Περπατώ αργά, χωρίς να σκέφτομαι, στο Μακρύ Σοκάκι του Αϊβαλιού. Κάθε τόσο οι εικόνες κι οι μυρουδιές του δρόμου αλλάζουν. Με κλειστά μάτια καταλαβαίνεις πότε περνάς έξω από φούρνο, ζαχαροπλαστείο ή λοκάντα (εστιατόριο). Εδώ ψημένο ψωμί, καμένη ζάχαρη, καραμέλα. Α! Τώρα σου έρχεται η γαργαλιστική μυρωδιά της τηγανιτής μελιτζάνας και του τυριού. Μάλλον μαγειρεύονται στα ξύλα, όπως παλιά. Στον νου έρχονται οι γιαγιάδες σου, καθισμένες στο μικρό καρεκλάκι ή στον σοφά. Στο ’να χέρι κρατάνε το μαυρισμένο τηγάνι και με το άλλο συνδαυλίζουν τη φωτιά· φροντίζουν να μην αλλάξει η πυρά της.
Σηκώνεις το κεφάλι και αντιλαμβάνεσαι ότι έφτασες στης Παναγιάς το Αγίασμα. Μεγαλοπρεπές το κτίριο κι η είσοδός του. Το σκέπαστρο της εισόδου στηρίζεται σε τέσσερις αράβδωτες κολόνες που φέρουν κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού. Την τριγωνική όψη του σκέπαστρου ομορφαίνει λουλουδιστό σκαλιστό στόλισμα. Για πάρα πολλά χρόνια λειτουργούσε ως αποθήκη κι εργοστάσιο. Ηταν η εποχή της απόσβεσης και της λήθης του καθετί διαφορετικού από την επίσημη πορεία. Εκκλησίες εκεί, τεμένη εδώ μετατράπηκαν σε αποθήκες, μαγαζιά, μάντρες. Αρκετά έγιναν χώροι λατρείας της άλλης θρησκείας. Λες και θα άλλαζε το χάραγμα της πραγματικότητας, της Ιστορίας.
Κατεβαίνεις μερικά σκαλοπατάκια κάτω απ’ το χώμα και φτάνεις στο αγίασμα· γεμίζεις τη χούφτα σου, πίνεις λίγο στη μνήμη των Μικρασιατών προπατόρων, τους μνημονεύεις καθώς δροσίζεις το μέτωπο και βρέχεις τα μαλλιά σου. «Νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν» διαβάζεις πάνω απ’ την μπρούτζινη βρύση· σκέφτεσαι τα «ανομήματα» και ψιθυρίζεις καλά να είμαστε.
Συνεχίζεις το περπάτημα· λοξοδρομείς, αλλάζεις σοκάκι. Σε κάποια σπίτια χάσκουν οι τοίχοι και τα παράθυρα. Αφήνουν να εισχωρήσει η ματιά σου στο εσωτερικό τους. Εδώ ένα φωτιστικό ξεκόλλησε απ’ το ταβάνι, παρακεί μια σκισμένη κουρτίνα ανεμίζει. Κι όμως παραδιπλανά σπίτια έχουν επισκευαστεί, συντηρήθηκαν και συνεχίζουν τη ζωή τους στον νέο αιώνα.
Τώρα στέκεσαι και κοιτάς το γωνιακό σπίτι. Νομίζεις ότι κάποιος γνωστός, πίσω απ’ την τραβηγμένη κουρτίνα, σου κάνει νόημα. Ναι, είναι το πατρικό σπίτι του Βενέζη. Μπροστά έχουν τοποθετήσει σκαλωσιές και το επισκευάζουν. Α! Τι όμορφα που νιώθεις. Λες και πρόκειται για το δικό σου σπίτι. Μα μήπως όλα τα μικρασιατικά σπίτια δεν είναι δικά μας; Παππούς ολονών μας είναι ο Βενέζης. Και μετριέται δυο φορές· μια ως Μικρασιάτης πρόσφυγας κι άλλη μια ως συγγραφέας της αιολικής γης. Κοιτάς διαγώνια, στην άλλη πλευρά του δρόμου. Η Αγία Τριάδα έχει καταρρεύσει. Δεν είχε την ίδια τύχη με το αγίασμα και το σπίτι του Βενέζη. Κι όμως πριν από κάποια χρόνια σωζόταν ώς κι η σκεπή της. Να ελπίσουμε ότι κάτι θα γίνει και μ’ αυτήν;
*Συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
