Η ιστορία γεννήθηκε σχεδόν τυχαία – όπως όλα τα σημαντικά γεγονότα, που τελικά μόνο τυχαία δεν είναι. Αυτή, πάντως, η ιστορία ξεκίνησε ως ένα αυτοσχέδιο παραμύθι στη διάρκεια μιας βαρκάδας: Στις 4 Ιουλίου 1862, ο Λιούις Κάρολ (ψευδώνυμο του μαθηματικού Charles Lutwidge Dodgson) έκανε μια εκδρομή με τον φίλο του και τις τρεις κόρες του δεύτερου. Ανάμεσά τους ήταν η μικρή Αλίκη (Αλις), που του ζήτησε «μια ιστορία». Ο Κάρολ άρχισε να αυτοσχεδιάζει μια αλλόκοτη περιπέτεια όπου ένα κορίτσι κυνηγά ένα λευκό κουνέλι. Το υλικό ήταν τόσο πλούσιο και ευφάνταστο, που η Αλίκη τον πίεσε να το γράψει. Κάπως έτσι δημιουργήθηκε «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων».
Η παράσταση δεν γεννήθηκε καθόλου τυχαία – όπως όλα τα σημαντικά γεγονότα, που φαίνονται ως τυχαία, αλλά τελικά μόνο αυτό δεν είναι. Η Γεωργία Μαυραγάνη σκηνοθετεί τις «Περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων» για παιδιά στο Εθνικό Θέατρο και φέρει μια πολύ προσωπική (μα και τόσο κοινωνική) ματιά πάνω στο έργο του Κάρολ, που αγγίζει το συν-κινητικό. Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει μόνο μία Αλίκη στο έργο – όλοι οι ηθοποιοί γίνονται Αλίκες κάποια στιγμή. «Ολοι είμαστε Αλίκες», μας λέει η σκηνοθέτις. «Που για μας είναι μια εκδρομή, μαζί με τη Λένα Πλάτωνος που έγραψε τη μουσική και τους στίχους. Μια εκδρομή στην οποία τίποτα δεν είναι δεδομένο. Οδηγός μας είναι μόνο η φαντασία… Κι όταν θα έχει τελειώσει, είμαι σίγουρη πως θα έχουμε πια βρει την ομορφιά και στην πραγματική ζωή», καταλήγει.
Και έχει δίκιο. Γιατί την είδαμε αυτή την ομορφιά, ενώ παρακολουθήσαμε την παράσταση μια πολύ ιδιαίτερη μέρα: τη μέρα της καθολικής προσβασιμότητας στο θέατρο, όπου τις «Περιπέτειες της Αλίκης» παρακολούθησαν παιδιά με αναπηρία (νοητική, κινητικές δυσκολίες, κωφά άτομα), μαζί με τους συνοδούς-δασκάλους τους. «Ολοι έχουμε μέσα μας αυτό το κορίτσι που ψάχνει και βρίσκει επιτέλους τη φωνή και τα λόγια του. Γι’ αυτό και θα δείτε τόσες Αλίκες στην παράσταση», μας είπε η σκηνοθέτις, αναφερόμενη σε αυτές τις ιδιαίτερες παραστάσεις.
«Είναι ο κόσμος ενός παιδιού που τολμά και ρωτά: Ποιος, ποια, ποιο είμαι; Τι θέλω; Ποιο είναι το πραγματικό μου μέγεθος και πώς θα το βρω; Η Αλίκη αρχικά στο όνειρό της προσπαθεί να «χωρέσει» στα σχέδια και στην επιθυμία των άλλων. Κι όσο παλεύει αυτή την προσαρμογή τόσο ανακαλύπτει και τη ματαιότητά της. Είναι σαν να ρωτά: Τι ακριβώς είναι αυτό που ονομάζουμε κανονικό, η καταπίεση; Κι αυτή της η ερώτηση θα της εμπνεύσει τη δύναμη να διώξει ό,τι την περιορίζει. Τα παιδιά με αναπηρία βιώνουν ακόμα έναν κόσμο εχθρικό απέναντι τους. Εναν κόσμο και μια χώρα που δεν σέβονται την αυτονομία τους. Τα ερωτήματά τους μοιάζουν με αυτά της Αλίκης. Δουλειά και χρέος της τέχνης είναι να ξυπνήσει την έμπνευσή τους. Η καθολική προσβασιμότητα στην τέχνη -και όχι μόνο- είναι (αδιαπραγμάτευτο) δικαίωμα και όπως γίνεται φανερό πρέπει να το διεκδικούμε συνεχώς», μας είπε η κ. Μαυραγάνη.
