«Άτοσσα, τι ονειρεύεσαι;»

Την Παρασκευή 12 Σεπτεμβρίου, στις 7.00μ.μ., εγκαινιάζεται στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης η έκθεση 28 εικαστικών «Άτοσσα τι ονειρεύεσαι;». Θα διαρκέσει έως τις 25 Σεπτεμβρίου και θα λειτουργεί καθημερινά 6.00 μ.μ. – 10.00 μ.μ., με ελεύθερη είσοδο.

Σύμφωνα με το περιεκτικό Ενημερωτικό Δελτίο των διοργανωτών, η πανανθρώπινη μοίρα του πολέμου, τα δεινά που έπονται και ακολουθούν νικητές και ηττημένους, η ευθύνη του ανθρώπου για τις πράξεις του απέναντι στην κοινότητα και τη φύση, απεικονίσεις διαφορετικών πτυχών της ήττας και του θρήνου, η αλαζονεία και η δυσαρμονία που εμπεριέχει η αυταρχική και ιμπεριαλιστική εξουσία και η ύβρις ως συνεπακόλουθο είναι κάποια από τα θέματα που πραγματεύεται η τραγωδία. Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν επιχειρούν να αποτυπώσουν τις δημιουργίες τους στις σύγχρονες κρίσεις, ακολουθώντας τη θεματική του προγράμματος «Η Αρχαία Τραγωδία στην εποχή του Ανθρωπόκαινου, Αρχαίο Δράμα και Σύγχρονο Παγκόσμιο Δράμα».

Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Ρένα Αβαγιανού, Κατερίνα Ασλανίδου, Ιάκωβος Βάης, Χρύσα Βαλσαμάκη,  Γιάννης Γαλαίος, Έλλη Γρίβα, Λεωνίδας Γιαννακόπουλος, Θαλασσινή Δούμα, Μάρκος Ευλογημένος, Κατερίνα Καλαντζίδου, Γεωργία Καλογεροπούλου, Βασιλική Κοσκινιώτου, Αφροδίτη Κροντήρη, Ματίνα Μαυρονικόλα, Δημήτρης Μηλιώτης, Λαμπρινή Μποβιάτσου, Ισμήνη Μπονάτσου, Κώστας Ντάφλος, Κάλλη Ντολτσέτι, Αφροδίτη Παπαδουλή, Μάριος Πελώνης, Ελένη Πεχλιβάνη, Αγγελική Σβορώνου, Φοίβος Σοφικίτης, Φωτεινή Στεφανίδη, Μάρθα Τσιάρα,  Βούλα Φερεντίνου, Σοφία Χουλιαρά.

Η έκθεση «Άτοσσα, τι ονειρεύεσαι;» πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Αρχαίο Δράμα: Διεπιστημονικές- Διακαλλιτεχνικές προσεγγίσεις»,  που διοργανώνει το Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Sao Paulo της Βραζιλίας. Eπιμέλεια: Καλλιόπη Λιαδή.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης τη θεατρική παράσταση Prometheus Cancelled, από τη βραζιλιάνικη θεατρική ομάδα Trupe Pe ne Arte, καθώς και μια σειρά από εργαστήρια, υβριδικά σεμινάρια και φόρουμ, όλα με εκκίνηση τον συσχετισμό της αρχαίας τραγωδίας με τη σύγχρονη πραγματικότητα.  

Ύβρις και Νέμεσις

Το αντιπολεμικό έργο «Πέρσαι» του Αισχύλου θεωρείται η παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία και η πρώτη που αντλεί τη θεματολογία της από ιστορικά γεγονότα. Πραγματεύεται την οδύνη των Περσών όταν πληροφορούνται για τη συντριπτική ήττα τους στη Σαλαμίνα, στις 29 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ. Ο Αισχύλος περιγράφει τη μαχητική δύναμη και το αμέτρητο πλήθος του εκστρατευτικού στρατεύματος των Περσών, ώστε να αναδείξει τη σημασία της νίκης των Ελλήνων.

Στους προλογικούς στίχους διαφαίνεται η νύξη για την περσική ύβρη, για την τύφλωση του Ξέρξη να θέλει να ξεπεράσει τα όρια της επικράτειάς του και την αμαρτία του να μετατρέψει τη θάλασσα σε στεριά. Ο Αισχύλος δείχνει τα τα σταθερά περιγράμματα των δικών του ηθικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων, καθώς και το υπόγειο θεολογικό και ηθικό ρεύμα της εποχής του, στο οποίο καθορίζεται η έννοια της αμαρτίας, της ύβρης, της ενοχής, της βίας που συνεπάγεται ο κύκλος του αίματος. Ως διαχρονική προειδοποίηση, επισημαίνει τον κίνδυνο που επιφέρει η υποτίμηση του αντιπάλου, η έπαρση, η φιλοδοξία και η αλαζονεία της εξουσίας. Όλα εκείνα που οδηγούν τον υβριστή και τον ένοχο στην καταστροφή και στην εκπλήρωση του τραγικού πεπρωμένου του.

