Από τα τέλη του 2021, η Ευρώπη έχει κατακλυστεί από το χειρότερο ξέσπασμα της γρίπης των πτηνών, ενώ σοβαρά κρούσματα έχουν καταγραφεί και στην Βόρεια και την Νότια Αμερική.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποίησε τον Ιούλιο ότι η αύξηση των κρουσμάτων γρίπης των πτηνών μεταξύ των θηλαστικών αυξάνει τις πιθανότητες ο ιός να εξαπλωθεί πιο εύκολα στους ανθρώπους.
Οι ιολόγοι προτρέπουν τις κυβερνήσεις να «καταργήσουν» την εκτροφή γούνας λόγω κινδύνου πανδημίας
Πρόσφατη δημοσιευμένη έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα εκτροφεία μινκ, ειδικότερα, θα πρέπει να κλείσουν προκειμένου να προστατευθεί η δημόσια υγεία, καθώς και τα εμπλεκόμενα ζώα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους ιολόγους Wendy Barclay και Thomas Peacock και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι διάφορες πτυχές της βιομηχανίας εκτροφής γούνας αυξάνουν τον κίνδυνο εξάρσεων ασθενειών και μελλοντικών πανδημιών. Κατέληξαν στο ότι τα μινκ αποτελούν ιδιαίτερα απειλή «περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο εκτρεφόμενο είδος».
Η εξάπλωση του COVID-19 σε φάρμες μινκ έχει καταγραφεί σε πολλές χώρες μεταξύ των οποίων και στην Ελλάδα. Τα κρούσματα οδήγησαν ορισμένες χώρες και πολιτείες να απαγορεύσουν την εκτροφή γούνας, ωστόσο περίπου 100 εκατομμύρια ζώα εξακολουθούν να εκτρέφονται για γούνα κάθε χρόνο – τα περισσότερα από τα οποία είναι μινκ.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Εσθονία εισήγαγαν νέες απαγορεύσεις για τη γούνα, ενώ η Δανία «εξόντωσε» 17 εκατομμύρια μινκ μετά από κρούσματα COVID σε περισσότερες από 200 φάρμες γουναρικών. Τα μινκ είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στον SARS-CoV-2. Η διαφορετική ταχύτητα με την οποία τα στελέχη του ιού εξελίσσονται σε ανθρώπους και μη ανθρώπινα ζώα αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο. Αυτό «θέτει μια πιθανή ωρολογιακή βόμβα», λένε οι ερευνητές, εξηγώντας ότι πολλά από τα στελέχη SARS-CoV-2 που εξακολουθούν να ανακαλύπτονται σε μινκ δεν υπάρχουν πλέον σε ανθρώπινους πληθυσμούς. Τα κρούσματα γρίπης των πτηνών έχουν αναζωογονήσει τις εκκλήσεις για απαγόρευση της βιομηχανίας της γούνας.
Γρίπη των πτηνών στα εκτρεφόμενα μινκ και σε άλλα άγρια είδη
Η Φινλανδία και η Νορβηγία αντιμετωπίζουν φέτος κρούσματα ρεκόρ του στελέχους του ιού H5N1. Αξιωματούχοι στο Βάντσο περισυνέλεξαν περισσότερα από 10.000 νεκρά πτηνά στην περιοχή και η Νορβηγική Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων επέβαλε ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Η Φινλανδία, ο μεγαλύτερος παραγωγός γούνας αλεπούς στην Ευρώπη με 400 γουνοφάρμες και περίπου 1,3 εκατομμύρια γουνοφόρα ζώα, θανάτωσε 120.000 εκτρεφόμενες αλεπούδες και μινκ ως απάντηση στα κρούσματα της γρίπης των πτηνών στα γουναράδικα της χώρας.
Τον Ιούνιο αναφέρθηκαν κρούσματα γρίπης των πτηνών H5N1 σε γλάρους και τα πρώτα κρούσματα μολυσμένων γουνοφόρων ζώων εντοπίστηκαν στη Φινλανδία τον Ιούλιο. Ο ιός έχει σκοτώσει χιλιάδες γλάρους και άλλα είδη πτηνών, έχει θέσει σε κίνδυνο τα ζώα και έχει περιορίσει τα ταξίδια σε ορισμένες περιοχές. Οι φινλανδικές αρχές αποφάσισαν στις αρχές Αυγούστου να θανατώσουν γουνοφόρα ζώα σε όλες τις φάρμες με μολύνσεις και ο αριθμός των σφαγών αυξάνεται σταθερά από τότε.
Στην Ισπανία, τα πρώτα σημάδια εμφανίστηκαν την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, όταν το ποσοστό θνησιμότητας εκτινάχθηκε σε φάρμα μινκ στο Carral. Αρχικά, οι θάνατοι περιορίστηκαν σε ένα μέρος της φάρμας, οι οποίες περιείχαν συλλογικά περισσότερα από 50.000 ζώα, αλλά τις εβδομάδες που ακολούθησαν, ο ιός εξαπλώθηκε σε όλη την εγκατάσταση. Οι εργαστηριακές δοκιμές αποκάλυψαν ότι τα μινκ είχαν μολυνθεί με H5N1 και όλα τα ζώα θανατώθηκαν.
