Ηταν η τελετουργία που πραγματοποιούνταν με δημόσια εξομολόγηση, μεταξύ του 15ου και του 19ου αιώνα, για τους καταδικασμένους αιρετικούς και αποστάτες, που είχε επιβληθεί από την ισπανική, την πορτογαλική ή τη μεξικανική Ιερή Εξέταση σαν τιμωρία και που την έφερε σε πέρας η (εκάστοτε) πολιτική εξουσία.
Στην ακραία της μορφή, αυτό σήμαινε θάνατος στην πυρά (απανθράκωση)(1). Από τον 8ο μέχρι και τον 15ο αιώνα, μεγάλο μέρος της Ισπανίας ελεγχόταν από Μουσουλμάνους και σύμφωνα με τους νόμους τους οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί είχαν μειωμένη κοινωνική θέση, πράγμα που σήμαινε ότι έπρεπε να πληρώνουν έναν ειδικό φόρο προστασίας, ώστε να τους υπενθυμίζεται η υποταγή τους. Ο φόρος αυτός επιβαλλόταν στους «λαούς του Βιβλίου» -εννοώντας τη Βίβλο- όπως ήταν γνωστοί οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι, για να τους ταπεινώνουν.
Ο τρόπος αντιμετώπισης των θρησκευτικών μειονοτήτων από την εξουσία συμβάδιζε με την εκάστοτε εποχή. Γύρω στον 11ο αιώνα οι υποψίες για τον ρόλο των Εβραίων παρακίνησαν τους Ισπανούς να ενωθούν εναντίον των Μουσουλμάνων και των Εβραίων. Τον 13ο αιώνα, το μεγαλύτερο μέρος της Ισπανίας ελεγχόταν από τους Χριστιανούς, ωστόσο η ανοχή αυτή δεν κράτησε για πολύ. Το 1478, ο Φερδινάνδος ΙΙ της Αραγόνας και η Ισαβέλα Ι της Καστίλης έλαβαν την άδεια του Πάπα Σίξτου IV για να προστατεύσουν τον καθολικισμό στην επικράτειά τους σαν αποκλειστική θρησκευτική πίστη.
Μόνιμες δίκες ήταν το αποτέλεσμα φανατισμού και γραφειοκρατειών που ερευνούσαν βήμα προς βήμα πόλεις και κοινότητες της Ισπανίας. Το πρώτο ιβηρικό auto da fé έγινε στη Σεβίλη το 1481, όπου και οι έξι κατηγορούμενοι «αποδείχτηκαν» ένοχοι και εκτελέστηκαν(2).
Το auto da fé αποτελούσε το κύριο έργο ειδικών «δικαστηρίων»(3) και το τελευταίο βήμα στη διαδικασία της Ιεράς Εξέτασης περιλάμβανε μια λειτουργία των Καθολικών, την προσευχή, τη δημόσια λιτανεία των ενόχων, την ανάγνωση της ποινής τους και την εκτέλεσή της. Ωστόσο, το auto da fé ήταν και μια μορφή μεταμέλειας όσων παρακολουθούσαν τη διαδικασία – με άλλα λόγια μια σαφέστατη μορφή κατατρομοκράτησής τους.
Μεταγενέστερες μορφές του auto da fé περιελάμβαναν το κάψιμο από φοιτητές σε τεράστιες πυρκαγιές «ενοχλητικών έως πολύ ενοχλητικών για το ισχύον καθεστώς» βιβλίων, όπως στη Γερμανία των ναζί και στην όμαιμή της δικτατορία Μεταξά στην Αθήνα (στους Στύλους του Ολυμπίου Διός) και στη Θεσσαλονίκη.
(1): Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Auto_da_
(2): Βλέπε την ταινία «Η πίστη του ασσασσίνου» (Assassin’s Creed) στο https://fsharetv.co/movie/assassin’s-creed-episode-1-tt2094766.
(3): Βλέπε την ταινία «Η κλέφτρα των βιβλίων», που περιγράφει τον διωγμό των Εβραίων, την προπαγάνδα των ναζί, το κάψιμο των βιβλίων κ.λπ. στη Γερμανία από το 1933 έως το 1945 στο The Book Thief https://fsharetv.io/watch/the-book-thief-episode-1-tt0816442.
*Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
