«Υπήρξε μια εποχή που δεν υπήρχε λογοτεχνία; Μπορώ να φανταστώ μια εποχή χωρίς αυτοκίνητα, χωρίς ατμομηχανές, χωρίς σημαίες, πρωθυπουργούς, ιερείς, ζωολογικούς κήπους, βαλίτσες, χαρτοφύλακες, τηλεόραση και δίσκους CD, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ έναν κόσμο, μια εποχή, μια σειρά, ένα κομπολόι γενεών χωρίς λογοτεχνία».
Αντιγράφω εδώ τις πρώτες γραμμές ενός των αγαπημένων μου βιβλίων, τη «Συζήτηση της σκιάς και του θυρεού» του Τζόρτζιο Μανγκανέλι. Οι 160 σελίδες συνεχίζουν στον ίδιο πειθήνιο παραλογισμό, με οδυνηρή σοβαρότητα. Για παράδειγμα: «Από τη δική μου οπτική γωνία για μερικές χιλιάδες γενεές, η ζωή στη Γη πρέπει να ήταν εξαιρετικά βαρετή. Ή ίσως όχι, δεν είναι αυτή η σωστή λέξη. Εξάλλου, υπήρχε δουλειά για να ζεις, να σκοτώνεις θηρία, να μαγειρεύεις θηρία, να τρως, να κάνεις τα πρώτα διατροφικά σου βήματα διαβάζοντας τον Αρτούζι*».
Και πάλι, μερικές σελίδες μετά από αυτό, υπάρχει ένα απόσπασμα που πάντα με εντυπωσίαζε: «Πριν από δεκατέσσερις χιλιάδες χρόνια ένας αναλφάβητος κύριος χάραξε σε ένα κόκαλο μια κατσίκα που χοροπηδάει. Φοβάμαι ακόμα και σήμερα. Κι όμως για αυτόν τον άνθρωπο υπήρχαν κατσίκες και, αν προσέξεις, οι κατσίκες δεν υπάρχουν πια». Για εμάς, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν κατσίκες. Η ιταλική παροιμία «σώσε την κατσίκα και τα λάχανα» προέρχεται από ένα αίνιγμα που εφευρέθηκε τον 8ο αιώνα από τον Αλκουίνο της Υόρκης, γνωστό ως το αίνιγμα του λύκου: ένας αγρότης πρέπει να διασχίσει ένα ποτάμι με μια βάρκα για να μεταφέρει στην άλλη πλευρά έναν λύκο, μια κατσίκα κι ένα λάχανο. Η κατσίκα θα έτρωγε το λάχανο, ο λύκος θα έτρωγε την κατσίκα, αλλά το σκάφος μπορεί να φιλοξενήσει μόνο ένα από τα τρία, εκτός από τον άντρα. Κανείς δεν τρώει τον λύκο, αλλά μπορούμε να φάμε και να σώσουμε το κατσικάκι και το λάχανο. Ενα αίνιγμα σερβιρισμένο στο τραπέζι.
Ημασταν πάντα αφηγητές και όσα ειπώθηκαν ανά τους αιώνες διαμόρφωσαν έθιμα, βεβαιότητες, αρχές και ήθη, δηλαδή τον πολιτισμό και την ιστορία μας. Η δύναμη της αφήγησης είναι το πιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό και το μυστικό της επιβίωσής μας. Τώρα στα ράφια των βιβλίων για τις αφηγηματικές δομές που συνοδεύουν τη ζωή μας, συχνά δίνοντάς τους νόημα, προστίθεται ένα παράδοξο: δηλαδή το γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή στην οποία οι ιστορίες πολλαπλασιάζονται και εξαπλώνονται ξαφνικά, αλλά όλα αυτά δεν μας ικανοποιούν. Καταναλώνουμε ιστορίες όπως ποτέ άλλοτε, «ωστόσο παραμένουμε πεινασμένοι».
Αυτό είναι το σημείο εκκίνησης για τον κάπως τυχαίο προβληματισμό που διασχίζει τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία, τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και τις σημερινές τεχνολογίες επικοινωνίας. Οσα έχουν ειπωθεί και επαναληφθεί ανά τους αιώνες έχουν διαμορφώσει τον πολιτισμό και την ηθική. Στην πραγματικότητα, ολόκληρη η ανθρωπότητα ζει με τις φιλοδοξίες της, το ψεύδος, την απρέπεια, την απληστία, τις αδυναμίες και τη μετριότητα. Οι ιστορίες ξεγυμνώνουν τον άνθρωπο με ασκητικό τρόπο. Ανατέμνουν την ψυχή με την ακρίβεια ενός χειρουργού χωρίς να αφήνουν ίχνος.
*Ο θρυλικός Ιταλός Τσελεμεντές
-320x213.jpg)
