Ο Αριστοφάνης ονειρεύεται τον… φεμινισμό

Μεγάλη η κουβέντα που άνοιξε -και όχι πάντα ψύχραιμος ο δημόσιος διάλογος- για τον Αριστοφάνη, τα έργα του και τη θέση του στο σύγχρονο ελληνικό θέατρο. Στις φετινές παραγωγές σημαντική είναι η πρόταση του Θεσσαλικού Θεάτρου. Με τη φράση «Υπάρχει ένας Θεός και το όνομά του είναι Αριστοφάνης» του Χάινριχ Χάινε να προδιαθέτει τον θεατή, η καλλιτεχνική διευθύντρια Κυριακή Σπανού υπογράφει τη σκηνοθεσία μιας παράστασης με τον τίτλο «Ο Αριστοφάνης ονειρεύεται», βασισμένης σε δύο κορυφαία έργα του μεγάλου κωμωδιογράφου, τη «Λυσιστράτη» και τις «Εκκλησιάζουσες». Ο συγγραφέας Θωμάς Ψύρρας έκανε νέα μετάφραση των δύο έργων, ειδικά για το Θεσσαλικό Θέατρο, που ανεβάζει για πρώτη φορά αριστοφανική κωμωδία.

Η σκηνοθέτρια μας είπε ότι έστησε μια σύνθεση των δύο γυναικείων ουτοπικών και ηδονικών έργων του Αριστοφάνη, της «Λυσιστράτης» και των «Εκκλησιαζουσών», ακριβώς γιατί και στα δύο έργα οι γυναίκες αναλαμβάνουν το αδύνατο (όχι ως φεμινίστριες αλλά ως πανούργες με την αρχική σημασία της λέξης): αναλαμβάνουν δηλαδή να φέρουν έναν κόσμο ειρήνης και κοινοκτημοσύνης με όπλο την ομορφιά, τη γοητεία και τη μεταμφίεση, δηλαδή το παιχνίδι. Δημιουργούν μια συμπαγή ενότητα αυτά τα δύο έργα, μια και η Λυσιστράτη είναι το πρότερο alter ego της Πραξαγόρας και τούμπαλιν. Και είναι γραμμένα μέσα σε τραγικές εποχές για την Αθήνα, το πρώτο αμέσως μετά τη σικελική καταστροφή, μέσα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο και το άλλο μετά την περίοδο της κατάλυσης της δημοκρατίας από τους Τριάκοντα Τυράννους.

Είδαμε την παράσταση στο Β’ Αρχαίο Θέατρο της Λάρισας μια πολύ ζεστή νύχτα που σε κάνει να αναρωτιέσαι για το κατά πόσο μπορεί να επηρεαστεί η έκβαση οποιασδήποτε παράστασης σε συνθήκες καύσωνα, αλλά και να αναλογίζεσαι γιατί στις περισσότερες από τις καλοκαιρινές παραγωγές οι ενδυματολόγοι δεν λαμβάνουν υπόψη τις κλιματικές συνθήκες ώστε να ανακουφίσουν τους ηθοποιούς από το βάρος αυτό.

Το έργο ξεκινά με τη Λυσιστράτη να οργανώνει τις γυναίκες ώστε να κάνουν τη δική τους αντίσταση με όπλο την παύση κάθε ερωτικής πράξης με τους πολεμιστές άντρες τους και σκοπό να τους οδηγήσουν να βάλουν ένα τέλος στον πόλεμο και να γυρίσουν σπίτι τους. Η Βερόνικα Δαβάκη σηκώνει στις πλάτες της με εξαιρετική τέχνη και ρυθμό τη δυναμική ηρωίδα του Αριστοφάνη. Στο αρκετά μεγάλο πρώτο μέρος της παράστασης, αλληλεπιδρά με τις υπόλοιπες γυναίκες δίχως να χάσει στιγμή τον θεατρικό βηματισμό της. Η Μαρσένα Λένα είναι απολαυστική ως Μυρρίνη, σημαντικό «εργαλείο» της ομάδας του Θεσσαλικού, που φαίνεται πως αποδίδει σε όποια θέση τοποθετηθεί, αλλά και η Φρόσω Ζαγοραίου ως Λαμπιτώ και η νεαρή Χάρις Λούπα ως Ισμηνία. Την παράσταση όμως κλέβει ως γυναίκα ο Δημήτρης Οντος: η Καλονίκη του διόλου δεν μοιάζει με όλες τις χονδροειδείς γυναικείες φιγούρες που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε εδώ και πολλά χρόνια στις αριστοφανικές κωμωδίες. Η σκηνοθέτρια με τη βοήθειά του κλείνει επιτυχώς το μάτι στην τρανς κοινότητα αποδίδοντας τη διαφορετικότητα με αισθητική και ποιότητα.

