Μόνο εύκολο δεν είναι στο δυτικότερο άκρο της Ελλάδας να στήσεις φεστιβάλ και μάλιστα ντοκιμαντέρ (εξειδικευμένο δηλαδή) και να το κρατήσεις ζωντανό και για οκτώ χρόνια… Και μόνο την απόσταση για να φτάσουν όλοι και όλα εκεί να υπολογίσει κανείς, αντιλαμβάνεται τη δυσκολία του εγχειρήματος. Αλλά μιλάμε για το Καστελόριζο. Και σε μέρη όπως το Καστελόριζο, που τόσο οι θεσμικοί παράγοντες όσο κι εμείς οι ίδιοι το θυμόμαστε κατά το δοκούν και το επιθυμούμε, το να γίνει ένα φεστιβάλ ντοκιμαντέρ και μάλιστα συνεχόμενα επί χρόνια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.
Ως τέτοια το αντιλήφθηκε από την πρώτη στιγμή και η καλλιτεχνική διευθύντρια του Διεθνούς Φεστιβάλ Καστελόριζου «Beyond Borders», Ειρήνη Σαρίογλου, η οποία σαν παρουσίαζε το φετινό πρόγραμμα, που ξεκινάει μεθαύριο Κυριακή 20/8, τόνισε με κάθε τρόπο ότι με τόσο μεράκι («στα όρια της αυτοθυσίας», όπως είπε) έστησαν και φέτος η ίδια και οι συνεργάτες της το φεστιβάλ. Η δουλειά που κάνουν χρόνια τώρα φάνηκε και στις 835 συμμετοχές ντοκιμαντέρ που έλαβαν από 93 χώρες (!) και από τις οποίες επελέγησαν 30 ντοκιμαντέρ που θα προβληθούν σε παγκόσμια, διεθνή και πανελλαδική πρώτη, 18 στο Επίσημο Διαγωνιστικό Τμήμα και 24 ταινίες τεκμηρίωσης μικρού μήκους.
Και όλα αυτά μέσα σε οκτώ μέρες (20-27/8). Οι δε επιλογές έγιναν πάντα με το ίδιο κριτήριο: το φεστιβάλ να προβάλλει μόνο ταινίες υψηλής καλλιτεχνικής αξίας, ιδιαίτερης θεματικής με στόχο αφ’ ενός την προώθηση της Ιστορίας (και αυτό έχει να κάνει και με τη γεωγραφική θέση του νησιού, το πόσο κοντά είναι στην Τουρκία και πόσο στην Ελλάδα, τι σημαίνει αυτό κ.λπ.) και αφ’ ετέρου την ανάδειξη επίκαιρων κοινωνικών ζητημάτων που πηγάζουν από τη σύγχρονη πραγματικότητα. Ειδικά για φέτος, το βάρος δόθηκε σε ταινίες τεκμηρίωσης που αφηγούνται ιστορίες γι’ αυτά που μας ενώνουν και όχι για όσα, πολύ λιγότερα, μας χωρίζουν.
Συγκεκριμένα, η φετινή «έκδοση» του «Beyond Borders» θα έχει:
● Το Επίσημο Διαγωνιστικό Τμήμα, το οποίο περιλαμβάνει 18 ταινίες τεκμηρίωσης, μεσαίου και μεγάλου μήκους
● Το μicro Διαγωνιστικό Τμήμα, το οποίο περιλαμβάνει 24 ταινίες τεκμηρίωσης μικρού μήκους
● Και μια τρίτη σειρά προβολών, εκτός διαγωνιστικού, όπως η σκηνή του Πανοράματος, στην οποία θα φιλοξενούνται καθημερινά διαφορετικά κινηματογραφικά αφιερώματα.
Συνακόλουθα, ειδικά φέτος, το φεστιβάλ θα φιλοξενήσει εκπροσώπους από ένα τιμώμενο ΜΜΕ, ένα τιμώμενο ακαδημαϊκό ίδρυμα και ένα τιμώμενο κινηματογραφικό φεστιβάλ: Τιμώμενο μέσο ενημέρωσης θα είναι το γερμανικό κρατικό κανάλι ZDF. Τιμώμενο ακαδημαϊκό ίδρυμα, η Σχολή Κινηματογράφου του Μονάχου (από τις μακροβιότερες και μεγαλύτερες κινηματογραφικές σχολές της Ευρώπης). Ενώ τιμώμενο φεστιβάλ θα είναι το Φεστιβάλ Αρχαιολογικού, Εθνογραφικού και Ιστορικού Ντοκιμαντέρ Κύπρου (AEI Cyprus Film Festival). Επίσης, εισάγεται για πρώτη φορά ο θεσμός της τιμώμενης χώρας, που για το 2023 θα είναι ο Καναδάς. Οσο για τις παράλληλες δράσεις, κατ’ αρχάς όλο το 8ο Beyond Borders Festival αποτελεί ένα αφιέρωμα μνήμης των 100 χρόνων από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης και την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, οπότε όλες οι εικαστικές εκθέσεις, μουσικές συναυλίες και βιβλιοπαρουσιάσεις θα είναι γύρω από αυτή τη θεματική.
