Το Έγκλημα των Τεμπών συνεχίζεται και σήμερα: Με άλλα μέσα

Το περιοδικό GR.Traveller  διακινείται δωρεάν στα υπεραστικά ΚΤΕΛ όλης της χώρας. Το τεύχος 17, Απριλίου-Ιουνίου 2023, έφθασε μέχρι και σε 1 εκ. επιβάτες, καλύπτοντας τις μαζικές μετακινήσεις για το Πάσχα του 2023 και για τις διπλές εθνικές εκλογές. Το προεκλογικό αυτό τεύχος φιλοξενούσε 6σέλιδη αποκλειστική συνέντευξη του Κ. Μητσοτάκη, ως ««πρωθυπουργού της Ελλάδος και προέδρου της Νέας Δημοκρατίας», όπως προβαλλόταν και στο εξώφυλλο. Για άλλον υποψήφιο ή κόμμα, δεν υπήρχε η παραμικρή αναφορά.

Η προνομιακή και μονοπωλιακή αυτή προβολή σε πάνω από 10% του εκλογικού σώματος, λίγες μόνο εβδομάδες μετά τα Τέμπη, θα μπορούσε να παρεξηγηθεί και ως «αντίδωρο» για τα επιπλέον εκατομμύρια ευρώ που αποκόμισαν τα ΚΤΕΛ από την πολύμηνη κατάρρευση των σιδηροδρόμων και την αυξημένη δική τους κίνηση. Στη συνέντευξη υπήρχε ερώτηση και για τα Τέμπη, όπου ο Κ. Μητσοτάκης διαβεβαίωνε με νόημα ότι οι επεκτάσεις του σιδηροδρόμου «θα είναι λελογισμένες».

Λίγους μήνες μετά, στις αρχές του 2024, ανακοινώθηκε ο νέος κυβερνητικός σχεδιασμός για τα σιδηροδρομικά έργα. Στα έργα άμεσης (μέχρι τώρα) προτεραιότητας που περικόπτονται, περιλαμβάνονται η νέα γραμμή Θεσσαλονίκη -Καβάλα-Ξάνθη, οι επεκτάσεις του Προαστιακού προς Ραφήνα και Λαύριο, καθώς και ο Προαστιακός Δυτικής Θεσσαλονίκης. Η περικοπή αφορά τα 2/3 του προγράμματος επενδύσεων που είχε ετοιμάσει η ίδια η ΝΔ ως κυβέρνηση το 2019-23. Κανένα οδικό έργο δεν περικόπτεται: Οι δεσμευτικοί ευρωπαϊκοί στόχοι για συγκεκριμένα αυξημένα μερίδια του σιδηροδρόμου στις μεταφορές (καθώς το τρένο απαιτεί μέχρι και 7 φορές λιγότερη ενέργεια), φαίνεται ότι μπορούν να περιμένουν. Ο πρωθυπουργός είναι έντιμος άνθρωπος, και τηρεί την προεκλογική του υπόσχεση για «λελογισμένες» επεκτάσεις.  

Το Έγκλημα των Τεμπών, και η ουσία του

Δεν είναι η πρώτη φορά, που η Εξουσία στη χώρα μας πλαγιάζει (και διαπλέκεται) δημοσίως με τους ανταγωνιστές του σιδηροδρόμου. Είναι όμως η πρώτη φορά ΜΕΤΑ τα Τέμπη.

Πίσω από την επί δεκαετίες συστηματική απαξίωση του τρένου και τη μονόπλευρη έμφαση στις οδικές και αεροπορικές μεταφορές, κρύβεται ολόκληρο πλέγμα κοινωνικών και οικονομικών συμφερόντων : αεροπορικές εταιρίες, κατασκευαστικές και τράπεζες σε κοινοπραξίες διοδίων, εταιρίες οδικών μεταφορών, λεωφορειούχοι των ΚΤΕΛ. Νέα σιδηροδρομικά έργα προωθούνταν μόνο με όρους που «διασφαλίζουν» και τους ανταγωνιστές του σιδηροδρόμου. Το πολιτικό σύστημα δεν θέλησε ποτέ να δει το τρένο ως κάτι παραπάνω από βάρος, ή ως περιθωριακό  συγγενή.  Με κάθε διαδοχική κυβέρνηση, ο ακρωτηριασμός και η απαξίωσή του προχωρούσαν ακόμη περισσότερο.