Η αλήθεια είναι πως ήταν (και) για μας μια πρωτόγνωρη εμπειρία αυτή η ιδιαίτερη παράσταση καθολικής προσβασιμότητας. Οχι μόνο γιατί είδαμε μια εξαιρετική παράσταση, με ευρηματικές σκηνοθετικές πινελιές (όπως οι εναλλαγές στα πρόσωπα της Αλίκης, η τρύπα στον τοίχο, το σπίτι που «φοριέται», οι μάσκες, ακόμα και το πώς έγινε διάλειμμα ήταν μέσα στο πνεύμα της παράστασης), υπέροχες ερμηνείες και φυσικά την πολύ χαρακτηριστική μουσική της Λένας Πλάτωνος. Αλλά πολύ περισσότερο, γιατί είδαμε την παράσταση δίπλα σε αυτά τα παιδιά, σχεδόν μέσα από τα μάτια τους. Δεν «μεταφερθήκαμε» μόνο στη Χώρα των Θαυμάτων, αλλά ζήσαμε ένα πραγματικό θαύμα. Δίχως καμία διάθεση υπερβολής, η συγκίνηση είναι το λιγότερο που νιώθεις, σαν παιδιά με δυσκολίες στην κίνηση ή την ακοή ή με νοητικές δυσκολίες συμμετέχουν μαζί σου (ως θεατής), μαζί τους (με τους ηθοποιούς) αλλά και το ένα μαζί με το άλλο σε μια καλλιτεχνική δράση – είναι πραγματικά θαυμάσιο και θαυμαστό.
«Εμπειρίες που μας συμπεριλαμβάνουν»
Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως η νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού, Αργυρώ Χιώτη, συνεχίζει τις προσπάθειες που ήδη είχαν γίνει, θέλοντας να αυξήσει τις μέρες που το Εθνικό, σε όλες του τις σκηνές -ειδικά το Μικρό Εθνικό- θα μπορεί να προσφέρει παραστάσεις καθολικής προσβασιμότητας. Η συγκεκριμένη παράσταση έπαιξε ως τέτοια για δύο μέρες έως τώρα, στις 23 και στις 26 Νοεμβρίου (με υπέρτιτλους και διερμηνεία στη νοηματική και ηχητική υποστήριξη με ακουστικά), ωστόσο σκοπός είναι να υπάρξουν πολλές ακόμα. Η ίδια η κ. Χιώτη μάς λέει: «Η προσβασιμότητα σε μια θεατρική παράσταση δεν έχει να κάνει μόνο με την πρόθεση πρόσκλησης θεατών που την προσλαμβάνουν, τη βιώνουν με διαφορετικό τρόπο από τον συνήθη. Αυτό είναι πολύ σπουδαίο από μόνο του, και ποιο θέατρο δεν οφείλει να το παρέχει αν όχι το Εθνικό Θέατρο; Πέρα, όμως, από την αυτονόητη αξία τους, οι προσβάσιμες παραστάσεις, ως δείκτης πολιτισμού μιας χώρας, έχουν να κάνουν και με μια ευρύτερη μετατόπιση της σχέσης θέασης, και για τους ίδιους τους δημιουργούς, τους ηθοποιούς της, το θέατρο και την παραγωγή αλλά και για τους θεατές που προσλαμβάνουν με τον συνηθισμένο τρόπο.
»Η νοηματική γλώσσα -θαυμάσια στη θέαση της-, η περιγραφή των ήχων και των δράσεων, η απτική περιγραφή, η φροντίδα στην πρόσβαση αμαξιδίων, στοιχεία όλα που οργανώνονται γύρω από και για μια παράσταση που γίνεται προσβάσιμη για μια μέρα, αποτελούν μοναδικές εμπειρίες για όλους όσοι εμπλέκονται άμεσα και έμμεσα. Προσδίδουν διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης, επιπλέον αισθητηριακές ποιότητες, δημιουργούν κοινότητες θεατών που μοιράζονται, εκτός από την κοινή εμπειρία μιας παράστασης, και έναν κοινό, ξεχωριστό τρόπο πρόσληψής της.
