Ανάχωμα στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για απελάσεις χιλιάδων μεταναστών προερχομένων από τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές και τη Σομαλία αποτελεί ανακοίνωση του Προέδρου του Συμβουλίου Επικρατείας Μιχάλη Πικραμένου, η οποία εκδόθηκε την Παρασκευή.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει η ανακοίνωση, το ακυρωτικό διοικητικό δικαστήριο αποφάσισε την ακύρωση της Κοινής Απόφασης του 2023 των τότε Υπουργών Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και Μετανάστευσης-Ασύλου Δημήτρη Καιρίδη, η οποία έκρινε ως ασφαλή τρίτη χώρα την Τουρκία και η οποία επέβαλλε στην Ελλάδα:
- να μην απορρίψει μεν το αίτημά τους ως αβάσιμο, δηλαδή ως ψευδές αναφορικά με τον κίνδυνο τον οποίο επικαλούνταν στην χώρα αρχικής προέλευσης,
- να το απορρίψει όμως ως απαράδεκτο, δηλαδή ως υποβληθέν σε αναρμόδια χώρα, και να τους επιστρέψει στην Τουρκία από την οποία πέρασαν στην Ελλάδα, προκειμένου να το εξετάσει κατ’ ουσίαν εκείνη.
Η ακύρωση αυτή είναι πάρα πολύ σημαντική όσον αφορά το νομικό καθεστώς πολύ μεγάλου αριθμού αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα, καθώς:
- Χωρίς την παραπάνω ΚΥΑ, είναι νόμω αβάσιμες οι απορρίψεις των αιτημάτων τους για άσυλο ως απαράδεκτων.
- Θα πρέπει τώρα να εξεταστούν και πάλι, αυτή τη φορά κατ’ ουσίαν, να διερευνηθεί δηλαδή κατά πόσον ευσταθεί ο ισχυρισμός τους ότι κινδυνεύουν στην χώρα αρχικής προέλευσης. Η διερεύνηση αυτή δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολη, για διαφορετικούς λόγους σε καθεμία από αυτές [π.χ. στην Συρία ουσιαστικά επικρατεί κίνδυνος αδιάκοπα, από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου το 2011, και στο Αφγανιστάν μετά βεβαιότητας από την είσοδο των Ταλιμπάν στην Καμπούλ τον Αύγουστο 2021 μέχρι και τώρα].
- Αυξάνονται, έτσι, ουσιαστικά, οι πιθανότητες πλήρωσης των νόμιμων προϋποθέσεων της αποδοχής των αιτημάτων αυτών.
Η πρακτική του ελληνικού κράτους σταθερά από το 2021 και μετά, ήταν να εκδίδει ο αρμόδιος Διοικητής Υπηρεσίας Ασύλου μία Εισήγηση με την οποία επιχειρηματολογούσε υπέρ της ασφάλειας των αιτούντων άσυλο στην Τουρκία. Εν συνεχεία οι εκάστοτε αρμόδιοι υπουργοί εξέδιδαν τις διαδοχικές τους ΚΥΑ με βάση την Εισήγηση, και έκριναν την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα. Και τέλος, οι ατομικές πράξεις απόρριψης των αιτημάτων ασύλου ως απαράδεκτων, θεμελιώνονταν στην εκάστοτε ισχύουσα ΚΥΑ.
Με την απόφασή του ΣτΕ κρίνεται επί της ουσίας:
1 ότι κατά την σύνταξη της Εισήγησης του Διοικητή Υπηρεσίας Ασύλου, δεν προκύπτει να εκτιμήθηκαν δεόντως τα νόμιμα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας. Έτσι, ακυρώνεται η ισχύουσα ΚΥΑ (εκείνη του 2023 από Γεραπετρίτη και Καιρίδη – είχε προηγηθεί η προηγούμενη του 2021 από Βαρβιτσιώτη και Μηταράκη). Και τέλος επειδή η συγκεκριμένη δικογραφία με βάση την οποία κρίθηκαν νομικά παρεμπιπτόντως, όλες οι παραπάνω διοικητικές πράξεις, αφορούσε έναν πρόσφυγα από το Αφγανιστάν, με την απόφαση του ΣτΕ ακυρώνονται αυτοδικαίως και όλες οι ατομικές αποφάσεις των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών, με τις οποίες απορρίφθηκαν τα αιτήματα πολιτών Αφγανιστάν, με την αιτιολογία ότι εισήλθαν στην Ελλάδα από ασφαλή τρίτη χώρα.
2 ότι ακόμα και αν η Τουρκία συνεχίσει να θεωρείται ασφαλής τρίτη χώρα, δεν είναι επιτρεπτή η απόρριψη ως απαραδέκτων, αιτημάτων, ανθρώπων που έφτασαν μέσω Τουρκίας. Για τον πρακτικό λόγο, ότι η Τουρκία έχει παύσει να δέχεται επιστροφές προσφύγων από την Ελλάδα, ήδη από το έτος 2020.
Το ζήτημα δεν κρίθηκε μόνο ενώπιον της εθνικής δικαιοσύνης. Πριν εκδώσει την απόφασή του, το ΣτΕ είχε υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα ενώπιον του Δικαστηρίου Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) στο Λουξεμβούργο, το οποίο με την σειρά του το 2024 απάντησε ότι δεν θα πρέπει να απορρίπτεται ως απαράδεκτο το αίτημα ασύλου προσφύγων προερχομένων από την Τουρκία, η οποία δεν δέχεται επιστροφές προσφύγων από την Ελλάδα.
Την υπόθεση υποστήριξαν δικηγόροι του αιτούντος, από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις νομικής βοήθειας, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (Refugee Support Aegean – RSA).
