Αφορμή για το σημείωμα αυτό είναι ένα πρόσφατο βιβλίο, που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο ως πανεπιστημιακό εγχειρίδιο, αλλά και στον όποιο πολίτη που ζητά να πληροφορηθεί εκτεταμένα και με επάρκεια για τα σημερινά τεκταινόμενα, με έμφαση στις θεωρίες συνωμοσίας (1).
Ξεκινώντας από παραμύθια που ακούγαμε όταν ήμασταν παιδιά, ότι οι Εβραίοι κλείνουν παιδιά σε κυλιόμενα βαρέλια με καρφιά, ώστε μετά να τους πιούν το αίμα -αφήγηση διαδεδομένη και στην Ελλάδα και από παλιά-, είμαστε ήδη στο κέντρο όλων αυτών που ονομάζονται θεωρίες συνωμοσίας. Που πάντοτε έχουν πολιτικό χαρακτήρα και στρέφονται εναντίον ενός κατασκευασμένου Αλλου, ως αποδιοπομπαίου τράγου, που είναι εχθρός του γηγενούς πληθυσμού, και πάντοτε χωρίς την οποιαδήποτε παραμικρή απόδειξη.
Οι θεωρίες αυτές είναι αρκετά ευρύχωρες, περιλαμβάνοντας τα πάντα και τους πάντες. Χωράνε οι μετανάστες, οι μασόνοι, οι σατανιστές, οι Ρώσοι χάκερ στις εκλογές των ΗΠΑ το 2016, οι λεπροί, οι ζητιάνοι, η Συνωμοσία της Πυρίτιδος, οι ιλουμινάτι, οι συντεχνίες, το διεθνές εβραϊκό κεφάλαιο, οι εβραιομπολσεβίκοι, η παγκόσμια εβραϊκή συνωμοσία που απαιτεί αίμα χριστιανών, οι «λαθραίοι» μετανάστες, οι παντοδύναμοι ΕΛ, τα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν, τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών – ο κατάλογος είναι ατέλειωτος και η κύρια (αν όχι αποκλειστική) γεωγραφική τους προέλευση είναι η Αγγλόσφαιρα.
Οι θεωρίες αυτές είναι πάντοτε πολιτικές, αποτελώντας μιαν έκφραση κοινωνικών σχέσεων, ξεκινώντας από τον εκφοβισμό έως το διαγούμισμα, τη διαρπαγή και τη δολοφονία αυτών στους οποίους απευθύνεται η εκάστοτε θεωρία συνωμοσίας. Κατά κάποιους τρόπους, αυτό που λέμε οριενταλισμό (η υπεροχή του λευκού ανθρώπου σε σχέση με τους όποιους ιθαγενείς που «κατακτά» η λευκή φυλή), ένα προϊόν και κατασκευή της αποικιοκρατίας που άσκησαν οι λευκοί την εποχή της δόξας τους, αποτελεί την κατασκευή της υπεροχής των λευκών σε σχέση με τους Αλλους (χωρίς απολύτως καμία απόδειξη).
Είναι μια άρνηση της πραγματικότητας, με στόχο το όφελος της παντοιότροπης εκμετάλλευσης υποταγμένων πληθυσμών. Μια άλλη (ο Μάρξ έχει ήδη αποδείξει πολλές) εκδοχή της εκμετάλλευσης του Αλλου (2), που κατά τον 21ο αιώνα δείχνει πως μια τέτοια πρακτική φαίνεται να μην αντέχει άλλο, στον βαθμό που γίνεται εξόφθαλμα κατανοητή από τους υποταγμένους πληθυσμούς.
Η άρνηση της πραγματικότητας μας οδηγεί σε μια παλιά, αλλά όχι πλήρως εκφυλισμένη εκδοχή θεωρίας της συνωμοσίας, που έχει (εντελώς αναιτιολόγητα) παραμείνει σαν υπόστρωμα στον εγκέφαλο πολλών – τον αντικομμουνισμό. Ο αντικομμουνισμός αποτελούσε το καλύτερο επάγγελμα, με τεράστια ζήτηση κατά τη διάρκεια της χούντας (1967-1974) στη χώρα μας, και τα εξ αυτού οφέλη λίπαιναν πολλές γαστέρες.
Οι μέχρι σήμερα μορφές του κομμουνισμού αποτελούν πλέον παρελθόν – ορατές μόνον από συνωμοσιολόγους με πολύ προβληματική όραση.
(1): Βλέπε Δημήτρη Λένη «Θεωρίες συνωμοσίας-Ιστορία, θεωρία και πρακτική». Εκδόσεις Τόπος, Αθήνα 2023, σελ. 271.
(2): Βλέπε την ταινία «Οι κολυμβήτριες» (The Swimmers)
* Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