»Ηδη 432 παιδιά από ειδικά σχολεία παρακολούθησαν τις “Περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων” σε συνθήκες καθολικής προσβασιμότητας, ενώ σειρά έχουν το “Cow | Deer”, ο “Βυσσινόκηπος” και η “Κουκλίτσα”… Είναι σημαντικό να τονιστεί πως μια καθολικά ή και μερικώς προσβάσιμη παράσταση παρουσιάζει υψηλές απαιτήσεις οργάνωσης, σχεδιασμού, τεχνικής υλοποίησης και παραγωγής, ώστε να συμβεί σωστά. Τόσο η φροντίδα όσο και το κόστος μιας τέτοιας παροχής χρειάζονται συμπράξεις όπως αυτή με την Alpha Bank, της οποίας η χορηγία μάς επιτρέπει να υλοποιούμε για τρίτη συνεχόμενη χρονιά παραστάσεις προσβασιμότητας, αλλά και την εταιρεία Liminal που ανέλαβε τον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους. Θεωρώ σημαντικό σε τέτοιους είδους δράσεις να επιτυγχάνεται μια σχέση εμπιστοσύνης και λεπτής ισορροπίας ανάμεσα στα καλλιτεχνικά ζητούμενα μιας παράστασης και τις πρακτικές ανάγκες της θέασης που προτείνεται… Είμαστε εδώ για να συνεχίσουμε και να εξελίξουμε όσο γίνεται αυτού του είδους τις εμπειρίες που μας αφορούν, μας συμπεριλαμβάνουν όλες και όλους», καταλήγει.
Το δικαίωμα επιλογής
Παρότι το κράτος θα όφειλε να μεριμνήσει οικονομικά για να υπάρχουν παρόμοιες παραστάσεις, σε πληθώρα μάλιστα, πράγματι είναι σημαντικό (το είδαμε με τα μάτια μας) το ότι οργανισμοί όπως η Alpha Bank και η Liminal τις κάνουν πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που μας ξεπερνάει – εμάς, τους αρτιμελείς που λειτουργούν οι αισθήσεις μας. Που οι περισσότεροι έχουμε όχι μόνο πάρει ως δεδομένο πως θα έχουμε πρόσβαση στα πολιτισμικά αγαθά, αλλά και πως δεν θα έχουν όσοι δεν είναι σαν εμάς και «δεν πειράζει». Γιατί τους «λυπόμαστε» περισσότερο παρά προβληματιζόμαστε ως προς την κοινωνική μας στάση απέναντί τους. Γιατί, γι’ αυτά τα παιδιά, «και μόνο το δικαίωμα επιλογής είναι σημαντικό».
Αυτό μάς είπε η καθηγήτρια από το Σχολείο Κωφών Αργυρούπολης, που μαζί με συναδέλφους της (ακούοντες και κωφούς – ναι, το σχολείο έχει και κωφούς καθηγητές και αυτό είναι υπέροχο!) συνόδεψαν τους μαθητές τους στην παράσταση. «Πρόκειται για μια μικρή κοινότητα αποκλεισμένη από πολλά δρώμενα», συνέχισε η ίδια, αναφερόμενη στα παιδιά. «Το σχολείο μας, Γυμνάσιο και Λύκειο, έχει περί τους 45 μαθητές. Αλλοι είναι κωφοί εκ γενετής, άλλοι έγιναν σε μεγαλύτερη ηλικία. Οι δεύτεροι μπορούν και διαβάζουν χείλη ή κείμενο, οι πρώτοι χρειάζονται οπωσδήποτε τη νοηματική, καθώς η ελληνική νοηματική είναι η βάση της κουλτούρας τους, γι’ αυτό και είναι σημαντικό να υπάρχει διερμηνεία στη νοηματική σε μια παράσταση και όχι μόνο υπέρτιτλοι. Και όλοι είναι δίγλωσσοι: ξέρουν ελληνικά και ελληνική νοηματική γλώσσα (ΕΝΓ), που έχει πολύ διαφορετικούς κανόνες συντακτικού κ.λπ. από την ελληνική γλώσσα. Επίσης η διερμηνεία στην ΕΝΓ είναι απαραίτητη καθώς πολλά παιδιά καθηλώνονται από τις κινήσεις των ηθοποιών και τη δράση και τα χρώματα και δεν προλαβαίνουν να διαβάσουν υπέρτιτλους, ενώ με μια ματιά στη διερμηνέα μπορούν να καταλάβουν τι συμβαίνει επί σκηνής».
