Εν μέσω εντατικών προβών μιλήσαμε με την ταλαντούχα σκηνοθέτη πάνω στη φρέσκια αυτή απόδοση του αρχαίου μύθου, αλλά και για το ζήτημα του έρωτα, που αφορά όλο και λιγότερο το ελληνικό θέατρο.
● «Παλινωδία Ή Ορφέας και Ευρυδίκη». Τι σας ενέπνευσε να δουλέψετε πάνω στον αρχαίο αυτό μύθο;
Έπεσε στα χέρια μου μια μέρα, για εντελώς άλλο λόγο, η Ευρυδίκη του Ανούιγ. Ένιωθα ότι το κείμενο είχε κάτι βαθύτερο που έπρεπε να καταλάβω, πέρα από την προφανή ιστορία. Σκέφτηκα ότι αυτό θα μπορούσε να είναι ένα υλικό βάσης για να κάνω μια διασκευή. Εντέλει, κατέληξα να απομακρυνθώ πολύ από αυτό και να κάνω μια εκ νέου δραματουργία, η οποία ενσωματώνει έμπνευση από πολλά κείμενα. Άρχισα να κινούμαι θεματικά και να εξετάζω διαχρονικά τον μύθο.
● Υπογράφετε τη δραματουργία του κειμένου και έχετε προσθέσει και στίχους από την παγκόσμια λογοτεχνία. Θέλετε να μας εξηγήσετε πώς δουλέψατε με τις προσθήκες;
Πήγαινα μπρος και πίσω στα κείμενα μέχρι να καταλήξω σε θεματικές που θα ανέπτυσσα στο έργο. Διάβαζα για να μάθω τι έχει γραφτεί για τον μύθο, κρατούσα στοιχεία που με ενδιέφεραν και όταν κατέληγα -σχετικώς- προς τα πού θα κινηθώ, κρατούσα και πετούσα αντίστοιχα. Και μετά, εκ νέου διάβασμα ως προς την κατεύθυνση που επέλεξα. Επέλεξα πολλές κατευθύνσεις μέχρι να φτάσω σε μία. Αλλού πήρα κατευθύνσεις μη αναμενόμενες, προσπαθώντας να αποδώσω το ποια εκδοχή θα είχε περισσότερο νόημα για μας σήμερα. Σχεδίαζα τον σκελετό της δραματουργίας ξανά και ξανά. Πολλά από τα διακείμενα του μύθου αποτέλεσαν απλώς έμπνευση για να γραφτεί μια εξολοκλήρου νέα σκηνή. Ίσως μόνο μια φράση να ήταν αρκετή. Οι στίχοι που εντάχθηκαν, προσπάθησα να αποτελούν μέρος ενός συνόλου και όχι να ακούγονται ωραίες. Μην είναι ενταγμένες, δηλαδή, σα να είναι τσιτάτα. Η συνολική δομή ήταν το ζητούμενο.
● Η λέξη «Παλινωδία» στον τίτλο του έργου τι θέλει να προσθέσει στην ιστορία των δύο εραστών;
Το σημαντικό στην ιστορία του Ορφέα και της Ευρυδίκης δεν είναι ότι ήταν εραστές, αλλά ότι η Ευρυδίκη πέθανε την ημέρα του γάμου τους. Η ερωτική τους ιστορία δεν παίρνει τρομερή έκταση στο κύριο σώμα του μύθου. Είναι η αφορμή για να εκτελέσει ο Ορφέας τον άθλο της επαναφοράς της Ευρυδίκης από τον Κάτω Κόσμο. Ένας μύθος που βάζει δύο αρχετυπικές δυνάμεις να συγκρούονται -τον Έρωτα και τον Θάνατο- έκανε την ανθρωπότητα ανά τους αιώνες να πει πολλές φορές αυτή την ιστορία. Τόσες, που δεν ξέρουμε ακριβώς ποια μπορεί να ήταν αρχικά αυτή. Οι πολλές αυτές ιστορίες συμπλέκονται και με το γεγονός ότι ο Ορφέας θεωρήθηκε ιδρυτής μιας θρησκείας με φιλοσοφικές προεκτάσεις. Αυτό δίνει στον μύθο ακόμα ένα επίπεδο, ότι ο Ορφέας -αν και κατά τη μεγαλύτερη πιθανότητα εξολοκλήρου φανταστικό πρόσωπο- άφησε πολύ πραγματικό αποτύπωμα στον κόσμο. Το τελευταίο του έργο ονομάστηκε «Διαθήκαι ή Παλινωδία», όπου ο Ορφέας -ή κάποιος που δανείστηκε το όνομα Ορφέας- αναιρούσε τις προηγούμενες διδασκαλίες του. Μου φάνηκε εξαιρετικό σχόλιο για όλη αυτή την πολλαπλότητα και τα πολλαπλά επίπεδα που έχει ο ίδιος ο μύθος, αλλά και η υπόσταση του Ορφέα ανάλογα με την εποχή. Έτσι λοιπόν ξεκινά και το έργο μας, ως μια Παλινωδία: μια αναίρεση όσων ειπώθηκαν προηγουμένως -σε πολλαπλές εκδοχές- στην προσπάθεια να ακουστούν σαν μία ιστορία.
