Την Τρίτη 28/11/2023 στη στήλη «Γράφουν στην Εφ.Συν.» δημοσιεύτηκε ένα εξαίρετο άρθρο του Κώστα Ζώρα για την κορυφαία προσωπικότητα του Ηλία Ηλιού. Τμήματα του κειμένου, όπως αναφέρει ο αρθρογράφος, παραπέμπουν στο βιβλίο του Β. Μπρακατσούλα «Ηλίας Ηλιού, η ζωή και η δράση του», εκδ. Κέδρος 2014. Και εδώ θα ήθελα να επισημάνω μια άστοχη προσέγγιση του Β. Μπρακατσούλα για τον –και θεωρητικό της αισθητικής– Ηλία Ηλιού.
Γράφει ο Β. Μπρακατσούλας στο βιβλίο του (σελίδα 24) ότι ο Ηλιού στο δοκίμιό του «Κουτίων εγκώμιο», «εκθέτει την ειρωνική αισθητική του εκτίμηση για τις πολυκατοικίες της σύγχρονης εποχής, που είναι απλά κουτιά και οι κατασκευαστές στοιβάζουν εκεί τον κόσμο».
Πρόκειται για άστοχη ερμηνεία των απόψεων του Ηλιού περί αισθητικής κι αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς διαβάζοντας το βιβλίο «Κριτικά κείμενα για την τέχνη 1925-1937», εκδ. Θεμέλιο 2005. Γράφει ο Ηλιού (σελ. 86): «Ωστόσο η έλλειψη επιχειρημάτων αναπληρώνεται με το σκώμμα και, γράφοντας για τις μοντέρνες πολυκατοικίες, οι επικριτές τους, κολλάνε σ’ αυτές το παρατσούκλι “κουτιά”» και (σελ. 87)«το κουτί είναι πράγμα χρησιμότατο και πάρα πολλά κουτιά είναι έργα τέχνης».
Αφού διατυπώσει δε τις επιφυλάξεις του για τη χρήση της πέτρας (σελ. 95) «όμως και το τελευταίο υλικό πριν από τσιμέντο και το σίδερο, η πέτρα, είναι από πολλές απόψεις άβολο και ανεπιτήδειο για τους σκοπούς που επιδιώκει η αρχιτεκτονική», γίνεται (σελ. 99) υμνητής του μπετόν αρμέ: «Το να θέλει κανείς να με πείσει ύστερα απ’ όλα αυτά να προτιμώ την πέτρα απ’ το μπετόν αρμέ, σαν υλικό αρχιτεκτονικό, θα ’μοιαζε με την προσπάθεια να με υποχρεώσει να κυκλοφορώ με μόνιππο, να γράφω με φτερό χήνας, να φωτίζομαι με λάμπα πετρελαίου».
Ως διαπρύσιος υποστηρικτής της μοντέρνας τέχνης και αρχιτεκτονικής γράφει (σελ.116): «Δεν μπορώ να μη σταματήσω και σε μια τελευταία παρατήρηση των εχθρών της μοντέρνας τέχνης. Μιλάνε για μία πληχτική, ανιαρή ομοιομορφία που χαρακτηρίζει τις μοντέρνες οικοδομές» και συνεχίζει (σελ. 119) «ομοιομορφία δεν θα πει μονοτονία, ούτε αποκλείει τη δημιουργία». Και κλείνει ο Ηλιού: «Είμαι παιδί της εποχής μας. Καταλαβαίνω τον Παρθενώνα, τους γοτθικούς ναούς, τις βυζαντινές βασιλικές, τα αραβικά αριστουργήματα και είμαι με το μέρος της μοντέρνας πολυκατοικίας. […] Αισθάνομαι την εποχή μου. Κατανοώ την εποχή μου. Γι’ αυτό καταλαβαίνω και όλες τις εποχές και όλους τους ρυθμούς. Οποιος δεν μπορεί να νιώσει τον παλμό και τις λαχτάρες της εποχής του άδικα παρασταίνει πως νιώθει την τέχνη άλλων εποχών. […] Είμαι με το μέρος της μοντέρνας πολυκατοικίας. Είμαι με τα κουτιά. Τα κουτιά είναι οι Παρθενώνες και οι cathedrales του 20ού αιώνα».
Ας ανατρέξει ο αναγνώστης στο βιβλίο «Κριτικά κείμενα για την τέχνη 1925-1937» για περισσότερα, για να διαπιστώσει την υποστήριξη του Ηλιού στον μοντερνισμό και τη μοντέρνα αρχιτεκτονική.
*Αρχιτέκτονας