Πριν περάσουμε στη δεύτερη ενότητα της μαχητικής Πραξαγόρας στις «Εκκλησιάζουσες» θα πρέπει να σταθούμε στους άλλους τρεις άντρες της παράστασης, τον Ντίνο Ποντικόπουλο (Επίτροπο), τον Θανάση Ζέρβα (Βλέπυρο) και τον Βασίλη Κουλακιώτη (Κινησία), που ανήκουν στη στέρεη ομάδα του Θεσσαλικού. Τα τελευταία χρόνια τούς παρακολουθώ να αλλάζουν ρόλους, μικρούς και μεγάλους, και να εξελίσσονται κάθε φορά λίγο παραπάνω. Ετσι και τώρα, καλοκουρδισμένοι και ευρηματικοί, κινούνται στην παράσταση με την άνεση μεγάλων θεατρικών ηθοποιών.

Περνώντας στο δεύτερο μέρος, βλέπουμε μια από τις γυναίκες -που σκοπίμως δεν ανέφερα ώς τώρα- να ηγείται ως Πραξαγόρα με σκοπό να περάσει η εξουσία του κράτους στα θηλυκά της χέρια. Η σπουδαία υψίφωνος Μυρσίνη Μαργαρίτη στέκεται με πειστικότητα στις σκηνοθετικές οδηγίες αλλά εκεί που πραγματικά καθηλώνει το κοινό είναι όταν αρχίζει να τραγουδά ανεβάζοντας ακόμα παραπάνω το επίπεδο της παράστασης και χαρίζοντας στον θεατή μια αλησμόνητη συναισθηματική συνθήκη.

Θεωρώ πως η παράσταση δεν βοηθήθηκε ιδιαίτερα από τα σκηνικά της Ολυμπίας Σιδερίδου κυρίως λόγω της τοπογραφικής ιδιαιτερότητας του Β’ Αρχαίου Θεάτρου. Τα κοστούμια της έμπειρης Ασης Δημητρολοπούλου είχαν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία που εξυπηρέτησαν την αριστοφανική ατμόσφαιρα.

Η μουσική του Λευτέρη Βινιάδη, υποβοηθούμενη από τους δύο επί σκηνής μουσικούς Σπύρο Καβαλλιεράτο και Γιάννη Μακρυγιάννη, έδωσε ρυθμό και κάποια λαμπερά σημεία στην παράσταση.

Η σκηνοθεσία της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Θεσσαλικού Θεάτρου Κυριακής Σπανού είχε για άλλη μία φορά πρόταση και έμπνευση. Φαίνεται πως το Θεσσαλικό περνά τα τελευταία χρόνια τη δική του θεατρική άνοιξη, θυμίζοντας τις παλιές καλές εποχές του Κώστα Τσιάνου. Η ενδιαφέρουσα σύλληψη του ονείρου του Αριστοφάνη με τις δύο ηρωίδες του να ηγούνται ενός δικαιότερου κόσμου θα μπορούσε να πάει ακόμη βαθύτερα. Καταλαβαίνω τις θεατρικές δυσκολίες, αλλά θα ήθελα να με αιφνιδιάσει η Πραξαγόρα Μυρσίνη Μαργαρίτη με την τόσο δυναμική εμφάνισή βγαίνοντας κατευθείαν στο δεύτερο μέρος και θα ήθελα να μη δω τη Λυσιστράτη Βερόνικα Δαβάκη ως αεροσυνοδό στο δεύτερο μέρος. Επίσης λείπει η δική τους ουσιαστική σχέση και αλληλεπίδραση που θα βοηθούσε ακόμα περισσότερο την έτσι κι αλλιώς πρωτότυπη ιδέα της συνύπαρξής τους.

Το Θεσσαλικό Θέατρο ίσως είναι από τα λίγα ΔΗΠΕΘΕ στη χώρα που έχουν έργο και καλλιτεχνική οντότητα. Το σημαντικότερο δε στοιχείο του είναι πως τα τελευταία χρόνια, υπό τη διεύθυνση της Κυριακής Σπανού, έχει φτιάξει ομάδα και ρεπερτόριο υψηλού επιπέδου και αξιώσεων. Είναι πολύ θετικό το ότι η παράσταση «Ο Αριστοφάνης ονειρεύεται» περιοδεύει και μπορούν να τη δουν σε άλλες πόλεις, όπως στον Βόλο στις 24/7, στη Λαμία στις 27/7, στο Ομόλιο στις 30/7 και στην Ελασσόνα στις 3/8. Σημαντικό θα ήταν να βλέπουμε το έργο τέτοιων ΔΗΠΕΘΕ και στην Αθήνα.