Το Έγκλημα των Τεμπών ήρθε ως ώριμος καρπός της λογικής που βλέπει το τρένο ως μεταφορικό μέσο Β’ κατηγορίας. Με τέτοια συστηματική απαξίωση, δεν ήταν  δύσκολο να καταλήξουν σε «Β’ κατηγορίας» και οι ζωές των επιβατών,  όπως έγινε τελικά. Δύο στοιχεία αρκούν για να δώσουν μια συνταρακτική εικόνα:

• Τα συστήματα ασφάλειας και τηλεδιοίκησης στο επίμαχο τμήμα λειτουργούσαν μέχρι το 2008-10, και θα είχαν πιθανότατα αποτρέψει την τραγωδία στα Τέμπη. Είχαν όμως αφεθεί εκτός λειτουργίας επί 13 χρόνια: ανάλογα ζωτικά συστήματα σε αεροδρόμια ή αυτοκινητοδρόμους, δεν θα έμεναν 13 μέρες εκτός λειτουργίας. 
• Ο μοιραίος σταθμάρχης της Λάρισας είχε έρθει στα 58 του με μετάταξη από άσχετη ειδικότητα, επειδή επί δεκαετίες πολιτική των κυβερνήσεων ήταν να μην επιτρέπουν επί δεκαετίες στον ΟΣΕ κανονικές προσλήψεις μέσω ΑΣΕΠ, και δεν βρισκόταν άλλος τρόπος κάλυψης των κενών.  Αρχές του 2023, στη στελέχωση του σιδηροδρομικού δικτύου καλύπτονταν μόλις 740 από τις 2.100 θέσεις στο (ήδη συρρικνωμένο, και συμφωνημένο με τους δανειστές) οργανόγραμμα του 2017.

Άλλαξε η εγκληματική αυτή λογική μετά τα Τέμπη, έστω λίγο; Η δραστική περικοπή των («δικών της») σιδηροδρομικών έργων από την κυβέρνηση της ΝΔ, δείχνει ότι μάλλον όχι. Ακόμη πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι ένα τόσο σοβαρό ζήτημα πέρασε στα ψιλά τόσο από την αντιπολίτευση όσο και στον ευρύτερο δημόσιο διάλογο. Φυσικό είναι λοιπόν ο πρωθυπουργός να ανταμείβεται: εν όψει ευρωεκλογών το GR.Traveller παρουσιάζει στους επιβάτες των ΚΤΕΛ και νέα προνομιακή και μονοπωλιακή συνέντευξή του όπου «οραματίζεται την Ελλάδα του 2030» (χωρίς τα τρένα που η δική του κυβέρνηση είχε δρομολογήσει).  

Υπάρχει διέξοδος;

Μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα; Πανευρωπαϊκά στην αιχμή βρίσκονται τα Πράσινα κόμματα, θεωρώντας το τρένο και τις συνδυασμένες μεταφορές βασικό εργαλείο για την Πράσινη Μετάβαση. Δείγμα γραφής είναι η πρόταση των Γερμανών Πράσινων για το EURO NIGHT SPRINTER, δίκτυο 40 διευρωπαϊκών νυχτερινών επιβατικών γραμμών με ορίζοντα το 2030: τρεις από τις γραμμές, αφορούν και τη χώρα μας.  

Στην Ελλάδα, αντίστοιχα δείγματα γραφής έδωσε ο Πράσινος χώρος όσο είχε στοιχειώδη έστω πολιτική δύναμη. Σήμερα ξαναπιάνει το νήμα, μέσα από τη συμμετοχή των Πράσινων-Οικολογία στο ευρύ Πράσινο ψηφοδέλτιο του ΚΟΣΜΟΣ .

Όσο το Έγκλημα των Τεμπών συνεχίζεται, στις ευρωεκλογές αξίζει ίσως να ψηφίσουμε ΚΑΙ για το τρένο.

* Συμπρόεδρος του κόμματος ΠΡΑΣΙΝΟΙ-ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ και υποψήφια ευρωβουλευτής με το κόμμα ΚΟΣΜΟΣ