Από την Καστοριά στην αβάν γκαρντ της Νέας Υόρκης, από τις πολαρόιντ στους ψηφιακούς πειραματισμούς. Ο Λουκάς Σαμαράς (1936-2024), από τους πλέον επιδραστικούς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, διερεύνησε σε βάθος την ταυτότητα, τη μνήμη, τη μεταμόρφωση, ενώ διεύρυνε το σουρεαλιστικό λεξιλόγιο αγγίζοντας την ψυχεδέλεια. Ο πλέον αυτοαναφορικός και αυτοεξερευνητικός εικαστικός, αφού επικεντρώθηκε στο ίδιο του το σώμα ως θέμα, σχεδόν με εμμονικό τρόπο στο τέλος, αποκάλυψε και τα βάθη της ψυχής του. Και τώρα «επιστρέφει» στην πατρίδα του χάρη στη συνεργασία της γκαλερί The Intermission και της Pace Gallery, που φέρνουν στον Πειραιά την έκθεση με τίτλο Lucas Samaras: Master of the Uncanny (Δάσκαλος του Ανοίκειου), από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 20 Δεκεμβρίου.
Η έκθεση στην Intermission, που αποτελεί την πρώτη ατομική παρουσίαση του έργου του Σαμαρά στην Ελλάδα έπειτα από είκοσι χρόνια, συγκεντρώνει έργα που καλύπτουν το ευρύ και πολυμορφικό του έργο. Σηματοδοτεί, επίσης, τη σχεδόν εξηντάχρονη σχέση του καλλιτέχνη με τη διεθνή γκαλερί Pace, η οποία τον εκπροσωπεί αποκλειστικά από το 1965. Tώρα θα εκτεθούν στον Πειραιά έργα που δημιουργήθηκαν μεταξύ των δεκαετιών 1960 και 2010: χαρακτηριστικά δείγματα από τις επεξεργασμένες φωτογραφίες -τα Auto Polaroids και τα Photo-Transformations- μαζί με μια επιλογή από τα έντονα χρωματικά Mosaic Paintings, τα υφασμάτινα Reconstructions και έργα παστέλ σε χαρτί. Θα εκτεθούν, επίσης, γλυπτά και έργα από τη σειρά Box και άλλα «μεταμορφωμένα» χρηστικά αντικείμενα.
Γεννημένος στην Καστοριά το 1936, ο Σαμαράς μετανάστευσε με την οικογένειά του στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1948, όπου δημιούργησε ένα πρωτοποριακό σύνολο έργων, που εκτείνεται από τη γλυπτική, τη φωτογραφία, τη ζωγραφική ώς τα ψηφιακά μέσα και την τέχνη που φοριέται. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Rutgers του Νιου Τζέρσεϊ, υπό την καθοδήγηση των Allan Kaprow και George Segal, και αργότερα στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης, όπου μελέτησε ιστορία της τέχνης με τον Meyer Schapiro. Aναδείχθηκε με τη συμμετοχή του στα Happenings, μια υβριδική μορφή τέχνης που συνδύαζε εγκαταστάσεις, περφόρμανς και άλλα μέσα στο Lower East Side της Νέας Υόρκης, στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το έργο του αντιστάθηκε σθεναρά σε κάθε εύκολη κατηγοριοποίηση. Στράφηκε στα αντικείμενα, δημιουργώντας αναγλυφικές συναρμολογήσεις και κουτιά από υλικά που συνέλεγε από το άμεσο περιβάλλον του και από φτηνά καταστήματα για λίγα σεντ -μαχαιροπίρουνα, καρφιά, καθρέφτες, πολύχρωμα νήματα και φτερά- τα οποία στερέωνε με υγρό αλουμίνιο ή γύψο.
Το 1969, ο Σαμαράς διεύρυνε τη χρήση της φωτογραφίας, πειραματιζόμενος με μια μηχανή Polaroid 360, που ταίριαζε στην αίσθηση της αμεσότητας που τον διέκρινε. Σταδιακά άρχισε να παρεμβαίνει στην ίδια την υφή της εικόνας χρησιμοποιώντας χρωστικές, γραφίδες ή το δάχτυλο, συνδυάζοντας την αυτοπροσωπογραφία με την αφαίρεση. Αυτή η διαδικασία εξελίχθηκε περαιτέρω το 1996, όταν απέκτησε τον πρώτο του υπολογιστή και άρχισε να πειραματίζεται με εκτυπωμένα κείμενα σε χαρτί γραφομηχανής. Μέχρι το 2002, είχε ήδη ενσωματώσει τη χρήση ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής και του Photoshop ως βασικά στοιχεία της καλλιτεχνικής πρακτικής του. Αυτές οι τεχνολογίες οδήγησαν στη σειρά Photofictions (2003), με τα παραμορφωμένα αυτοπορτρέτα και τις ψυχεδελικές συνθέσεις.
Το έργο του Λουκά Σαμαρά αποτελεί μια διαρκή έρευνα πάνω στον (αυτο)στοχασμό, ορατή ήδη από τα πρώτα δωμάτια με καθρέφτες και τις αυτοπροσωπογραφίες του μέχρι τη χρήση ψηφιακών εικόνων σε καθρέφτη. Για χρόνια, μέχρι το τέλος της ζωής του, απομονώθηκε όλο και πιο πολύ στο διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη, πειραματίστηκε με τις αυτοπροσωπογραφίες, ξεγυμνώνοντας το σώμα και την ψυχή του.
Οπως έχει πει στους Νew York Times: «Διατύπωσα τον εαυτό μου, ζευγάρωσα με τον εαυτό μου και γέννησα τον εαυτό μου. Και ο πραγματικός μου εαυτός ήταν το προϊόν – η Τέχνη». Το σύνολο του έργου του μπορεί να ιδωθεί ως προέκταση του σώματός του, υπογραμμίζοντας τις μεταμορφωτικές δυνατότητες του καθημερινού – μια πραγματική ταύτιση της τέχνης και της ζωής.
ℹ️ The Intermission, Πολυδεύκους 37Α, Πειραιάς / [email protected]/ τηλ. 210-4131504. Η έκθεση θα διαρκέσει από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 20 Δεκεμβρίου