Η «περισσοτεροσύνη» του τρελο-καπελά
Συνομιλήσαμε κι εμείς με κάποια από τα παιδιά αυτά, μετά την παράσταση (με τη σύμφωνη γνώμη των συνοδών τους φυσικά, κάποιοι από τους οποίους έκαναν και τη διερμηνεία στη νοηματική), από διάφορα ειδικά σχολεία, και μας είπαν τα εξής:
«Ξεχώρισα τη σκηνή όπου η πρωταγωνίστρια απομάκρυνε τις χάρτινες φιγούρες με μια αποφασιστική κίνηση· ήταν ένα εύρημα που ενίσχυσε την αίσθησή μου ότι η Αλίκη συνδιαλέγεται ενεργά με τον παράλογο κόσμο γύρω της»,
«Μία από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες για μένα ήταν η σκηνή με την Αλίκη στο κόκκινο φόρεμα, όταν τα χέρια και τα πόδια της έβγαιναν έξω από το κουκλόσπιτο. Το εύρημα αυτό με ενθουσίασε, γιατί έκανε το κουκλόσπιτο να μοιάζει σαν να ζωντανεύει!»,
«Μου άρεσαν πολύ μερικές χιουμοριστικές στιγμές, όπως η φιγούρα ενός πολύ αδύνατου κυρίου που κουνούσε συνέχεια τα χέρια του και έμοιαζε να χαιρετά επίμονα το πάτωμα. Αυτή η λεπτομέρεια μου θύμισε ότι ο κόσμος της Αλίκης δεν είναι μόνο παράξενος, αλλά και παιχνιδιάρικος. Και με καθησύχασε κάπως αυτό… για μένα… καταλαβαίνεις»,
«Εντυπωσιακή για μένα ήταν η είσοδός της στη λίμνη, μια σύνθεση φτιαγμένη από μεγάλα ενυδρεία που δημιουργούσαν έναν πραγματικά υδάτινο χώρο και έμπαινε η Αλίκη μέσα – μ’ αρέσει το νερό. Νιώθω ότι ακούω τα πάντα μέσα του»,
«Η ιστορία είναι μαγική. Οι ηθοποιοί με μάγεψαν. Δίπλα μου, κάποια μικρότερα παιδιά χάθηκαν κάπως στο κείμενο και τα νοήματα, αλλά τους εξηγούσαμε εμείς, οι μεγαλύτεροι. Θέλω να ξανάρθω»,
«Ηθελα να είμαι κι εγώ κομμάτι του κόσμου της Αλίκης – όπου όλοι είναι διαφορετικοί και κανείς δεν νοιάζεται. Ηξερα το βιβλίο και ήθελα να δω την περισσοτεροσύνη του τρελο-καπελά και επί σκηνής – όλοι αυτή δεν θέλουμε;».
Αυτή η φράση μιας μικρής, κωφής μαθήτριας μας σημάδεψε. Γιατί, ναι, αυτό θέλουμε: όλο και περισσότερη «περισσοτεροσύνη». Και το είπε με τον καλύτερο τρόπο. Μέσω αυτής της παράστασης, σε αυτό το Εθνικό Θέατρο, με αυτούς τους διοργανωτές και συντελεστές, που της έδωσαν ένα κανονικά αυτονόητο δικαίωμα: να μετέχει, όπως όλοι μας, στην τέχνη.
● Πληροφορίες: Η παράσταση παίζεται κάθε Κυρ. 11.30, 15.00 στο Ολύμπια-Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» (Ακαδημίας 59). Διάρκεια: 115΄ (με διάλειμμα 15΄). Προπώληση: www.ticketservices.gr και στο τηλ. 2107234567, καθώς και στα φυσικά εκδοτήρια στο Κτίριο Τσίλλερ (Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, Τετ.-Κυρ. 9.00-21.00). Παίζουν: Ευδοξία Ανδρουλιδάκη, Στελλίνα Βογιατζή, Γιώργος Δερμεντζίδης, Αγνή Καρβουντζή, Μελίνα Κοτσέλου, Νίκος Μάνεσης, Μαρίνα Παπούλια, Γιώργος Σκαρλάτος, Αναστασία Σλαυκίδου, Ιάσων Στασινός, Τζωρτζίνα Τάτση, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη. Σκηνικά: Αρτεμις Φλέσσα. Κοστούμια: Λίλη Κυριλή-Αρτεμις Φλέσσα. Κίνηση: Μαριάννα Καβαλλιεράτου. Μάσκες: Μάρθα Φωκά.
● Για ανάπηρα άτομα: Το Ολύμπια-Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι δύο χρήστες/ριες αναπηρικού αμαξιδίου. Οι σκύλοι-οδηγοί είναι ευπρόσδεκτοι. Περισσότερα για τις παραστάσεις καθολικής προσβασιμότητας που ήδη πραγματοποιήθηκαν (με αναλυτικές πληροφορίες και τρέιλερ της παράστασης στη νοηματική και τρόπο επικοινωνίας ώστε να ξαναγίνουν τέτοιες παραστάσεις) εδώ: liminal.eu/peripeteies-tis-alikis-sti-chora-ton-thaumaton-sto-ethniko-theatro/ Στις παραστάσεις καθολικής προσβασιμότητας συμμετείχαν: Ακουστική περιγραφή: Μαρία Θρασυβουλίδη, Βανέσσα Καλπία Αφήγηση ακουστικής περιγραφής/Απτική ξενάγηση: Μαρία Θρασυβουλίδη. Διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα: Ανδρονίκη Ξανθοπούλου, Βασιλική Αλεξανδρή
-320x213.jpg)