Το όνειρο της Άτοσσας

Το μικρόσωμο γεράκι χυμά πάνω στον τεράστιο αετό και τον νικά.

Η Άτοσσα (550 π.Χ – 475 π.Χ.), αυτοκράτειρα της Περσίας, κόρη του βασιλιά Κύρου, σύζυγος του Δαρείου και μητέρα του βασιλιά Ξέρξη του Α΄,

παρακολουθεί με δέος το συμβάν ενώ βαδίζει προς τον βωμό για να προσφέρει θυσία.

Είναι ακόμα αναστατωμένη από το όνειρο που είδε τη νύχτα: Δύο όμορφες γυναίκες, αδελφές, όπου «η μια ως πατρίδα πήρε με κλήρο την Ελλάδα κι η άλλη τη γη που βάρβαροι τώρα διαφεντεύουν», μάχονται. Ο γιος της μάταια προσπαθεί να τις ηρεμήσει. Κάποια στιγμή πέφτει καταγής και σκίζει τα ρούχα του οδυρόμενος.

Ο Αγγελιαφόρος την ενημερώνει για την καταστροφή και εκείνη ρωτάει, γεμάτη αγωνία, για την τύχη του παιδιού της. Η μητέρα στέκεται πάνω από τη βασίλισσα και στο άκουσμα της καταστροφής χαίρεται επειδή ο γιος της είναι ζωντανός.

Ο ποιητής με την αφήγησή του δίνει αλληγορικά τη σύγκρουση του υπερήφανου και ανυπότακτου ελληνικού κόσμου με το δουλόφρονα περσικό, και αφήνει υπαινιγμούς για έναν λανθάνοντα ερωτισμό των μητέρων προς τα άρρενα τέκνα τους.

Επιβίωση εν μέσω πολέμων και υπό την ηγεσία μιας αδηφάγου εξουσίας

Η ιστορικός τέχνης Δρ. Αθηνά Εξάρχου σχολιάζει στον κατάλογο της έκθεσης:

Το κυρίαρχο θέμα της τραγωδίας είναι η ύβρις του Ξέρξη, που καταλήγει στην τιμωρία – τη νέμεση – και συνακόλουθα στη συναισθηματική κάθαρση του θεατή. Στη σύγχρονη πραγματικότητα όμως, πόσο συχνά τιμωρείται η αλαζονεία της εξουσίας; Και ποιος πληρώνει τις συνέπειες των σφαλμάτων, όταν τελικά επέρχεται κάποιου είδους αντίδραση στην υπέρβαση του μέτρου; Απλοί πολίτες, μανάδες και παιδιά είναι τα θύματα των πράξεων των ισχυρών, της φιλοδοξίας των ηγετών και της απληστίας αυτών που θέλουν κι άλλα. Η φύση επίσης αργά ή γρήγορα εκδικείται και συνήθως η τιμωρία δεν επιβαρύνει τον φταίχτη, αλλά εκείνους που ζουν στο πεδίο της επέμβασης.

Η παρούσα έκθεση φιλοξενεί μια σειρά εικαστικών έργων που τοποθετούνται κριτικά απέναντι στα ζητήματα που θέτει η τραγωδία των Περσών. Με ποικίλα αισθητικά μέσα – ζωγραφική, σχέδιο, χαρακτική, τρισδιάστατες εγκαταστάσεις, φωτογραφία, γλυπτά και βίντεο – οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες επιχειρούν να προσεγγίσουν αφενός το δράμα της Άτοσσας ως κεντρικής ηρωίδας που προσπαθεί να δώσει νόημα στα οράματα και την εκπλήρωσή τους και αφετέρου την ύβρι του Ξέρξη και τα βάσανα της αποτυχίας, μεταφέροντας τις εικόνες, τα υλικά και τις ιδέες στο σήμερα. Πώς βιώνει ο μέσος δυτικός άνθρωπος τον αγώνα για επιβίωση εν μέσω των διαφόρων πολέμων συμφερόντων και υπό την ηγεσία μιας αδηφάγου εξουσίας; Είναι και πάλι οι «θεοί» εκείνοι που ορίζουν τη μοίρα του ή υπάρχουν και εναλλακτικοί τρόποι πλοήγησης πέρα από τις παγίδες του δυτικού πολιτισμού;

*Αρθρογράφος της Εφημερίδας των Συντακτών

Πληροφορίες:

Εικαστική έκθεση «Άτοσσα τι ονειρεύεσαι;».

12-18 Σεπτεμβρίου 2025, ώρες 18.00-22.00, είσοδος ελεύθερη.

Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Πειραιώς 206, Ταύρος Αττικής, τηλ.: 210-3418550).