Θα υπάρχουν φυσικά εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, αλλά όσον αφορά τους… μεγαλύτερους, για πρώτη πάλι φορά φέτος θεσμοθετήθηκε το «Beyond Storytelling»: ένα κινηματογραφικό εργαστήρι με τη συμμετοχή φοιτητών/τριών από το συνεργαζόμενο δίκτυο κινηματογραφικών σχολών, που θα επικεντρώνεται κάθε χρόνο σε έναν θεματικό πυρήνα συνυφασμένο με το Καστελόριζο και θα εμπεριέχει όλα τα στάδια της κινηματογραφικής παραγωγής. Τέλος, υπό την προεδρία του γενικού γραμματέα της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI), Klaus Eder, θα διεξάγεται σε καθημερινή βάση η δράση Critics’ Corner: τρία διακεκριμένα μέλη της FIPRESCI θα συνομιλούν με τους επαγγελματίες και με το κοινό για τις ταινίες που προβλήθηκαν το προηγούμενο βράδυ στα διαγωνιστικά τμήματα του φεστιβάλ.
Οσο για τις ταινίες, ακόμη και η επιλογή των όσων τελικά επιλέχθηκαν είναι δύσκολη: «Το γελαστό παιδί» του Αλαν Γκίλσελαν θα ανοίξει το φεστιβάλ (είναι η ιστορία του γνωστoύ τραγουδιού που γράφτηκε από τον Ιρλανδό συγγραφέα Μπρένταν Μπίαν ως φόρος τιμής στον Μάικλ Κόλινς και στην Ελλάδα μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη, σε στίχους Βασίλη Ρώτα), ενώ θ’ ακολουθήσει συναυλία με τη Φωτεινή Δάρρα. Η αυλαία θα πέσει με την ταινία «Tricks on the Dead» του Τζόρνταν Πάτερσον, για το πρώτο μαζικό μεταναστευτικό ρεύμα Κινέζων εργατών στην Ευρώπη, και μετά οι Ελένη Τσαλιγοπούλου, Γιώργος Ανδρέου και Κορίνα Λεγάκη θα κλείσουν μουσικά τη φεστιβαλική εβδομάδα.
Ανάμεσα τώρα στις πρεμιέρες θα δούμε το «Bitter September» της Σοφίας Φαραντάτου (2022, 26’) για το πώς βίωσε η ίδια η σκηνοθέτις τη δολοφονία του αγαπημένου, παιδικού της φίλου Ζακ Κωστόπουλου, σαν επέστρεψε από την Ελβετία στην Ελλάδα εκείνη την εποχή, το «Πένθος – Αυτοί που μένουν» των Μυρτούς Πατσαλίδου και Μαρίας Λούκα (2023, 71’) για τις δολοφονίες Σαχζάντ Λουκμάν, Παύλου Φύσσα και Ζακ Κωστόπουλου, το «We will not fade away» της βραβευμένης Ουκρανής σκηνοθέτριας Αλίσα Κοβαλένκο (2023, 100’), το «Back» του Γιαζάν Ραμπί (2022, 7’), ο οποίος κατέφυγε από τη Συρία στην Ολλανδία το 2016 και εκεί σπούδασε σινεμά, αλλά και το «The Roundabout» της Κάρμεν Τορτόσα (2022, 18’) για δύο Μαροκινούς μετανάστες που ζουν ανάμεσα σε έναν αυτοκινητόδρομο και ένα παραθαλάσσιο θέρετρο στην περιοχή Αλμερία της Ισπανίας… Οι ταινίες είναι πολλές και καλές. Οσοι βρεθούν την επόμενη εβδομάδα στο Καστελόριζο είναι σίγουρα πολύ τυχεροί… Καλό φεστιβάλ!
