξεκίνησε να συλλέγει μουσειακά κομμάτια και λαϊκές φορεσιές. Το 1974 πραγματοποίησε τον στόχο της, όταν με μια συλλογή η οποία αριθμούσε περί τα 6.000 αντικείμενα, ίδρυσε το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ιδρυμα στο Ναύπλιο. Η συλλογή του αριθμεί πλέον περισσότερα από 25.000 αντικείμενα. Το 1981 απέσπασε το Ευρωπαϊκό Βραβείο «Μουσείου της Χρονιάς».
Η Ιωάννα Παπαντωνίου δίδαξε στα Θεατρολογικά Τμήματα των Πανεπιστημίων Πατρών (1992 – 1993) και Αθηνών (1993 – 1996). Στο σκηνογραφικό της έργο πρέπει να συνυπολογιστεί και το συγγραφικό, με τα βιβλία: «Ελληνικές φορεσιές», «Φορεσιές της Μακεδονίας», «Οι τοπικές φορεσιές της Θράκης», «Σαρακατσάνοι: φορεσιές και στολίδια», «Από τη Αλωση μέχρι την Απελευθέρωση» κ.ά.
Τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών (1981), βραβεύθηκε για τα κοστούμια της στην ταινία «Δοξόμπους» (1987) του Φώτου Λαμπρινού και τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό Φοίνικος.
Δήλωση υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη:
«Με μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Ιωάννας Παπαντωνίου, μιας από τις σημαντικότερες θεραπαινίδες του Πολιτισμού μας, σε πλείστες εκφάνσεις του, επί πολλές δεκαετίες.
Μετά τις στέρεες σπουδές της στη Βρετανία, η Ιωάννα Παπαντωνίου διέγραψε μια μετεωρική πορεία ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος, συνεργαζόμενη με τους κορυφαίους σκηνοθέτες και ηθοποιούς της εποχής της σε παραστάσεις-σταθμούς για το θέατρό μας, αλλά και, επιλεκτικά, σε ξεχωριστές κινηματογραφικές δημιουργίες. Ωστόσο, η μοναδική της ματιά δεν περιορίστηκε στη σκηνή, αλλά μετουσιώθηκε σε δημιουργική διδασκαλία σε πανεπιστημιακά τμήματα θεατρικών σπουδών, στην Αθήνα, την Πάτρα και το Ναύπλιο.
Παράλληλα, η Ιωάννα Παπαντωνίου αφιέρωσε τη ζωή της στη διάσωση και την ανάδειξη της τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Ως μέλος του Λυκείου Ελληνίδων, όργωσε την Ελλάδα, συλλέγοντας πολύτιμο λαογραφικό υλικό, ιδίως παραδοσιακές ενδυμασίες, το οποίο αποτέλεσε και τον πυρήνα της περίφημης συλλογής τουΠελοποννησιακού ΛαογραφικούΙδρύματος «Βασίλειος Παπαντωνίου», το οποίο ίδρυσε η ίδια το 1974 στο Ναύπλιο, στη μνήμη του πατέρα της.Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα -το σημερινό Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου- υπήρξε το έργο ζωής της Ιωάννας Παπαντωνίου, στο οποίο δώρισε όλες τις συλλογές της και για τις ανάγκες του οποίου διέθεσε σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της και υπό τη σοφή και ακάματη καθοδήγησή της, εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για τον νεοελληνικό πολιτισμό.
Με την Ιωάννα Παπαντωνίου είχα την τιμή και την χαρά να συνεργαζόμαστε από το 1999. Σε όλα τα σπουδαία προγράμματα της είχε την συμπαράσταση του ΥΠΠΟ γιατί ήταν ο δημιουργικός άνθρωπος που συνδύαζε αρμονικά τη θεωρία με την πράξη και την αθόρυβη δράση. Αποφεύγοντας την ανώφελη δημοσιότητα, αφιέρωσε όλον της τον βίο και τη δραστηριότητά της στην υπηρεσία του Πολιτισμού και της κοινωνίας, καταλείποντας μας ένα τεράστιο ένα έργο που θα καρποφορεί επί μακρόν. Για την Ιωάννα Παπαντωνίου δεν αποτελεί κοινό τόπο αν πώ ότι η αφειδώλευτη προσφορά της υπήρξε ανυπολόγιστη και ότι η ευγνωμοσύνη μας για το έργο της είναι τεράστια.
Στην οικογένειά της και τους φίλους της απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».