Το πώς ακριβώς μόλυνε ο ιός τα ζώα παραμένει άγνωστο. Τα εκτρεφόμενα μινκ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της ισπανικής φάρμας, τρέφονται συχνά με ωμά πουλερικά, γεγονός που παρουσιάζει δυνητικό κίνδυνο. Ωστόσο, σε αυτήν την περίπτωση, δεν υπήρχαν στοιχεία ότι τα πτηνοτροφεία που προμήθευαν ζωοτροφές στα εκτροφεία μινκ είχαν υποστεί κρούσματα γρίπης των πτηνών και οι επιστήμονες συμπέραναν ότι η πιο πιθανή πηγή του ιού ήταν άγρια πτηνά καθώς εβδομάδες πριν από το ξέσπασμα στη φάρμα, ο ιός εντοπίστηκε σε άγρια πτηνά της περιοχής.
Τα μινκ στην ισπανική φάρμα στεγάζονταν σε εγκαταστάσεις που δεν ήταν εντελώς κλεισμένοι στα πλάγια. Αυτό είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό των εγκαταστάσεων των γουνοφόρων ζώων, οι οποίοι γενικά αφήνονται μερικώς ανοιχτοί για να βελτιώνεται η ροή του αέρα, είπε ο Δρ. Kuiken, ο οποίος έχει μελετήσει την πιθανότητα μετάδοσης του κορονοϊού μεταξύ άγριων ζώων και εκτρεφόμενων μινκ σε ολλανδικές φάρμες.
Τα άγρια πτηνά και άλλα ζώα μπορεί να προσελκύονται ιδιαίτερα από την τροφή των μινκ, από πολτό ή πάστα με κρέας που συνήθως αλείφεται στην κορυφή των συρμάτινων κλουβιών των ζώων, είπαν οι ειδικοί.
Τον Ιούλιο η Υπηρεσία Ασφάλειας Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (HSA) ανέφερε δύο ακόμη ασυμπτωματικές ανιχνεύσεις γρίπης των πτηνών H5N1 σε άτομα που είχαν επαφή με άρρωστα πουλερικά, ανεβάζοντας το σύνολο της χώρας σε τέσσερα από το συνεχιζόμενο πρόγραμμα επιτήρησής της. Τα κρούσματα σε πτηνοτροφεία συνεχίστηκαν σε χαμηλά επίπεδα το καλοκαίρι, αλλά η μετάδοση του ιού στα άγρια πτηνά παραμένει υψηλή σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο, ειδικά μεταξύ των γλάρων.
Συνθήκες ευζωίας σε εκτροφεία μινκ
Τα μινκ είναι το είδος που εκτρέφεται συχνότερα και σε περισσότερες χώρες, από ό,τι άλλα είδη που εκτρέφονται για τη γούνα τους και οι συνθήκες συνωστισμού στις οποίες διατηρούνται καθιστούν πιο πιθανή την εξάπλωση επιβλαβών παθογόνων αναφέρουν τα στοιχεία.
Η ευζωία των εκτρεφόμενων μινκ περιορίζεται σημαντικά στα τρέχοντα συστήματα εκτροφής, τα οποία αδυνατούν να ικανοποιήσουν τις «Πέντε Ελευθερίες και δεν παρέχουν στο ζώο «μια ζωή που αξίζει να τη ζει.»
Στην άγρια φύση, τα μινκ είναι μοναχικά άτομα που ζουν σε παράκτιους βιοτόπους και υγροτόπους. Έχουν πολλά κρησφύγετα και γενικά καλύπτουν περίπου ένα έως έξι χιλιόμετρα γης κάθε μέρα. Η ευζωία αυτών των ουσιαστικά άγριων ζώων επηρεάζεται σοβαρά από τα συστήματα στέγασης που δεν ταιριάζουν στις φυσικές τους ανάγκες.
Τα ζώα που εκτρέφονται για τη γούνα τους κατά βάση στεγάζονται σε συρμάτινα κλουβιά που εκτείνονται κατά μήκος μέσα σε υπόστεγα με τα πλαϊνά τους μέρη ανοιχτά, ενώ σιτίζονται με μείγματα που τοποθετούνται στις οροφές των κλουβιών. Στην ταυτοποίηση αφύσικων συμπεριφορών, έρευνες σε εκτροφεία γούνας αποκαλύπτουν συνεχώς, μια σειρά σημαντικών προβλημάτων υγείας και ευζωίας. Όπως αναφέρεται σε έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ευζωία σε γουνοφόρα ζώα σε φάρµες, τα εκτρεφόµενα µινκ ακρωτηριάζουν τις ουρές τους που προκύπτει από µάσηµα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις µασούν ακόµη και τα άκρα τους. Η ψυχογενής αλωπεκία, που προκύπτει από υπερβολική αυτο-περιποίηση, έχει συνδεθεί µε άγχος σε µια ποικιλία ειδών. Τα δείγματα αυτά έρχονται σε αντίθεση με τις γενικές διατάξεις της οδηγίας 98/58/EC του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 98/58/EC η εκτροφή μινκ και αλεπούδων για τη γούνα τους πρέπει να απαγορευτεί: «Κανένα ζώο δεν πρέπει να εκτρέφεται εκτός εάν μπορεί εύλογα να αναμένεται ότι μπορεί να εκτρέφεται χωρίς επιζήμιες συνέπειες για την υγεία ή την ευζωία του με βάση τον γενότυπο ή φαινότυπό του.