● Υπάρχει κάποια φράση που σας συγκινεί ιδιαίτερα;
Δεν νομίζω ότι κράτησα κάτι στο έργο που να μη με συγκινεί ή με το οποίο να μη συνδέομαι προσωπικά. Αλλά ίσως να ξεχώριζα το «αυτή είναι η φύση μας: να παλεύει μέσα μας το γήινο και το ουράνιο».
● Στο δελτίο Τύπου της παράστασης διαβάζουμε ότι «εξετάζει την ιστορία, όχι μόνο μέσα από τα δραματουργικά και καλλιτεχνικά διακείμενα του μύθου, αλλά και μέσα από τις φιλοσοφικές, τελετουργικές και επιστημονικές του προεκτάσεις». Πείτε μας δύο λόγια γι’ αυτή την προσέγγιση.
Αυτό που με αφορούσε περισσότερο γράφοντας τη δραματουργία είναι οι γενιές των ανθρώπων που ασχολήθηκαν με τον μύθο. Έτσι ξεκινάει και η παράσταση. Οπότε, προσπαθώντας να ασχοληθώ σε βάθος με αυτό, έπρεπε να ανατρέξω σε κείμενα που αφορούσαν όλες τις προεκτάσεις του μύθου. Όπως ανέφερα, ο Ορφέας θεωρήθηκε ιδρυτής μιας θρησκείας με φιλοσοφικές προεκτάσεις. Όπως κάθε θρησκεία, είχε και αυτή τη δική της Κοσμογονία. Από πού δηλαδή κατάγονται όλα. Και ο άνθρωπος μέσα σε αυτά. Περιέργως, και αν χρησιμοποιήσουμε αρκετά τη φαντασία μας, βλέπουμε ότι ακόμα και η επιστήμη έχει να πει κάτι για την ιστορία του Ορφέα.
● Με τα χρόνια βλέπουμε όλο και λιγότερα θεατρικά έργα που να έχουν πρωταγωνιστή τον έρωτα. Γιατί πιστεύτε ότι συμβαίνει αυτό;
Πιστεύω ότι αν δε βλέπουμε περισσότερα θεατρικά έργα με αυτό ως κεντρική θεματική, είναι επειδή οι καλλιτέχνες προσπαθούν να αποτυπώσουν τι χρειάζεται περισσότερο να διαπραγματευτούν στην εποχή τους. Δε ζούμε σε μια εποχή που ευνοεί τον έρωτα, υπάρχουν άλλα φλέγοντα θέματα. Πολλά από αυτά είναι ζητήματα επιβίωσης ή κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών. Επίσης, ο έρωτας στην εποχή μας εγείρει πολλές προβληματικές. Τι είναι ο έρωτας στις μέρες μας; Ξέρουμε πότε νιώθουμε ερωτευμένοι, αλλά και ο έρωτας έχει αλλάξει. Θα πω, όμως, ότι εγώ στ’ αλήθεια δεν πιστεύω ότι ο έρωτας θα βγει ποτέ εκτός μόδας. Όχι γιατί δεν μπορείς να τον παρακάμψεις, αλλά επειδή μας συνδέει με αυτό το κομμάτι του εαυτού μας που το νιώθουμε υπερβατικό.