Στην Ελλάδα υπάρχουν εκτροφεία και επιχειρήσεις επεξεργασίας και πώλησης στην Ανατολική, Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, κυρίως σε Καστοριά και Κοζάνη. Τα ζώα που εκτρέφονται είναι κυρίως μινκ. Σε κάποιες περιπτώσεις εκτρέφονται τσιντσιλά και κουνέλια. Μέσα στις 100 περίπου μονάδες εκτροφής που υπάρχουν στην χώρα μας, εκατοντάδες χιλιάδες αγρίων μικρών ζώων εξακολουθούν να ζουν φυλακισμένα, κάτω από στρεσογόνες συνθήκες που τα οδηγούν σε σωματικές και ψυχοδιανοητικές διαταραχές, όπως η παράνοια και ο αυτοακρωτηριασμός.
Τα μινκ θανατώνονται βάναυσα, κατά κύριο λόγο με έκθεση με αέριο διοξειδίου ή μονοξειδίου του άνθρακα, ενώ στις επιτρεπόμενες μεθόδους θανάτωσης περιλαμβάνονται και η θανάτωση με:
Μηχανικά όργανα που διεισδύουν στον εγκέφαλο
Ένεση θανατηφόρας δόσης αναισθητικού προϊόντος
Ηλεκτροπληξία με καρδιακή ανακοπή
Έκθεση στο χλωροφόρμιο
Το τέλος της γούνας
Η βιομηχανία γούνας εξακολουθεί να «δολοφονεί» εκατομμύρια μινκ και άλλα ζώα.
Στην Ελλάδα η κατάργηση της γούνας αποτελεί πάγιο και χρόνιο αίτημα φιλοζωικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η εκτροφή ζώων για την παραγωγή γούνινων προϊόντων θεωρείται κτηνοτροφική δραστηριότητα και η Ελληνική κυβέρνηση στηρίζει τη γουνοποιία με επιδοτήσεις και άλλες οικονομικές διευκολύνσεις. Ο κλάδος της γούνας παρασιτεί λαμβάνοντας έκτακτες κρατικές ενισχύσεις για να συνεχίζει την λειτουργία του, τις οποίες λαμβάνει εδώ και χρόνια, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησε στην οικονομική κατάρρευση του κλάδου. Η εμμονή της ελληνικής κυβέρνησης με την συνέχιση της οικονομική στήριξης της γούνας αποσκοπεί στη διατήρηση των υφιστάμενων πελατειακών ψηφοθηρικών σχέσεων της με τους επιχειρηματίες και η αποφυγή της ευθύνης της κατάργησης του κλάδου υπό την ίδια.
Ωστόσο, το τέλος της γούνας είναι προδιαγεγραμμένο. Η κατάργηση του κλάδου αναμένεται από την Ευρώπη. Οι περισσότερες Ευρωπαϊκές Χώρες οδεύουν προς την κατάργηση της γούνας νομοθετικά και για λόγους ηθικής απέναντι στα ζώα. Επιπλέον, τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, η τελική καταμέτρηση επικυρωμένων υπογραφών για την Πρωτοβουλία Ευρωπαίων Πολιτών για την Ελεύθερη Ευρώπη της Γούνας (ECI), η οποία στοχεύει στην επίτευξη απαγόρευσης σε ολόκληρη την ΕΕ για τη διατήρηση και τη θανάτωση ζώων με αποκλειστικό σκοπό την παραγωγή γούνας, επιβεβαιώθηκε στο ένα εντυπωσιακό 1.502.319 που υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η εγγενής και αχρείαστη βαρβαρότητα που περιέχει η εκτροφή και η θανάτωση ζώων για τη γούνα τους απαιτεί την κατάργηση της βιομηχανίας. Με την αυξανόμενη ευαισθητοποίηση του κοινού για τα οικολογικά και ηθικά ζητήματα που σχετίζονται με τα δικαιώματα των ζώων, όλο και περισσότεροι πολίτες αντιδρούν και θα συνεχίσουν να διαμαρτύρονται εως έρθει η πλήρης απαγόρευση της.
*Αρθρογράφος, Απόφοιτος ΔΠΜΣ Ζώα: Ηθική, Δίκαιο, Ευζωία του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
